ഡോ.പ്രമോദ് കുമാർ ഡി.എൻ.
Published: 10 January 2026 കവര്സ്റ്റോറി
ഐരാവതം മഹാദേവന്റെ സൈന്ധവലിപി വായനകള്
സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ ലിപി വായിച്ചെടുക്കുന്നതിനായി തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും മാറ്റിവെച്ച പ്രഗത്ഭനായ ഇന്ത്യന് എപ്പിഗ്രാഫിസ്റ്റും സിവില് സര്വന്റുമായിരുന്നു ഐരാവതം മഹാദേവന്. ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ പുരാവസ്തു രഹസ്യങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്ന സൈന്ധവലിപിയുടെ (Indus Script) ഘടനയെയും ഉള്ളടക്കത്തെയും കുറിച്ച് ശാസ്ത്രീയവും സാംഖ്യികവുമായ (Statistical) പഠനങ്ങള് നടത്തിയ അദ്ദേഹം, ഈ ലിപി ദ്രാവിഡ ഭാഷാ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന സിദ്ധാന്തത്തെ ശക്തമായി പിന്തുണച്ച ഗവേഷകനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങള് കേവലം അക്ഷരങ്ങളുടെ വായന എന്നതിലുപരി, പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹിക ഘടന, ഭരണസംവിധാനം, മതം, കുടിയേറ്റ ചരിത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിപുലമായ കാഴ്ചപ്പാടുകള് നല്കുന്നു. 1977-ല് അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘The Indus Script: Texts, Concordance and Tables’ എന്ന ഗ്രന്ഥം സൈന്ധവലിപി പഠനരംഗത്തെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അവലംബമായി ആഗോളതലത്തില് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഐരാവതം മഹാദേവന്: ജീവിതവും വൈജ്ഞാനിക യാത്രയും
1930 ഒക്ടോബര് 2-ന് തമിഴ്നാട്ടിലെ തഞ്ചാവൂര് ജില്ലയില് ഒരു പാരമ്പര്യ പണ്ഡിത കുടുംബത്തിലാണ് ഐരാവതം മഹാദേവന് ജനിച്ചത്. തിരുച്ചിറപ്പള്ളിയിലെ സ്കൂള് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ചെന്നൈ വിവേകാനന്ദ കോളേജില് നിന്ന് കെമിസ്ട്രിയില് ബിരുദവും മദ്രാസ് ലോ കോളേജില് നിന്ന് നിയമബിരുദവും അദ്ദേഹം നേടി. 1953-ല് ഇന്ത്യന് അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സര്വീസില് (IAS) പ്രവേശിച്ച അദ്ദേഹം തമിഴ്നാട് സര്ക്കാരിന്റെ വിവിധ ഉന്നത പദവികളില് സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. സിവില് സര്വീസിലെ തിരക്കുപിടിച്ച ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിനിടയിലും ചരിത്രത്തോടും പുരാരേഖകളോടുമുള്ള തന്റെ താല്പര്യം അദ്ദേഹം നിലനിര്ത്തി. നാണയശേഖരണത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം എപ്പിഗ്രാഫി അഥവാ ലിപി പഠനത്തിലേക്ക് ആകൃഷ്ടനാകുന്നത്.
മഹാദേവന്റെ ആദ്യകാല ശ്രദ്ധ തമിഴ്നാട്ടിലെ ഗുഹകളില് കാണപ്പെട്ട തമിഴ്-ബ്രാഹ്മി ലിപികളിലായിരുന്നു. ഈ ലിപികള് ബ്രാഹ്മി ലിപിയുടെ ഒരു വകഭേദമാണെന്നും അതില് ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത് ദ്രാവിഡ ഭാഷയായ തമിഴാണെന്നും അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിച്ചു. ഇത് ദക്ഷിണേന്ത്യന് ചരിത്രരചനയില് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങളുണ്ടാക്കി. 1966-ല് അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘Corpus of Tamil-Brahmi Inscriptions’ ഈ മേഖലയിലെ അടിസ്ഥാന രേഖയാണ്. പില്ക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ ശ്രദ്ധ സൈന്ധവലിപിയിലേക്ക് തിരിച്ചു. 1970-ല് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച ജവഹര്ലാല് നെഹ്റു ഫെല്ലോഷിപ്പ് സൈന്ധവലിപിയെക്കുറിച്ച് സമഗ്രമായ ഒരു ഡാറ്റാബേസ് തയ്യാറാക്കാന് അദ്ദേഹത്തിന് അവസരമൊരുക്കി. 1980-ല് 50-ാം വയസ്സില് അദ്ദേഹം സിവില് സര്വീസില് നിന്ന് സ്വയം വിരമിക്കുകയും പൂര്ണ്ണസമയ ഗവേഷകനായി മാറുകയും ചെയ്തു.
ഗവേഷണത്തിന് പുറമെ മാധ്യമരംഗത്തും അദ്ദേഹം മുദ്രപതിപ്പിച്ചു. 1987 മുതല് 1988 വരെ പ്രമുഖ തമിഴ് ദിനപത്രമായ ‘ദിനമണി’യുടെ എഡിറ്ററായി അദ്ദേഹം പ്രവര്ത്തിച്ചിരുന്നു. 2009-ല് ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ നല്കി ആദരിച്ചു. ഇന്ത്യന് കൗണ്സില് ഓഫ് ഹിസ്റ്റോറിക്കല് റിസര്ച്ചിലെ നാഷണല് ഫെല്ലോ ആയും അദ്ദേഹം പ്രവര്ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2018 നവംബര് 26-ന് ചെന്നൈയില് വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണ ശൈലിയില് ‘താല്ക്കാലിക നിഗമനങ്ങള്’ (Tentative conclusions), ‘പ്രവര്ത്തന സിദ്ധാന്തങ്ങള്’ (Working hypotheses) എന്നിവയ്ക്കായിരുന്നു പ്രാധാന്യമെന്ന് സഹപ്രവര്ത്തകര് നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സൈന്ധവലിപി: ഒരു നിഗൂഢ സംഹിത
സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം (ബി.സി.ഇ. 2600-1900) പുരാതന ലോകത്തെ ഏറ്റവും വികസിതമായ നഗരസംസ്കാരമായിരുന്നു. അവരുടെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങള്ക്കും വ്യാപാരത്തിനും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ലിപി സമ്പ്രദായമാണ് സൈന്ധവലിപി. മൊഹന്ജൊദാരോ, ഹാരപ്പ, ലോധാല്, കാളിബംഗന് തുടങ്ങിയ പ്രധാന നഗരങ്ങളില് നിന്ന് കണ്ടെടുത്ത ആയിരക്കണക്കിന് മുദ്രകളില് ഈ ലിപികള് ആലേഖനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഈ ലിപിയുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് ഇന്നും തര്ക്കങ്ങള് നിലനില്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മിക്കവാറും പണ്ഡിതര് ഇത് ഒരു ‘ലോഗോ-സിലബിക്’ (Logo-syllabic) സമ്പ്രദായമാണെന്ന് കരുതുന്നു. അതായത് ഓരോ ചിഹ്നവും ഒരു പ്രത്യേക വാക്കിനെയോ അല്ലെങ്കില് ഒരു പദാംശത്തെയോ (Syllable) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സൈന്ധവലിപിയിലെ ചിഹ്നങ്ങള് പ്രകൃതിയുമായും ദൈനംദിന ജീവിതവുമായും അടുത്ത ബന്ധം പുലര്ത്തുന്നവയാണ്. മനുഷ്യര്, മൃഗങ്ങള് (യൂണികോണ്, കാള, ആന), മീന്, മരങ്ങള്, വീട്ടുപകരണങ്ങള് തുടങ്ങിയവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പിക്റ്റോഗ്രാഫുകള് ഇതില് ധാരാളമുണ്ട്.
സൈന്ധവലിപിയുടെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകള് വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോള് അതിന്റെ സങ്കീര്ണ്ണത വ്യക്തമാകും. മഹാദേവന് തയ്യാറാക്കിയ സൂചികയില് 2906 ലിഖിതങ്ങളാണ് ഉള്പ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇവയുടെ വിശകലനം താഴെ പറയുന്ന വിവരങ്ങള് നല്കുന്നു:
സവിശേഷത | വിവരങ്ങൾ |
ആകെ ചിഹ്നങ്ങൾ | 417 (അടിസ്ഥാന ചിഹ്നങ്ങൾ) |
ലിഖിതങ്ങളുടെ എണ്ണം | 2906 |
ആകെ വരികൾ | 3573 |
വായനയുടെ ശരാശരി ദൈർഘ്യം | 5 ചിഹ്നങ്ങൾ |
ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ ലിഖിതം | 26 ചിഹ്നങ്ങൾ (രണ്ട് സന്ദർഭങ്ങളിൽ) |
ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആവർത്തിക്കുന്ന ചിഹ്നം | ജാർ സൈൻ (Sign 311) |
സൈന്ധവലിപി എഴുതിയിരുന്നത് സാധാരണയായി വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ടാണ് (Right to Left). ഇതിന് വിരുദ്ധമായി ഏകദേശം 7 ശതമാനം ലിഖിതങ്ങള് ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടും ഏതാനും ചിലത് ‘ബൗസ്ട്രോഫെഡന്’ (ഒന്നിടവിട്ട വരികള് വ്യത്യസ്ത ദിശകളില്) രീതിയിലും എഴുതപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു.
സൈന്ധവലിപി വായനയുടെ ചരിത്രം
1875-ല് അലക്സാണ്ടര് കണ്ണിംഗ്ഹാം ആദ്യമായി ഒരു ഹാരപ്പന് മുദ്ര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് മുതല് ഈ ലിപി വായിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പണ്ഡിതര് തുടങ്ങിയിരുന്നു. എന്നാല് ഒരു ദ്വിഭാഷാ ലിഖിതത്തിന്റെ അഭാവം ഈ ശ്രമങ്ങളെല്ലാം ഭാഗികമോ അല്ലെങ്കില് തെറ്റായ നിഗമനങ്ങളിലോ എത്തിച്ചു. ലിപി വായനയുടെ ചരിത്രത്തെ പ്രധാനമായും മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായി തിരിക്കാം:
ആദ്യകാല ശ്രമങ്ങള് (1875 – 1960)
സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ട കാലഘട്ടത്തില് സര് ജോണ് മാര്ഷല്, ലാങ്ഡണ്, ഗാഡ്, സ്മിത്ത് തുടങ്ങിയവര് മുദ്രകളിലെ ചിഹ്നങ്ങള് വര്ഗ്ഗീകരിക്കാന് ശ്രമിച്ചു. ഇവരില് ഗിബ്ബണ് ഹണ്ടറുടെ (G.R. Hunter) പഠനങ്ങള് ഏറെ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ചിഹ്നങ്ങളുടെ വിന്യാസം (Positional Analysis) സംബന്ധിച്ച ആഴത്തിലുള്ള പഠനങ്ങള് നടത്തി. ഫാദര് ഹെറാസ് ഈ കാലഘട്ടത്തില് ദ്രാവിഡ ഭാഷാ ബന്ധം ആദ്യമായി മുന്നോട്ടുവെച്ചു. ‘മീന്’ ചിഹ്നത്തിന് ‘നക്ഷത്രം’ എന്ന അര്ത്ഥം നല്കിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിപ്ലവകരമായ ചിന്തയായിരുന്നു.
കമ്പ്യൂട്ടര് യുഗവും ശാസ്ത്രീയ വിശകലനവും (1960 – 1990)
1960-കളില് സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ യൂറി നോറോസോവിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘവും ഫിന്ലന്ഡിലെ ആസ്കോ പര്പോളയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘവും കമ്പ്യൂട്ടറുകളുടെ സഹായത്തോടെ ലിപി വിശകലനം ആരംഭിച്ചു. ഈ രണ്ട് സംഘങ്ങളും സ്വതന്ത്രമായി നടത്തിയ പഠനങ്ങള് സൈന്ധവലിപിക്ക് ദ്രാവിഡ ഭാഷയുമായുള്ള സാമ്യം ശരിവെച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഐരാവതം മഹാദേവന് തന്റെ വിപുലമായ കോണ്കോര്ഡന്സ് തയ്യാറാക്കുന്നത്.
വൈവിധ്യമാര്ന്ന സിദ്ധാന്തങ്ങള്
ലിപി ഇന്ഡോ-ആര്യന് ഭാഷയാണെന്ന് എസ്. ആര്. റാവുവിനെപ്പോലെയുള്ള പണ്ഡിതര് വാദിച്ചു. എന്നാല് മുതിര്ന്ന മിക്ക ലിപി ഗവേഷകരും ഈ വാദത്തെ അംഗീകരിച്ചില്ല. ലിപി ഒരു ഭാഷയല്ലെന്നും അത് കേവലം മതപരമോ വംശീയമോ ആയ അടയാളങ്ങളാണെന്നും ചില പണ്ഡിതര് അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഐരാവതം മഹാദേവന്റെ ഗവേഷണ ചരിത്രം
ഐരാവതം മഹാദേവന് സൈന്ധവലിപി പഠനത്തിലേക്ക് വരുന്നത് ഒരു ഭാഷാ പണ്ഡിതന് എന്ന നിലയിലല്ല, മറിച്ച് ഒരു എപ്പിഗ്രാഫിസ്റ്റ് എന്ന നിലയിലാണ്. ലിപിയിലെ ചിഹ്നങ്ങളുടെ ആവൃത്തിയും (Frequency) അവയുടെ സ്ഥാനവും (Positional Distribution) കൃത്യമായി നിര്ണ്ണയിച്ചാല് മാത്രമേ വായന സാധ്യമാകൂ എന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി.
കോണ്കോര്ഡന്സ് നിര്മ്മാണം
1970-കളില് ടാറ്റ ഇന്സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫണ്ടമെന്റല് റിസര്ച്ചിലെ (TIFR) കമ്പ്യൂട്ടര് ഗ്രൂപ്പിന്റെ സഹായത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ പൃഹുത്തായ പദ്ധതി ആരംഭിക്കുന്നത്. മിഥിലി രംഗറാവു (Mythili Rangarao) ആയിരുന്നു കമ്പ്യൂട്ടര് പ്രോഗ്രാമുകള് തയ്യാറാക്കിയത്. IBM 1620, CDC 3600 തുടങ്ങിയ അന്നത്തെ അത്യാധുനിക കമ്പ്യൂട്ടറുകള് ഉപയോഗിച്ച് ഓരോ ചിഹ്നത്തിന്റെയും ഉപയോഗം അദ്ദേഹം പരിശോധിച്ചു.
ഈ പദ്ധതിയുടെ ഫലമായി 1977-ല് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘Texts, Concordance and Tables’ എന്ന ഗ്രന്ഥം താഴെ പറയുന്ന ഘടകങ്ങള് ഉള്ക്കൊള്ളുന്നു:
1. സൈന് ലിസ്റ്റ്: 417 പ്രധാന ചിഹ്നങ്ങളെ രൂപപരമായ സവിശേഷതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തില് വര്ഗ്ഗീകരിച്ചു (മനുഷ്യരൂപങ്ങള്, മൃഗരൂപങ്ങള്, രേഖകള്, കപ്പുകള് തുടങ്ങിയവ).
2. കോണ്കോര്ഡന്സ്: ഓരോ ചിഹ്നവും ഏതൊക്കെ ലിഖിതങ്ങളില് എവിടെയൊക്കെ വരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്ന സൂചിക.
3. സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കല് ടേബിളുകള്: ഓരോ ചിഹ്നവും തുടക്കത്തിലോ മധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരാനുള്ള സാധ്യത വ്യക്തമാക്കുന്ന പട്ടികകള്.
കണ്ടെത്തലുകളുടെ കേന്ദ്രബിന്ദു:
മഹാദേവന്റെ വായനകള് കാലക്രമേണ പരിണമിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് അദ്ദേഹം ചിഹ്നങ്ങള്ക്ക് ശബ്ദമൂല്യം (Phonetic value) നല്കാന് ശ്രമിച്ചിരുന്നെങ്കില്, പില്ക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം ഐഡിയോഗ്രാഫിക് (Ideographic) അഥവാ ആശയസൂചകമായ വായനയ്ക്കാണ് മുന്ഗണന നല്കിയത്. ഓരോ ചിഹ്നവും ഒരു ആശയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നുവെന്നും അത് ദ്രാവിഡ ഭാഷയിലെ പദങ്ങളുമായി യോജിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
മഹാദേവന്റെ വായനയില് കണ്ടെത്തിയ പ്രധാന വസ്തുതകള്:
ഐരാവതം മഹാദേവന് സൈന്ധവലിപിയില് നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ വിവരങ്ങള് ഇന്ത്യന് ചരിത്രരചനയില് പുതിയൊരു വഴിത്തിരിവുണ്ടാക്കി. അവയെ താഴെ പറയുന്ന പ്രധാന വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കാം:
1. എഴുത്തിന്റെ ദിശയും ലിഖിത ഘടനയും
ലിപിയുടെ ദിശ വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ടാണെന്ന് അദ്ദേഹം സുനിശ്ചിതമായി തെളിയിച്ചു. ഇതിനായി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ച പ്രധാന തെളിവ് മുദ്രകളിലെ ചിഹ്നങ്ങളുടെ വിന്യാസമാണ്. ഒരു വരി എഴുതിക്കഴിയുമ്പോള് സ്ഥലമില്ലാതെ വരുമ്പോള് അവസാന ചിഹ്നങ്ങള് താഴത്തെ വരിയിലോ വശങ്ങളിലോ തിരുകിക്കയറ്റുന്ന രീതി അദ്ദേഹം വിശകലനം ചെയ്തു. ചാന്ഹുദാരോയിലെ സീല് (6112) ഇതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണമായി അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അതില് ‘ജാര് സൈന്’ അവസാനമായി വരുന്നത് താഴത്തെ വരിയുടെ ഇടത്തെ അറ്റത്താണ്.
ലിഖിതങ്ങളുടെ വ്യാകരണഘടന ദ്രാവിഡ ഭാഷാഘടനയോട് (S-O-V pattern) യോജിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു. സൈന്ധവ ഭാഷയില് പ്രത്യയങ്ങള് (Suffixes) മാത്രമേയുള്ളൂവെന്നും ഉപസര്ഗ്ഗങ്ങളോ (Prefixes) മധ്യപ്രത്യയങ്ങളോ (Infixes) ഇല്ലെന്നും അദ്ദേഹം കമ്പ്യൂട്ടര് വിശകലനത്തിലൂടെ കണ്ടെത്തി. ഇത് ദ്രാവിഡ ഭാഷകളുടെ പ്രധാന പ്രത്യേകതയാണ്.
2. ആല്ഫയും ഒമേഗയും: അഗസ്ത്യനും ഭരണാധികാരിയും
മഹാദേവന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ പഠനങ്ങളിലൊന്നാണ് ‘Alpha and Omega of the Indus Script’ (2009). ലിഖിതങ്ങളുടെ തുടക്കത്തില് ഏറ്റവും കൂടുതല് കാണപ്പെടുന്ന ചിഹ്നത്തെ (Sign 391) അദ്ദേഹം ‘ആല്ഫ’ എന്നും, അവസാനത്തില് കാണപ്പെടുന്ന ജാര് സൈനിനെ (Sign 311) ‘ഒമേഗ’ എന്നും വിളിച്ചു.
? ആല്ഫ (Alpha): ഇത് ഒരു കോട്ടയുടെയോ വലിയ വീടിന്റെയോ (Citadel/High House) ഭൂപടമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. ഇതിനെ ദ്രാവിഡ ഭാഷയിലെ ‘അകം’ (Akam – വീട്, ഉള്ഭാഗം) എന്ന വാക്കുമായി അദ്ദേഹം ബന്ധിപ്പിച്ചു. ഇത് ഭരണാധികാരികളെയോ പുരോഹിതന്മാരെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ‘അകത്തി’ (Aka-tt-i) എന്ന പദത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.
? ഒമേഗ (Omega – Jar Sign): ഇത് ഒരു ബഹുവചന പ്രത്യയമാണെന്നും അല്ലെങ്കില് ഒരു വ്യക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന അടയാളമാണെന്നും അദ്ദേഹം കരുതി. ഇതിനെ പുരാണത്തിലെ ‘ഘടോദ്ഭവ’ (കുടത്തില് ജനിച്ചവന്) എന്ന അഗസ്ത്യ മുനിയുടെ ഐതിഹ്യവുമായി അദ്ദേഹം ബന്ധിപ്പിച്ചു.
ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ച പ്രധാന ഉള്ക്കാഴ്ച ഹാരപ്പന് നഗരങ്ങളിലെ പുരോഹിത-ഭരണാധികാരികളും (Priest-rulers) തമിഴ് കവിതകളിലെ ‘വേളിര്’ (Velir) കുലവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ്. അഗസ്ത്യന്റെ നേതൃത്വത്തില് 18 വേളിര് കുലങ്ങള് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലേക്ക് കുടിയേറി എന്ന തമിഴ് ഐതിഹ്യം സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ തകര്ച്ചയ്ക്ക് ശേഷമുള്ള പാലായനത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
ഇത് ഒന്നും കൂടി വിശദീകരിക്കാം:
ഐരാവതം മഹാദേവന് തന്റെ പഠനങ്ങളിലൂടെ സൈന്ധവലിപിയെയും ഇന്ത്യന് പുരാണങ്ങളിലെ സുപ്രധാന വ്യക്തിത്വമായ അഗസ്ത്യ മുനിയെയും തമ്മില് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് വളരെ താല്പര്യമുണര്ത്തുന്ന ഒരു നിരീക്ഷണത്തിലൂടെയാണ്. ഇതിന്റെ പ്രധാന വിശദാംശങ്ങള് താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
(ക)ജാര് ചിഹ്നവും (Jar Sign) ‘ഘടോദ്ഭവ’നും
സൈന്ധവ ലിഖിതങ്ങളില് ഏറ്റവും കൂടുതല് ആവര്ത്തിച്ചു വരുന്നതും വരികളുടെ അവസാനത്തില് സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നതുമായ ചിഹ്നമാണ് ‘ജാര് സൈന്’ (Sign 311).[1] ഇത് ഒരു കുടത്തിന്റെയോ പാത്രത്തിന്റെയോ രൂപത്തിലുള്ളതാണ്. പുരാണങ്ങളില് അഗസ്ത്യ മുനി ‘കുഭയോനി’ അല്ലെങ്കില് ‘ഘടോദ്ഭവന്’ (കുടത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചവന്) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സൈന്ധവ മുദ്രകളില് ഈ ‘കുടം ചിഹ്നം’ ഭരണാധികാരികളുടെയോ പുരോഹിതന്മാരുടെയോ പദവിപ്പേരുകളോട് ചേര്ന്ന് വരുന്നത് മഹാദേവന് നിരീക്ഷിച്ചു. ഈ പദവി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചിഹ്നമാണ് പില്ക്കാലത്ത് ‘കുടത്തില് ജനിച്ചവന്’ എന്ന ഐതിഹ്യമായി മാറിയതെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു.
(ഖ)’അകത്തി’യും അഗസ്ത്യനും
ലിഖിതങ്ങളുടെ തുടക്കത്തില് ഏറ്റവും കൂടുതല് കാണപ്പെടുന്ന കോട്ടയുടെ (Citadel) ആകൃതിയിലുള്ള ചിഹ്നത്തെ മഹാദേവന് ‘ആല്ഫ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.[2] ഇതിനെ അദ്ദേഹം ‘അകം’ (വീട്/കോട്ട) എന്ന ദ്രാവിഡ പദവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. ‘അകം’ എന്ന വാക്കിനോട് വ്യക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യയം ചേരുമ്പോള് ‘അകത്തി’ (aka-tt-i) എന്ന പദമുണ്ടാകുന്നു.[3] ഇതിന്റെ അര്ത്ഥം ‘വീടിന്റെയോ കോട്ടയുടെയോ നാഥന്’ എന്നാണ്.
* ഈ ‘അകത്തി’ എന്ന ദ്രാവിഡ പദമാണ് സംസ്കൃതത്തിലെ ‘അഗസ്ത്യ’ എന്ന പേരിന്റെ ആദിരൂപമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു.
* ഇതനുസരിച്ച്, ലിഖിതങ്ങളിലെ ആല്ഫ (കോട്ട), ഒമേഗ (കുടം) ചിഹ്നങ്ങള് ചേര്ന്ന് ‘കുടം ചിഹ്നമുള്ള കോട്ടയുടെ നാഥന്’ അഥവാ ‘അഗസ്ത്യന്’ എന്ന അര്ത്ഥം ലഭിക്കുന്നു.[4]
(ഗ) വേളിര് കുടിയേറ്റം
തമിഴ് സംഘസാഹിത്യത്തിലെ ഐതിഹ്യപ്രകാരം, അഗസ്ത്യ മുനിയാണ് വടക്ക് ദ്വാരകയില് നിന്ന് 18 വേളിര് കുലങ്ങളെ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലേക്ക് നയിച്ചത്.സൈന്ധവ സംസ്കാരത്തിന്റെ തകര്ച്ചയ്ക്ക് ശേഷം അവിടത്തെ ഭരണാധികാരികളായിരുന്ന (Priest-rulers) ജനവിഭാഗങ്ങള് തെക്കന് ഇന്ത്യയിലേക്ക് കുടിയേറിയതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഓര്മ്മപ്പെടുത്തലാണ് ഈ അഗസ്ത്യ ഐതിഹ്യമെന്ന് മഹാദേവന് സമര്ത്ഥിക്കുന്നു.വേളിര് എന്ന പദം ‘വേള്’ (ആരാധിക്കുക/യജ്ഞം നടത്തുക) എന്ന ധാതുവില് നിന്ന് ഉണ്ടായതാണെന്നും ഇത് സൈന്ധവ മുദ്രകളിലെ പുരോഹിത-ഭരണാധികാരികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.
ചുരുക്കത്തില്, സൈന്ധവ ലിപിയിലെ ‘കുടം’ ചിഹ്നം ഒരു ഗോത്രത്തെയോ പദവിയെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നുവെന്നും, കാലക്രമേണ ആ ജനവിഭാഗം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലേക്ക് കുടിയേറിയപ്പോള് അവരുടെ നേതാവായ അഗസ്ത്യനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകളില് ഈ ചിഹ്നം ‘കുടത്തിലുള്ള ജന്മം’ എന്ന അത്ഭുതകഥയായി പരിണമിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐരാവതം മഹാദേവന് കണ്ടെത്തിയത്.
3. മത്സ്യ ചിഹ്നവും ജ്യോതിശാസ്ത്രവും
സൈന്ധവലിപിയിലെ മീന് ചിഹ്നങ്ങള് കേവലം മത്സ്യങ്ങളെയല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് മഹാദേവന് ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു. ദ്രാവിഡ ഭാഷകളില് ‘മീന്’ എന്ന പദത്തിന് മത്സ്യവെന്നും നക്ഷത്രമെന്നും അര്ത്ഥമുണ്ട്. ‘റീബസ്’ (Rebus) തത്വം ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം ഈ ചിഹ്നങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്തു.
ചിഹ്നം | വായന | സാംസ്കാരിക സൂചന |
മൂന്നു മീൻ | മുമ്മീൻ | മൃഗശീർഷ നക്ഷത്രം |
ആറു മീൻ | ആറുമീൻ | കാർത്തിക (Pleiades) |
ഏഴു മീൻ | ഏഴുമീൻ | സപ്തർഷികൾ (Ursa Major) |
മേൽക്കൂരയുള്ള മീൻ | മെയ് മീൻ | ശനി ഗ്രഹം (Saturn) |
വെളുത്ത മീൻ | വെള്ളിമീൻ | ശുക്രൻ (Venus) |
ഈ ചിഹ്നങ്ങള് ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടുള്ള പേരുകള് ഹാരപ്പന് ജനതയുടെ നക്ഷത്ര ആരാധനയിലേക്കും അവരുടെ കലണ്ടര് സമ്പ്രദായത്തിലേക്കും വെളിച്ചം വീശുന്നു.
4. കാര്ഷിക ചിഹ്നങ്ങളും നികുതി വ്യവസ്ഥയും
ഹാരപ്പന് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള സുപ്രധാന വിവരങ്ങള് നല്കുന്നതാണ് മഹാദേവന്റെ കാര്ഷിക ചിഹ്ന പഠനങ്ങള് (Agricultural Signs in the Indus Script, 2012). വിളവെടുപ്പിന് ശേഷമുള്ള ധാന്യങ്ങളുടെ വീതംവെയ്പ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചിഹ്നങ്ങള് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
? വിഹിതം വെയ്ക്കല് (Dividing/Sharing): എക്സ് (X) ആകൃതിയിലുള്ള ചിഹ്നം (Sign 137) ധാന്യങ്ങള് പങ്കുവെക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
? വിളവ് (Crop): സസ്യങ്ങളുടെ ആകൃതിയിലുള്ള ചിഹ്നം (Sign 162) വിളവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
? എട്ടിലൊന്ന് വിഹിതം (The Eighth Share): എട്ട് വരകളുള്ള ഒരു ചിഹ്നം അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഇത് ഭരണകൂടത്തിന് നല്കേണ്ട നികുതിയായ എട്ടിലൊന്ന് ഭാഗത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഇത് പില്ക്കാലത്ത് മനുസ്മൃതിയിലും അശോകന്റെ ശിലാശാസനങ്ങളിലും കാണുന്ന എട്ടിലൊന്ന് നികുതിയുടെ ആദിരൂപമാണെന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.
? ഉദ്യോഗസ്ഥര്: നികുതി പിരിക്കുന്നവരും ധാന്യപ്പുരകള് നോക്കി നടത്തുന്നവരുമായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചിഹ്നങ്ങളും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. ‘Bearer’ ചിഹ്നം രാജാവിന്റെ മുതിര്ന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
5. സാംസ്കാരിക തുടര്ച്ചയും ബ്രാഹൂയി ബന്ധവും
സൈന്ധവ സംസ്കാരം നശിച്ചപ്പോള് അവര് പൂര്ണ്ണമായും ഇല്ലാതായില്ലെന്നും മറിച്ച് ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറുകയായിരുന്നുവെന്നും മഹാദേവന് വാദിച്ചു. പാകിസ്ഥാനിലെ ബലൂചിസ്ഥാന് മേഖലയില് ഇന്നും നിലനില്ക്കുന്ന ദ്രാവിഡ ഭാഷയായ ബ്രാഹൂയി (Brahui) ഇതിന് ശക്തമായ തെളിവായി അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. സിന്ധു നദീതടവാസികള് സംസാരിച്ചിരുന്നത് ബ്രാഹൂയിയുടെ ആദിരൂപമായ ഒരു പ്രോട്ടോ-ദ്രാവിഡ ഭാഷയായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മണ്പാത്രങ്ങളില് കാണപ്പെടുന്ന മഹാശിലാകാല ചിഹ്നങ്ങള് (Megalithic Graffiti) സൈന്ധവലിപിയുടെ പരിഷ്കരിച്ച രൂപങ്ങളാണെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. തമിഴ്നാട്ടിലെ കീഴടി പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളില് നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പുരാവസ്തുക്കള് ഈ സാംസ്കാരിക തുടര്ച്ചയുടെ തെളിവുകളാണെന്ന് പുതിയ പഠനങ്ങള് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
6.സൈന്ധവ മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉള്ക്കാഴ്ചകള്
ലിഖിതങ്ങളോടൊപ്പം മുദ്രകളില് കാണപ്പെടുന്ന ചിത്രങ്ങളും (Field Symbols) മഹാദേവന് തന്റെ പഠനത്തില് വിശകലനം ചെയ്തു. സൈന്ധവ മതത്തിന് പില്ക്കാല ദ്രാവിഡ-ഹിന്ദു ആരാധനാക്രമങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
(ക)യൂണികോണ് ആരാധനയും ആരാധനാ പാത്രവും (The Sacred Filter)
സൈന്ധവ മുദ്രകളില് ഏറ്റവും കൂടുതല് കാണപ്പെടുന്ന ചിത്രമാണ് ഒറ്റക്കൊമ്പുള്ള കാളയുടേത് (Unicorn). ഇതിന് മഹാദേവന് നല്കിയ വിശദീകരണം ശ്രദ്ധേയമാണ്:
ചിത്രം (Field Symbol 01): മുദ്രകളില് യൂണികോണിന് മുന്നിലായി രണ്ട് തട്ടുകളുള്ള ഒരു പാത്രം ഒരു തണ്ടില് ഉറപ്പിച്ച രീതിയില് കാണാം.
മഹാദേവന്റെ വായന: ഈ പദാര്ത്ഥം ഒരു ‘ഫില്ട്ടര്’ (Sacred Filter) ആണെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. മുകളിലത്തെ പാത്രത്തില് നിന്ന് ദ്രാവകം അരിച്ച് താഴത്തെ സുഷിരങ്ങളുള്ള പാത്രത്തിലൂടെ തുള്ളികളായി വീഴുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഘടന.
സാംസ്കാരിക സൂചന: വേദകാലത്തെ ‘സോമ’ രസത്തിന് സമാനമായ ഒരു ലഹരിപാനീയം ശുദ്ധീകരിക്കാന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഉപകരണമാണിതെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. ‘പവമാന’ (ഒഴുകുന്നത്), ‘ഇന്ദു’ (തുള്ളികള്) എന്നീ പദങ്ങള് ഇതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ടവയാണെന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.
ബന്ധപ്പെട്ട ലിപി ചിഹ്നം: ചിഹ്നം 311 (Jar Sign) ഈ കുടം ചിഹ്നം പലപ്പോഴും ഇത്തരം ആരാധന നടത്തുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെയോ പുരോഹിതന്മാരെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
(ഖ) പശുപതി (The Horned God)
കൊമ്പുള്ള കിരീടം ധരിച്ച ആരാധനാ മൂര്ത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങള് താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
ചിത്രം (Field Symbols 47-59 വിഭാഗം): യോഗാസനത്തില് ഇരിക്കുന്ന, തലയില് മഹിഷത്തിന്റെ (പോത്ത്) കൊമ്പുകളുള്ള കിരീടം ധരിച്ച രൂപം. ഇദ്ദേഹത്തിന് ചുറ്റും കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളെ കാണാം.
മഹാദേവന്റെ വായന: ഇത് ആദിമ ശിവരൂപമാണെന്ന വാദത്തെ അദ്ദേഹം ഭാഗികമായി ശരിവെക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇതിനെ ദ്രാവിഡ ഗോത്രങ്ങളുടെ മഹിഷാരാധനയുമായാണ് (Buffalo-horned male god) അദ്ദേഹം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്.
ലിപി ബന്ധം: ഭരണാധികാരികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ‘ആല്ഫ’ ചിഹ്നം (ചിഹ്നം 391) ഇത്തരം മുദ്രകളില് പദവികളെ സൂചിപ്പിക്കാന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.
(ഗ)മരം ആരാധന (Pipal Tree Worship)
സൈന്ധവ ജനത പ്രകൃതിയെയും സസ്യങ്ങളെയും ആരാധിച്ചിരുന്നതിന് മഹാദേവന് നല്കുന്ന തെളിവുകള്:
ചിത്രം (Field Symbols 44-46 വിഭാഗം): മുദ്രകളില് അരയാല് മരം ആരാധിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളും അരയാല് ഇലയുടെ രൂപങ്ങളും ധാരാളമായി കാണാം.
മഹാദേവന്റെ വായന: ഇത് ആധുനിക ഹിന്ദു മതാചാരങ്ങളിലെ വൃക്ഷാരാധനയുടെ തുടക്കമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. ആര്യന്മാരുടെ അഗ്നി ആരാധനയ്ക്ക് വിപരീതമായി, സൈന്ധവരുടെ (ദ്രാവിഡരുടെ) ആരാധന വെള്ളത്തിലും മരങ്ങളിലും അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം സമര്ത്ഥിക്കുന്നു.
ബന്ധപ്പെട്ട ലിപി ചിഹ്നം: ചിഹ്നം 162 (Crop/Grain Sign). ഈ ചിഹ്നം സസ്യത്തെ അല്ലെങ്കില് വിളവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.കൃഷിയുമായും പ്രകൃതിയുമായും ബന്ധപ്പെട്ട ഇത്തരം ചിഹ്നങ്ങള് സൈന്ധവ ലിപിയില് പ്രധാനമാണ്.
ഇങ്ങനെ ക്രോഡീകരിക്കാം:
| വിഷയം | ചിത്രത്തിന്റെ നമ്പര് | പ്രധാന സവിശേഷത | മഹാദേവന്റെ വ്യാഖ്യാനം |
| യൂണികോണ് | FS 01 | ഒറ്റക്കൊമ്പുള്ള കാള | സോമയാഗത്തിന് സമാനമായ ഫില്ട്ടര് ആരാധന |
| പശുപതി | FS 47-59 | മഹിഷ കൊമ്പുള്ള ദൈവം | ആദിമ ദ്രാവിഡ ദേവന് (Proto-Shiva) |
| അരയാല് | FS 44-46 | പീപ്പല് മരം/ഇല | മാതൃദൈവത്തോടും പ്രകൃതിയോടുമുള്ള ആരാധന |
മഹാദേവന്റെ വായനയനുസരിച്ച് സൈന്ധവ ലിപിയിലെ ചിഹ്നം 1 (Man sign ) വ്യക്തിയെയും, ചിഹ്നം 311 (Jar sign ) പദവിയെയുമാണ് പ്രധാനമായും സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ ചിഹ്നങ്ങള് മുദ്രകളിലെ ചിത്രങ്ങളുമായി ചേര്ന്ന് വായിക്കുമ്പോഴാണ് ഹാരപ്പന് സമൂഹത്തിന്റെ മതപരവും ഭരണപരവുമായ വിവരങ്ങള് വ്യക്തമാകുന്നത്.
7.സൈന് ലിസ്റ്റും സ്ഥാനവിന്യാസവും (Sign List Analysis)
ഐരാവതം മഹാദേവന്റെ ഗവേഷണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത് അദ്ദേഹം തയ്യാറാക്കിയ ചിഹ്നങ്ങളുടെ പട്ടികയാണ്. അദ്ദേഹം 417 ചിഹ്നങ്ങളെ ഒമ്പത് വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങളായി തരംതിരിച്ചു. ഇത് ഭാവി ഗവേഷകര്ക്ക് ഓരോ ചിഹ്നത്തിന്റെയും രൂപവും അര്ത്ഥവും പരിശോധിക്കാന് എളുപ്പമാക്കി.
ചിഹ്നങ്ങളുടെ രൂപപരമായ വര്ഗ്ഗീകരണം
വിഭാഗം | ചിഹ്നങ്ങളുടെ നമ്പർ | സ്വഭാവം |
I | 1-49 | മനുഷ്യ രൂപങ്ങൾ |
II | 50-85 | മറ്റ് ജീവികൾ |
III | 86-122 | വരകളും അക്കങ്ങളും |
IV | 123-203 | ലീനിയർ ചിഹ്നങ്ങൾ |
V | 204-235 | ത്രികോണാകൃതിയിലുള്ളവ |
VI | 236-286 | ചതുരാകൃതിയും റോംബോയിഡും |
VII | 287-327 | വളവുകൾ (Curves) |
VIII | 328-372 | കപ്പുകൾ (Cups) |
IX | 373-417 | ഓവലുകളും സർക്കിളുകളും |
ഈ പട്ടികയില് പല ചിഹ്നങ്ങളും പരസ്പരം മാറ്റം വരുത്താവുന്നവയാണെന്നും (Variants) അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു. ഉദാഹരണത്തിന്, ‘ഓവല്’ രൂപത്തിലുള്ള ഒരു ചിഹ്നം സ്ഥലപരിമിതി മൂലം ‘റോംബോയിഡ്’ ആയി മാറാറുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. ഇത് ലിപി വായനയില് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കാര്യമാണ്.
8.വരികളുടെ വായന (Positional Distribution)
ഒരു ലിഖിതത്തിന്റെ വായന എവിടെ തുടങ്ങണം എവിടെ അവസാനിപ്പിക്കണം എന്നത് വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. മഹാദേവന്റെ കോണ്കോര്ഡന്സ് പ്രകാരം:
? തുടക്കത്തിലുള്ള ചിഹ്നങ്ങള് (Initial Signs): 290 ചിഹ്നങ്ങള് ലിഖിതങ്ങളുടെ തുടക്കത്തില് വരാന് സാധ്യതയുള്ളവയാണ്. ഇതില് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ‘citadel’ ചിഹ്നമാണ്.
? അവസാനത്തിലുള്ള ചിഹ്നങ്ങള് (Final Signs): 173 ചിഹ്നങ്ങള് ലിഖിതങ്ങളുടെ ഒടുവില് വരുന്നു. ഇതില് ഏറ്റവും കൂടുതല് കാണപ്പെടുന്നത് ‘Jar sign’ ആണ്.
? ഒറ്റ ചിഹ്നങ്ങള് (Solus): 88 ചിഹ്നങ്ങള് മാത്രം ഉപയോഗിച്ചുള്ള വരികളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഉപസംഹാരം
ഐരാവതം മഹാദേവന്റെ സൈന്ധവലിപി പഠനങ്ങള് കേവലം ഒരു പണ്ഡിതന്റെ താല്പ്പര്യമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യയുടെ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ചരിത്രത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ജനാല തുറക്കലായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം സൈന്ധവലിപി പഠനത്തിന് നല്കിയ ശാസ്ത്രീയമായ അച്ചടക്കമാണ്. 1977-ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥം ഇന്നും ഈ മേഖലയിലെ ബൈബിള് പോലെ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
അദ്ദേഹം പൂര്ണ്ണമായും ലിപി വായിച്ചെടുത്തു എന്ന് അവകാശപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും, ലിപി വായനയ്ക്കായി അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ച രീതിശാസ്ത്രം (Methodology) അത്യന്തം പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ദ്രാവിഡ ഭാഷാ ബന്ധം, സാംസ്കാരിക തുടര്ച്ച, നികുതി വ്യവസ്ഥ, മതപരമായ ആരാധനാക്രമങ്ങള് എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം നല്കിയ വിവരങ്ങള് ഹാരപ്പന് ജനതയെക്കുറിച്ച് നമുക്കുള്ള അറിവിനെ വളരെയധികം വര്ദ്ധിപ്പിച്ചു. അഗസ്ത്യന്റെ ഐതിഹ്യത്തെ ചരിത്രപരമായ ഒരു കുടിയേറ്റമായി അദ്ദേഹം മാറ്റിയത് ഇതിഹാസങ്ങളെ ചരിത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു പുതിയ വഴി തുറന്നു.
ഒരു ദ്വിഭാഷാ ലിഖിതം കണ്ടെത്തുന്നത് വരെ സൈന്ധവലിപിയുടെ രഹസ്യം പൂര്ണ്ണമായും വെളിപ്പെടില്ലായിരിക്കാം. എങ്കിലും, ഐരാവതം മഹാദേവന് എന്ന മഹാപ്രതിഭ നല്കിയ ഈടുറ്റ പഠനങ്ങള് വരുംതലമുറയിലെ ഗവേഷകര്ക്ക് ഒരു മാര്ഗ്ഗദീപമായി എന്നും നിലകൊള്ളും. സൈന്ധവലിപിയുടെ ‘ആല്ഫയും ഒമേഗയും’ കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമത്തില് അദ്ദേഹം നടത്തിയ യാത്ര ഇന്ത്യന് ചരിത്ര ഗവേഷണത്തിലെ അവിസ്മരണീയമായ ഒരു അധ്യായമാണ്.
Works cited
1. Iravatham Mahadevan – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Iravatham_Mahadevan
2. Iravatham Mahadevan – Grokipedia, https://grokipedia.com/page/Iravatham_Mahadevan
3. (PDF) Iravatham Mahadevan’s Reading of Indus Script: A Critical …, https://www.researchgate.net/publication/370480645_Iravatham_Mahadevan’s_Reading_of_Indus_Script_A_Critical_Review
4. Interpreting the Indus Script: The Dravidian Solution* Iravatham Mahadevan Dravidian University has been established to promote – Harappa, https://www.harappa.com/sites/default/files/pdf/Indus-Dravidian-script.pdf
5. The Indus Script – Harappa, https://www.harappa.com/script/maha0.html
6. Iravatham Mahadevan: The Complete Interview – Harappa, https://www.harappa.com/content/iravatham-mahadevan-complete-interview
7. Full text of ‘Iravatham Mahadevan Early Tamil Epigraphy From The Earliest Times To The Sixth Century A. D.’ – Internet Archive, https://archive.org/stream/iravatham-mahadevan-early-tamil-epigraphy-from-the-earliest-times-to-the-sixth-century-a.-d./Iravatham%20Mahadevan%20-%20Early%20Tamil%20Epigraphy%20-%20From%20the%20Earliest%20Times%20to%20the%20Sixth%20Century%20A.D._djvu.txt
8. EARLY TAMIL EPIGRAPHY: TAMIL BR?HM? INSCRIPTIONS – Pavendhar Library | CICT Chennai, https://library.cict.in/uploads/files/books/30.pdf
9. Full Text Version of Deciphering the Indus Script | Harappa, https://www.harappa.com/script/parpola15.html
10. Deciphering the Indus Script: A Gateway to Understanding Ancient Civilization, https://vajiramandravi.com/current-affairs/deciphering-the-indus-valley-script/
11. Deciphering the Indus Script – Harappa, https://www.harappa.com/sites/default/files/pdf/Deciphering_the_Indus_Script.pdf
12. Indus script | Symbols, Inscriptions, Meanings, & Language – Britannica, https://www.britannica.com/topic/Harappan-script
13. Fish Symbolism in Indus Valley Epigraphy and Protohistoric Accounts – Journal.fi, https://journal.fi/store/article/view/110917/88837
14. Cracking the Code: The Quest to Decipher the Indus Valley Script – History Guild, https://historyguild.org/cracking-the-code-the-quest-to-decipher-the-indus-valley-script/
15. Indus script – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Indus_script
16. $1 million prize offered to decipher 5300-year-old Indus Valley script – Archaeology News, https://archaeologymag.com/2025/01/prize-offered-to-decipher-indus-valley-script/
17. Origin and Development of the Indus Script: Insights from Harappa and other sites, https://www.harappa.com/sites/default/files/pdf/Kenoyer2020%20Origin%20of%20Indus%20Script-2.pdf
18. The Indus Fish Sign – Harappa, https://www.harappa.com/content/indus-fish-sign
19. The Indus Fish Swam in the Great Bath : A New Solution to an Old Riddle – Harappa, https://www.harappa.com/sites/default/files/pdf/The%20Indus%20Fish%20Swam%20in%20the%20Great%20Bath.pdf
20. ‘An Encyclopaedia of The Indus Script’: Iravatham Mahadevan | PDF | Linguistics – Scribd, https://www.scribd.com/document/337609005/21
21. Indus Valley Script: Why is it important to decipher it? – ClearIAS, https://www.clearias.com/indus-valley-script/
22. meluhha and agastya : alpha and omega of the indus script – Harappa, https://www.harappa.com/sites/default/files/pdf/meluhha_and_agastya_2009.pdf
23. Agastya: A Harappan-Vedic Seer Mystery – Swarajya, https://swarajyamag.com/culture/agastya-a-harappan-vedic-seer-mystery
24. Akam and Puram of the Indus Script, https://keezhadiandindusvalleycivilization.com/akam-and-puram-of-the-indus-script/
25. Proposed Ancient Indus Script Dictionary – Harappa, https://www.harappa.com/script/diction.html
26. Iravatham Mahadevan – Harappa, https://www.harappa.com/taxonomy/term/1662/all
27. The Indus script possessed a set of signs referring to crop and share …, https://ras.org.in/index.php?Article=agricultural_signs_in_the_indus_script
28. Agricultural Signs in the Indus Script – Iravatham Mahadevan, https://sindhilanguagelibrary.com/papers/info/22
29. ON THE DECIPHERING OF THE INDUS – Faculty of Engineering and Applied Science, https://www.engr.mun.ca/~asharan/bihar/indus/indus~3.htm
ഡോ.പ്രമോദ് കുമാർ ഡി.എൻ.
പ്രൊഫസർ, മലയാള വിഭാഗം, ഗവ.കോളേജ്, പത്തിരിപ്പാല