ആമുഖം:

ഭാരതീയ വിജ്ഞാനീയത്തിന്റെ ദാര്‍ശനിക അടിത്തറ

ഇന്ത്യന്‍ വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രം കേവലം പാഠശാലകളുടെയോ സര്‍വ്വകലാശാലകളുടെയോ ചരിത്രമല്ല; മറിച്ച്, അഞ്ച് സഹസ്രാബ്ദങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഒരു സംസ്‌കൃതിയുടെ ബൗദ്ധികവും ആത്മീയവുമായ പരിണാമത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്. ‘വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് മനുഷ്യനിലെ പൂര്‍ണ്ണതയുടെ സാക്ഷാത്കാരമാണ്’ (Education is the manifestation of the perfection already in man) എന്ന് സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്‍ നിരീക്ഷിച്ചതുപോലെ , ഭാരതീയ സങ്കല്‍പ്പത്തില്‍ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് അറിവ് സമ്പാദിക്കല്‍ മാത്രമല്ല, സ്വഭാവ രൂപീകരണവും ആത്മസാക്ഷാത്കാരവുമാണ്.
പ്രാചീന കാലത്തെ വനങ്ങളിലെ ഗുരുകുലങ്ങള്‍ മുതല്‍ ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റല്‍ ക്ലാസ് മുറികള്‍ വരെ എത്തിനില്‍ക്കുന്ന ഈ യാത്രയില്‍, ഭാരതീയ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം അനേകം മാറ്റങ്ങള്‍ക്ക് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. വൈദിക കാലഘട്ടത്തിലെ ‘ശ്രുതി’ (കേട്ടു പഠിക്കുന്നത്) സമ്പ്രദായം, തക്ഷശിലയും നളന്ദയും പോലുള്ള ആഗോള സര്‍വ്വകലാശാലകള്‍, മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ഇസ്ലാമിക വിദ്യാഭ്യാസ രീതികള്‍, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം നടപ്പിലാക്കിയ ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസം, സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഭാരതത്തിലെ കമ്മീഷനുകള്‍, ഒടുവില്‍ 2020-ലെ ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം (NEP) വരെ നീളുന്നതാണ് ഈ ചരിത്രം. ഈ പഠനം, ലഭ്യമായ ഗവേഷണ രേഖകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, ഇന്ത്യന്‍ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വികാസത്തെയും, തത്വചിന്താപരമായ മാറ്റങ്ങളെയും, നയപരമായ പരിഷ്‌കാരങ്ങളെയും കുറിച്ച് സമഗ്രമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.

പ്രാചീന ഭാരതത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം: വിജ്ഞാനത്തിന്റെ അടിവേരുകള്‍

പ്രാചീന ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും സവിശേഷവുമായ ഒന്നായിരുന്നു. ശാരീരികവും, മാനസികവും, ആത്മീയവുമായ വികാസത്തിന് ഊന്നല്‍ നല്‍കുന്ന ഒരു സമഗ്രമായ സമീപനമാണ് അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്നത്.വേദകാലഘട്ടത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു ‘ഗുരുകുലം’ (ഗുരുവിന്റെ വംശം അല്ലെങ്കില്‍ കുടുംബം) ആയിരുന്നു. വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ (ശിഷ്യന്മാര്‍) ഗുരുവിന്റെ ആശ്രമത്തില്‍ താമസിച്ച് വിദ്യ അഭ്യസിക്കുന്ന രീതിയായിരുന്നു ഇത്.ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തില്‍ വിദ്യാഭ്യാസം തികച്ചും സൗജന്യമായിരുന്നു. അറിവ് വില്‍പ്പനയ്ക്കുള്ളതല്ല എന്നതായിരുന്നു അന്നത്തെ തത്വം. വിദ്യാഭ്യാസം പൂര്‍ത്തിയാക്കിയ ശേഷം ശിഷ്യന്മാര്‍ നല്‍കുന്ന ‘ഗുരുദക്ഷിണ’യില്‍ മാത്രമായിരുന്നു പണവിനിമയം ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാല്‍ ജാതി വിദ്യാഭ്യാസത്തെ നിര്‍ണ്ണയിച്ചിരുന്നു. ഭൂരിഭാഗത്തിനും വിദ്യാഭ്യാസ സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലായിരുന്നു. എട്ടു വയസ്സിനു ശേഷമുള്ള ഉപനയന ചടങ്ങോടെയാണ് ഒരു കുട്ടിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിച്ചിരുന്നത്. ‘ബ്രഹ്മചര്യം’ എന്ന ആശ്രമധര്‍മ്മത്തിലൂന്നിയതായിരുന്നു വിദ്യാര്‍ത്ഥി ജീവിതം.ഗുരുകുലങ്ങളിലെ പാഠ്യപദ്ധതി അതിവിപുലമായിരുന്നു. വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും മാത്രമല്ല, ഗണിതം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, തര്‍ക്കശാസ്ത്രം (Logic), ധനുര്‍വേദം (Warfare), രാഷ്ട്രമീമാംസ (അര്‍ത്ഥശാസ്ത്രം) തുടങ്ങിയ മതേതര വിഷയങ്ങളും ഇവിടെ പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു.ലിഖിത രൂപത്തേക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ വാമൊഴി വഴിയുള്ള അറിവ് പകര്‍ന്നുനല്‍കലിനായിരുന്നു പ്രാധാന്യം. വേദമന്ത്രങ്ങള്‍ ഉച്ചാരണശുദ്ധിയോടെ മനപ്പാഠമാക്കുന്നതിന് പ്രത്യേക ചിട്ടകള്‍ നിലനിന്നിരുന്നു.ആശ്രമത്തിലെ ദൈനംദിന കാര്യങ്ങള്‍, പശുപരിപാലനം, കൃഷി എന്നിവയില്‍ ഏര്‍പ്പെടുന്നതിലൂടെ വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്ക് സ്വയംപര്യാപ്തതയും അച്ചടക്കവും ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇത് ഇന്നത്തെ ‘Experiential Learning’ (അനുഭവാധിഷ്ഠിത പഠനം) എന്ന ആശയത്തിന് തുല്യമാണ്.

ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ഉദയം: തക്ഷശിലയും നളന്ദയും

ബി.സി.ഇ അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തില്‍ നിന്ന് മാറി, വലിയ സര്‍വ്വകലാശാലകള്‍ (മഹാവീഹാരങ്ങള്‍) ഉയര്‍ന്നുവരാന്‍ തുടങ്ങി. ഇവ ലോകത്തിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ റെസിഡന്‍ഷ്യല്‍ സര്‍വ്വകലാശാലകളായിരുന്നു.ഇന്നത്തെ പാക്കിസ്ഥാനിലെ റാവല്‍പിണ്ടിക്ക് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന തക്ഷശില, ബി.സി.ഇ 5-ാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ തന്നെ ഒരു പ്രമുഖ വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ചാണക്യന്‍ (കൗടില്യന്‍), പാണിനി, ജീവകന്‍ തുടങ്ങിയ മഹാരഥന്മാര്‍ ഇവിടെ പഠിക്കുകയും പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.60-ലധികം വിഷയങ്ങള്‍ ഇവിടെ പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു. വേദങ്ങള്‍, വ്യാകരണം, തത്ത്വചിന്ത, വൈദ്യശാസ്ത്രം (ആയുര്‍വേദം), സൈനിക ശാസ്ത്രം, സംഗീതം, നൃത്തം എന്നിവ ഇതില്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നു.ബാബിലോണ്‍, ഗ്രീസ്, ചൈന തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ ഇവിടെ പഠിക്കാനെത്തിയിരുന്നു. പ്രവേശന പരീക്ഷകളില്ലായിരുന്നെങ്കിലും, അദ്ധ്യാപകര്‍ ശിഷ്യന്മാരുടെ യോഗ്യത നേരിട്ട് വിലയിരുത്തിയിരുന്നു.ഗുപ്ത രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്ത് (ഏകദേശം എ.ഡി 5-ാം നൂറ്റാണ്ട്) സ്ഥാപിതമായ നളന്ദ, പ്രാചീന ഇന്ത്യയുടെ ബൗദ്ധിക ഉന്നതിയുടെ പ്രതീകമാണ്. ഇന്നത്തെ ബീഹാറിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്.നളന്ദയിലെ പ്രവേശനം അതീവ ദുഷ്‌കരമായിരുന്നു. ‘ദ്വാര പണ്ഡിതന്മാര്‍’ (Dwara Panditas) നടത്തുന്ന കഠിനമായ പരീക്ഷയില്‍ വിജയിക്കുന്നവര്‍ക്ക് മാത്രമേ പ്രവേശനം ലഭിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. ഏകദേശം 20 ശതമാനം മാത്രമായിരുന്നു വിജയശതമാനം.ബുദ്ധമത തത്വചിന്തകള്‍ക്കൊപ്പം (മഹായാനം, ഹീനയാനം), വേദങ്ങള്‍, ഹേതുവിദ്യ (Logic), ശബ്ദവിദ്യ (Grammar), ചികിത്സാവിദ്യ (Medicine) എന്നിവയും പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു. 12-ാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ ഭക്തിയാര്‍ ഖില്‍ജിയുടെ ആക്രമണത്തില്‍ നളന്ദ നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും, അമൂല്യമായ ഗ്രന്ഥശേഖരം അഗ്‌നിക്കിരയാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആറുമാസത്തോളം ആ ഗ്രന്ഥശാല കത്തിജ്വലിച്ചു നിന്നു എന്ന് ചരിത്രരേഖകള്‍ പറയുന്നു.

മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസ രീതികള്‍

ഇന്ത്യയില്‍ മുസ്ലീം ഭരണാധികാരികളുടെ വരവോടെ വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയില്‍ പുതിയ സ്ഥാപനങ്ങളും പാഠ്യപദ്ധതികളും രൂപപ്പെട്ടു. ഇസ്ലാമിക വിജ്ഞാനീയവും ഭാരതീയ വിജ്ഞാനീയവും തമ്മിലുള്ള ഒരു സാംസ്‌കാരിക വിനിമയം ഈ കാലഘട്ടത്തില്‍ നടന്നു.വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ പ്രധാനമായും രണ്ട് തലങ്ങളിലായി തിരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു:
1. മക്തബുകള്‍ (Maktabs): പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു ഇവ. പള്ളികളോട് ചേര്‍ന്നാണ് ഇവ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്നത്. വായന, എഴുത്ത്, ഖുര്‍ആന്‍ പാരായണം എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന പാഠ്യവിഷയങ്ങള്‍.
2. മദ്രസകള്‍ (Madrasas): ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങള്‍. ഇവിടെ തര്‍ക്കശാസ്ത്രം, തത്ത്വചിന്ത, നീതിശാസ്ത്രം (Law/Fiqh), ഗണിതം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം എന്നിവ പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഷാജഹാന്‍, ഔറംഗസീബ് തുടങ്ങിയ മുഗള്‍ ഭരണാധികാരികള്‍ മദ്രസകള്‍ക്ക് വലിയ തോതില്‍ സാമ്പത്തിക സഹായം നല്‍കിയിരുന്നു.

മുഗള്‍ കാലത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ പരിഷ്‌കാരങ്ങള്‍

മുഗള്‍ ചക്രവര്‍ത്തിയായ അക്ബര്‍ (1542-1605) വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയില്‍ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങള്‍ കൊണ്ടുവന്നു. മതേതര വിഷയങ്ങള്‍ക്ക് അദ്ദേഹം പാഠ്യപദ്ധതിയില്‍ പ്രാധാന്യം നല്‍കി.

പാഠ്യപദ്ധതി പരിഷ്‌കരണം: ഗണിതം, കൃഷി, ജ്യാമിതി, ചരിത്രം, ഭരണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങള്‍ അക്ബര്‍ മദ്രസകളില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തി. ഹിന്ദുക്കള്‍ക്കും മുസ്ലീങ്ങള്‍ക്കും ഒരേ വിദ്യാലയങ്ങളില്‍ പഠിക്കാനുള്ള അവസരം അദ്ദേഹം ഒരുക്കി.

ദര്‍സ്-ഇ-നിസാമി (Dars-i-Nizami): 18-ാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ ലഖ്നൗവിലെ ഫിറംഗി മഹലില്‍ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത പാഠ്യപദ്ധതിയാണിത്. മുല്ല നിസാമുദ്ദീന്‍ ആണ് ഇതിന് രൂപം നല്‍കിയത്. തര്‍ക്കശാസ്ത്രത്തിനും (Logic) തത്ത്വചിന്തയ്ക്കും (Philosophy) ഇതില്‍ വലിയ പ്രാധാന്യം നല്‍കിയിരുന്നു. ഇന്നും പല മദ്രസകളിലും ഈ പാഠ്യപദ്ധതി പിന്തുടരുന്നുണ്ട്.
സ്ത്രീ വിദ്യാഭ്യാസം പൊതുവെ വീടുകള്‍ക്കുള്ളില്‍ ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും, രാജകുടുംബങ്ങളിലെ സ്ത്രീകള്‍ക്ക് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിച്ചിരുന്നു. ഗുല്‍ബദന്‍ ബീഗം, നൂര്‍ജഹാന്‍, ജഹാനാര തുടങ്ങിയവര്‍ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

കൊളോണിയല്‍ കാലഘട്ടം: ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ആരംഭം

ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ വരവ് ഇന്ത്യന്‍ വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു നിര്‍ണ്ണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. പരമ്പരാഗത രീതികളില്‍ നിന്ന് പാശ്ചാത്യ രീതിയിലേക്കുള്ള മാറ്റം ഇവിടെ ആരംഭിച്ചു.19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തില്‍ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ മാധ്യമം എന്തായിരിക്കണം എന്നതിനെ ചൊല്ലി വലിയ തര്‍ക്കം നടന്നു.ഓറിയന്റലിസ്റ്റുകള്‍ സംസ്‌കൃതം, പേര്‍ഷ്യന്‍, അറബിക് തുടങ്ങിയ പൗരസ്ത്യ ഭാഷകളിലൂടെയുള്ള വിദ്യാഭ്യാസത്തെ പിന്തുണച്ചു.ആംഗ്ലിസിസ്റ്റുകള്‍ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലൂടെ പാശ്ചാത്യ ശാസ്ത്രവും സാഹിത്യവും പഠിപ്പിക്കണമെന്ന് വാദിച്ചു.മെക്കാളെ മിനിറ്റ് (1835)ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അടിത്തറ പാകി.1835-ല്‍ തോമസ് ബാബിംഗ്ടണ്‍ മെക്കാളെ (Lord Macaulay) ഗവര്‍ണര്‍ ജനറലിന് സമര്‍പ്പിച്ച രേഖയാണ് (Minute) ഈ തര്‍ക്കത്തിന് വിരാമമിട്ടത്. ഇന്ത്യന്‍ വിജ്ഞാനീയത്തോടുള്ള തികഞ്ഞ പുച്ഛം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളില്‍ പ്രകടമായിരുന്നു:’ഒരു നല്ല യൂറോപ്യന്‍ ഗ്രന്ഥശാലയിലെ ഒറ്റ അലമാരയിലുള്ള പുസ്തകങ്ങള്‍, ഇന്ത്യയിലെയും അറേബ്യയിലെയും മുഴുവന്‍ സാഹിത്യ സമ്പത്തിനേക്കാളും മൂല്യമുള്ളതാണ്’ (‘A single shelf of a good European library was worth the whole native literature of India and Arabia’).മെക്കാളെയുടെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തമായിരുന്നു: ‘രക്തത്തിലും നിറത്തിലും ഇന്ത്യക്കാരും, എന്നാല്‍ രുചിയിലും, അഭിപ്രായങ്ങളിലും, ധാര്‍മ്മികതയിലും, ബുദ്ധിയിലും ഇംഗ്ലീഷുകാരുമായ’ ഒരു വര്‍ഗ്ഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുക. ഇതാണ് അരിച്ചിറങ്ങല്‍ സിദ്ധാന്തം (Downward Filtration Theory) എന്നറിയപ്പെട്ടത്. ഉന്നത കുലജാതര്‍ക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം നല്‍കിയാല്‍ അത് ക്രമേണ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് അരിച്ചിറങ്ങുമെന്ന് അവര്‍ വിശ്വസിച്ചു. എന്നാല്‍, ഈ സിദ്ധാന്തം പരാജയപ്പെടുകയും, വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയവര്‍ സാധാരണ ജനങ്ങളില്‍ നിന്ന് അകലുകയും ചെയ്തു.1854-ല്‍ സര്‍ ചാള്‍സ് വുഡ് (Charles Wood) തയ്യാറാക്കിയ നിര്‍ദ്ദേശങ്ങള്‍ ഇന്ത്യന്‍ വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രത്തിലെ നാഴികക്കല്ലാണ്.ലണ്ടന്‍ സര്‍വ്വകലാശാലയുടെ മാതൃകയില്‍ കല്‍ക്കത്ത, ബോംബെ, മദ്രാസ് എന്നിവിടങ്ങളില്‍ സര്‍വ്വകലാശാലകള്‍ സ്ഥാപിക്കാന്‍ നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു (ഇവ 1857-ല്‍ സ്ഥാപിതമായി).സ്വകാര്യ വിദ്യാലയങ്ങള്‍ക്ക് സര്‍ക്കാര്‍ സാമ്പത്തിക സഹായം (Grant-in-aid) നല്‍കുന്ന രീതി ആരംഭിച്ചു.പ്രൈമറി തലം മുതല്‍ സര്‍വ്വകലാശാല തലം വരെയുള്ള ഒരു കൃത്യമായ ഘടനയ്ക്ക് രൂപം നല്‍കി. പ്രാഥമിക തലത്തില്‍ പ്രാദേശിക ഭാഷയും, ഉന്നത തലത്തില്‍ ഇംഗ്ലീഷും മാധ്യമമാക്കാന്‍ നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.വില്യം ഹണ്ടറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കമ്മീഷന്‍ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനാണ് കൂടുതല്‍ ഊന്നല്‍ നല്‍കിയത്.പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ജില്ലാ ബോര്‍ഡുകള്‍ക്കും മുനിസിപ്പാലിറ്റികള്‍ക്കും കൈമാറണം. സെക്കന്‍ഡറി തലത്തില്‍ സാഹിത്യവിദ്യാഭ്യാസം (Literary) എന്നും തൊഴിലധിഷ്ഠിത വിദ്യാഭ്യാസം (Vocational) എന്നും രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളാക്കാന്‍ നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.

ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രസ്ഥാനം
ബ്രിട്ടീഷ് വിദ്യാഭ്യാസ രീതി ഇന്ത്യക്കാരെ അടിമകളാക്കാന്‍ മാത്രമേ ഉപകരിക്കൂ എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ദേശീയ നേതാക്കള്‍, ഭാരതീയ മൂല്യങ്ങളില്‍ ഊന്നിയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി വാദിച്ചു.
ഗോഖലെയുടെ ബില്‍ (1911)
ഗോപാല്‍ കൃഷ്ണ ഗോഖലെ 1911-ല്‍ ഇംപീരിയല്‍ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗണ്‍സിലില്‍ നിര്‍ബന്ധിത പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഒരു ബില്‍ അവതരിപ്പിച്ചു. 6 മുതല്‍ 10 വയസ്സുവരെയുള്ള ആണ്‍കുട്ടികള്‍ക്ക് സൗജന്യവും നിര്‍ബന്ധിതവുമായ വിദ്യാഭ്യാസം നല്‍കണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം. ബ്രിട്ടീഷ് സര്‍ക്കാര്‍ ഈ ബില്‍ തള്ളിക്കളഞ്ഞെങ്കിലും, സൗജന്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായുള്ള ആദ്യത്തെ ശക്തമായ നിയമനിര്‍മ്മാണ നീക്കമായിരുന്നു ഇത്.
വാര്‍ധ പദ്ധതി അഥവാ നയി താലിം (1937)
മഹാത്മാ ഗാന്ധി വിഭാവനം ചെയ്ത വിദ്യാഭ്യാസ പദ്ധതിയാണ് ‘നയി താലിം’ (പുതിയ വിദ്യാഭ്യാസം). 1937-ല്‍ വാര്‍ധയില്‍ വെച്ച് നടന്ന സമ്മേളനത്തിലാണ് ഇത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.’സാക്ഷരത എന്നത് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അവസാനമോ തുടക്കമോ അല്ല’ എന്ന് ഗാന്ധിജി വിശ്വസിച്ചു. കൈത്തൊഴിലുകളിലൂടെയുള്ള (Craft-centred) വിദ്യാഭ്യാസമായിരുന്നു ഇതിന്റെ കാതല്‍. കുട്ടികള്‍ക്ക് നൂല്‍നൂല്‍പ്പ്, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ തൊഴിലുകള്‍ പഠിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ വിദ്യാലയങ്ങള്‍ സ്വയംപര്യാപ്തമാവണമെന്നും, ശാരീരിക അധ്വാനത്തിന് മഹത്വം കല്‍പ്പിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. മാതൃഭാഷ തന്നെയാവണം പഠനമാധ്യമം എന്ന് അദ്ദേഹം നിര്‍ബന്ധം പിടിച്ചു.

രവീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോറും വിശ്വഭാരതിയും

ടാഗോര്‍ പ്രകൃതിയോടിണങ്ങിയുള്ള വിദ്യാഭ്യാസത്തിലാണ് വിശ്വസിച്ചത്. നാലു ചുവരുകള്‍ക്കുള്ളിലെ പഠനത്തെ അദ്ദേഹം എതിര്‍ത്തു. ‘വിവരം നല്‍കുക മാത്രമല്ല, എല്ലാ അസ്തിത്വവുമായും ഇണങ്ങി ജീവിക്കാന്‍ നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നതാണ് ഉന്നതമായ വിദ്യാഭ്യാസം’ എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ശാന്തിനികേതനിലും വിശ്വഭാരതിയിലും അദ്ദേഹം പരീക്ഷിച്ച ഈ രീതി, ഭാരതീയ കലകള്‍ക്കും സംസ്‌കാരത്തിനും വലിയ പ്രാധാന്യം നല്‍കി.

സ്വാതന്ത്രാനന്തര ഭാരതം: കമ്മീഷനുകളും നയങ്ങളും

1947-ല്‍ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ച ശേഷം, കൊളോണിയല്‍ വിദ്യാഭ്യാസ രീതി ഉടച്ചുവാര്‍ക്കാന്‍ ഇന്ത്യ നിരവധി കമ്മീഷനുകളെ നിയമിച്ചു.

രാധാകൃഷ്ണന്‍ കമ്മീഷന്‍ (1948-49)

ഇന്ത്യന്‍ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി എഡ്യൂക്കേഷന്‍ കമ്മീഷന്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇതിന്റെ അധ്യക്ഷന്‍ ഡോ. എസ്. രാധാകൃഷ്ണന്‍ ആയിരുന്നു.

ഗ്രാമീണ സര്‍വ്വകലാശാലകള്‍: ഗ്രാമീണ മേഖലയുടെ വികസനത്തിനായി ‘റൂറല്‍ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റികള്‍’ സ്ഥാപിക്കാന്‍ കമ്മീഷന്‍ ശുപാര്‍ശ ചെയ്തു.

സ്ത്രീ വിദ്യാഭ്യാസം: സ്ത്രീകള്‍ക്ക് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നല്‍കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.

കോത്താരി കമ്മീഷന്‍ (1964-66)

ഡോ. ഡി.എസ്. കോത്താരി അധ്യക്ഷനായ ഈ കമ്മീഷനാണ് ഇന്ത്യയുടെ ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസ ഘടനയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടത്.
10+2+3 ഘടന: ഇന്ത്യയിലുടനീളം 10 വര്‍ഷത്തെ സ്‌കൂള്‍ വിദ്യാഭ്യാസം, 2 വര്‍ഷത്തെ ഹയര്‍ സെക്കന്‍ഡറി, 3 വര്‍ഷത്തെ ബിരുദം എന്ന ഘടന (10+2+3 Pattern) നടപ്പിലാക്കാന്‍ നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.

ജി.ഡി.പി വിഹിതം: ദേശീയ വരുമാനത്തിന്റെ (GDP) 6 ശതമാനം വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി നീക്കിവെക്കണമെന്ന് കമ്മീഷന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ത്രിഭാഷാ പദ്ധതി (Three Language Formula): ഹിന്ദി സംസാരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ്, മറ്റൊരു ആധുനിക ഇന്ത്യന്‍ ഭാഷ എന്നിവയും; ഹിന്ദി ഇതര സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ പ്രാദേശിക ഭാഷ, ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ് എന്നിവയും പഠിപ്പിക്കണമെന്ന് നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.

ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 1986 (NPE 1986)

രാജീവ് ഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ഈ നയം കൊണ്ടുവന്നത്.
ഓപ്പറേഷന്‍ ബ്ലാക്ക് ബോര്‍ഡ്: പ്രൈമറി സ്‌കൂളുകളില്‍ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങള്‍ (ക്ലാസ് മുറികള്‍, അദ്ധ്യാപകര്‍) ഉറപ്പാക്കാന്‍ ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കി.
നവോദയ വിദ്യാലയങ്ങള്‍: ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ മിടുക്കരായ വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്ക് ഗുണനിലവാരമുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം നല്‍കാന്‍ നവോദയ വിദ്യാലയങ്ങള്‍ സ്ഥാപിച്ചു.

ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020 (NEP 2020):

2020 ജൂലൈ 29-ന് ഇന്ത്യാ ഗവണ്‍മെന്റ് അംഗീകരിച്ച പുതിയ ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം, 34 വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് ശേഷം വരുന്ന വലിയൊരു മാറ്റമാണ്. 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വെല്ലുവിളികള്‍ നേരിടാന്‍ വിദ്യാര്‍ത്ഥികളെ പ്രാപ്തരാക്കുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

ഘടനാപരമായ മാറ്റം: 10+2-ല്‍ നിന്ന് 5+3+3+4-ലേക്ക്

നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന 10+2 സ്‌കൂള്‍ ഘടന മാറ്റി, 3 മുതല്‍ 18 വയസ്സുവരെയുള്ള കുട്ടികളെ ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന 5+3+3+4 എന്ന പുതിയ ഘടന NEP 2020 അവതരിപ്പിച്ചു.

പ്രധാന സവിശേഷതകള്‍:

1. ബഹുവിഷയ പഠനം (Multidisciplinary Approach): ആര്‍ട്‌സ്, സയന്‍സ്, കൊമേഴ്‌സ് എന്നിങ്ങനെ കര്‍ശനമായ വേര്‍തിരിവുകള്‍ ഇനി ഉണ്ടാവില്ല. ഫിസിക്‌സ് പഠിക്കുന്ന കുട്ടിയ്ക്ക് സംഗീതമോ ചരിത്രമോ കൂടെ പഠിക്കാം.
2. പഠനമാധ്യമം: അഞ്ചാം ക്ലാസ് വരെയെങ്കിലും (സാധ്യമാണെങ്കില്‍ എട്ടാം ക്ലാസ് വരെ) മാതൃഭാഷയിലോ പ്രാദേശിക ഭാഷയിലോ ആയിരിക്കണം പഠനം. ഇത് കുട്ടികളുടെ ഗ്രഹണശേഷി വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുമെന്ന് നയം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
3. വിലയിരുത്തല്‍ (Assessment): വര്‍ഷാവസാനമുള്ള കാണാപ്പാഠം പരീക്ഷകള്‍ക്ക് പകരം, കുട്ടികളുടെ കഴിവുകളെ നിരന്തരം വിലയിരുത്തുന്ന രീതി (Continuous Assessment) നടപ്പിലാക്കും. 3, 5, 8 ക്ലാസുകളില്‍ മാത്രമേ സ്‌കൂള്‍ തല പരീക്ഷകള്‍ ഉണ്ടാവൂ. 10, 12 ക്ലാസുകളിലെ ബോര്‍ഡ് പരീക്ഷകള്‍ ലഘൂകരിക്കും.
4. ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം: ബിരുദ പഠനത്തില്‍ ‘മള്‍ട്ടിപ്പിള്‍ എന്‍ട്രി-എക്‌സിറ്റ്’ (Multiple Entry-Exit) സംവിധാനം വരും. ഒരു വര്‍ഷം കഴിഞ്ഞ് പഠനം നിര്‍ത്തിയാല്‍ സര്‍ട്ടിഫിക്കറ്റ്, രണ്ടു വര്‍ഷം കഴിഞ്ഞ് ഡിപ്ലോമ, മൂന്നു വര്‍ഷം കഴിഞ്ഞ് ബിരുദം എന്നിങ്ങനെ ലഭിക്കും. 2035-ഓടെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ പ്രവേശന നിരക്ക് (GER) 50% എത്തിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
5. സ്വയംഭരണം:സാമ്പത്തിക മുള്‍പ്പെടെയുള്ള കാര്യത്തില്‍ സ്വയം ഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളായി വിദ്യാലയങ്ങളെ മാറ്റും

വിശകലനവും നിരീക്ഷണങ്ങളും

ഇന്ത്യന്‍ വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോള്‍ ചില വ്യക്തമായ പ്രവണതകള്‍ കാണാം.പ്രാചീന ഗുരുകുല സമ്പ്രദായം ഓരോ വിദ്യാര്‍ത്ഥിക്കും അനുയോജ്യമായ രീതിയിലുള്ളതായിരുന്നു. എന്നാല്‍ അവിടെ ജാതി നിര്‍ണ്ണായകമായിരുന്നു.കൊളോണിയല്‍ കാലത്ത് അത് കര്‍ശനമായ ചട്ടക്കൂടിലായി. ഉയര്‍ന്ന വര്‍ഗ്ഗത്തിനുള്ള അവസരം മാത്രം നല്കി. ഭരണ വര്‍ഗ്ഗത്തിന്റെ ആധിപത്യം പ്രത്യക്ഷ ലക്ഷ്യമായി.കോത്താരി കമ്മിഷന്‍ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ സാര്‍വത്രികമാക്കി. NEP 2020-ലൂടെ വഴക്കമുള്ള (Flexible) ഒരു രീതിയിലേക്ക് നാം മടങ്ങുകയാണ്. എന്നാല്‍ സാമ്പത്തികമായ സ്വയംഭരണം വിദ്യാലയങ്ങളെ കച്ചവട സ്ഥലങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്ന അവസ്ഥ ഉണ്ടാക്കാം.

ചുരുക്കത്തില്‍,ഇന്ത്യന്‍ വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രം എന്നത് പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും ആധുനികതയുടെയും നിരന്തരമായ സംഘര്‍ഷത്തിന്റെയും സമന്വയത്തിന്റെയും കഥയാണ്. നളന്ദയുടെയും തക്ഷശിലയുടെയും മഹത്തായ പാരമ്പര്യത്തില്‍ നിന്ന്, കൊളോണിയല്‍ ഭരണത്തിന്റെ അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കലുകളിലൂടെ കടന്ന്, സ്വന്തമായൊരു പാത വെട്ടിത്തുറക്കാന്‍ ഇന്ത്യ ശ്രമിച്ചു. ‘വിദ്യാഭ്യാസം മനുഷ്യനെ സ്വതന്ത്രനാക്കുന്നതാവണം’ (Sa Vidya Ya Vimuktaye) എന്ന പ്രാചീന ഭാരതീയ ദര്‍ശനം, ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയില്‍ പുനര്‍വായിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര വിദ്യാഭ്യാസ നയത്തിലൂടെ. എന്നാല്‍ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കച്ചവടവത്കരണം സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന സങ്കല്പത്തെ അട്ടിമറിക്കും.

Works cited
1. Education Is The Manifestation Of The Perfection Already In Man – VivekaVani, https://vivekavani.com/education-manifestation-perfection-man/

2. An ancient Gurukul education system In India, https://www.socialsciencejournal.in/assets/archives/2025/vol11issue5/11147.pdf
3. gurukul-education-system-pdf.pdf – Vediconcepts, https://vediconcepts.com/wp-content/uploads/2022/08/gurukul-education-system-pdf.pdf

4. History of gurukul education system | ???? ?? ??????? ??????? – Vediconcepts, https://vediconcepts.org/history-of-gurukul-education-system/

5. ‘Unveiling the Gurukul Legacy: Exploring the Education System of Ancient India’ | by Mansi Shah, https://mansi-kshah.medium.com/unveiling-the-gurukul-legacy-exploring-the-education-system-of-ancient-india-34a562ad5ceb

6. Nalanda and Takshashila – Indian Streams Research Journal, https://oldisrj.lbp.world/UploadedData/11515.pdf

7. Universities in ancient India, https://www.rarebooksocietyofindia.org/book_archive/196174216674_10153420277166675.pdf

8. EDUCATION SYSTEMS IN ANCIENT INDIA: EVOLUTION FROM GURUKULS TO UNIVERSITIES Dr. Joginder Singh Department of History ABSTRACT Th, https://www.ijfans.org/uploads/paper/d2592e04f858b48165c4ae9d00b167ac.pdf

9. How the world’s oldest university was lost for 800 years – BBC REEL – YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=aG5WeudruRw

10. (PDF) Madrasah education under muslim rulers in India: A study of mughal emperor, https://www.researchgate.net/publication/370340194_Madrasah_education_under_muslim_rulers_in_India_A_study_of_mughal_emperor

11. DEVELOPMENT OF EDUCATION IN INDIA DURING THE MEDIEVAL PERIOD: A HISTORICAL APPROACH – IJRAR.org, https://www.ijrar.org/papers/IJRAR19D1183.pdf

12. An Analytical Overview of the Historical Development of Madrasah Education in the Medieval Muslim World – International Journal of Research and Innovation in Social Science, https://rsisinternational.org/journals/ijriss/articles/an-analytical-overview-of-the-historical-development-of-madrasah-education-in-the-medieval-muslim-world/

13. Madrasa – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Madrasa

14. Education – Mughal, India, Learning | Britannica, https://www.britannica.com/topic/education/The-Mughal-period

15. Development of Madrasa Education in India: A Historical Overview – Semantic Scholar, https://pdfs.semanticscholar.org/e361/2ed9e82e164792dc785e5d6b615682b4297e.pdf

16. Wood’s despatch – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Wood%27s_despatch

17. Downward Filtration Theory: Meaning, Features & Failure For UPSC! – Testbook, https://testbook.com/ias-preparation/downward-filtration-theory

18. What Is A Downward Filtration Theory of Macaulay Minutes | PDF – Scribd, https://www.scribd.com/document/763875117/What-is-a-Downward-Filtration-Theory-of-Macaulay-Minutes

19. Hunter comission | PPTX – Slideshare, https://www.slideshare.net/slideshow/hunter-comission/70850306

20. Hunter Commission Report – BYJU’S, https://byjus.com/free-ias-prep/hunter-commission-report/

21. Gokhales Bill On Primary Education | PDF | British Raj – Scribd, https://www.scribd.com/document/328115874/Gokhales-Bill-on-Primary-Education

22. Gokhle bill (1912) | PPTX – Slideshare, https://www.slideshare.net/slideshow/gokhle-bill-1912/68591354

23. Wardha Scheme of Basic Education | PDF – Scribd, https://www.scribd.com/document/552999944/Wardha-Scheme-of-Basic-Education

24. Lessons and Imperatives from Experiments of Basic Education in India – MKGandhi.org, https://www.mkgandhi.org/articles/Lessons-and-Imperatives-from-Experiments-of-Basic-Education-in-India.html

25. Nai Talim – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Nai_Talim

26. Rabindranath Tagore Quotes About Harmony, https://www.azquotes.com/author/14414-Rabindranath_Tagore/tag/harmony

27. Radhakrishnan Commission | PDF | University | Female Education – Scribd, https://www.scribd.com/document/934793846/Radhakrishnan-Commission

28. Kothari Commission (1964-66) – GeeksforGeeks, https://www.geeksforgeeks.org/upsc/kothari-commission/

29. Kothari Education Commission (1964-66) – GSCE Publication, https://www.gscepublications.com/gk/d252ecba-5346-4d21-8a05-e8cdf2731e6e_GKMaterial.pdf

30. Three-Language Formula | Current Affairs – Vision IAS, https://visionias.in/current-affairs/monthly-magazine/2025-03-24/social-issues/three-language-formula

31. Radhakrishnan Commission & Evolution of Indian Education Policy: Key Reports to NEP 2020 – theIAShub, https://theiashub.com/free-resources/mains-marks-booster/educational-and-scientific-developments-in-india-since-independence

32. The Long Arc of Education Reform in India – Central Square Foundation, https://www.centralsquarefoundation.org/articles/the-long-arc-of-education-reform-in-india

33. Comparison: NEP 2020 and NEP 1986 – International Journal of Social Impact, https://ijsi.in/wp-content/uploads/2023/02/18.02.004.20220703.pdf

34. Complete Guide to 5+3+3+4 Education System India – AEC Overseas, https://www.aecoverseas.com/blog/5334-education-system/

35. (PDF) COMPARISON OF NATIONAL EDUCATIONAL POLICY 2020 AND NATIONAL POLICY ON EDUCATION 1986 – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/388181145_COMPARISON_OF_NATIONAL_EDUCATIONAL_POLICY_2020_AND_NATIONAL_POLICY_ON_EDUCATION_1986

36. National Education Policy 2020 – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/National_Education_Policy_2020

37. Nalanda mahavihara – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Nalanda_mahavihara

38. Madrasah education under muslim rulers in India: A study of mughal emperor – Dzarc Publications, https://www.dzarc.com/education/article/download/85/106

39. Quote by Thomas Babington Macaulay: ‘I have no knowledge of either Sanscrit or Arabi…’ – Goodreads, https://www.goodreads.com/quotes/11961124-i-have-no-knowledge-of-either-sanscrit-or-arabic-but

40. Macaulay’s Minute on Education, February 2, 1835, https://home.iitk.ac.in/~hcverma/Article/Macaulay-Minutes.pdf

41. educational system in india unit 3:education in colonial period(1813-1882) topics: 1.charter act of 1813 2. macaulay minute of 1835, https://www.ladykeanecollege.edu.in/files/userfiles/file/Susan%20Education%20in%20Colonial%20Period(1813-1882)%20ppt%203rd%20Semester.pdf

42. Wood’s Dispatch (1854) Hunter Education Commission (1882-83) – INSIGHTS IAS – Simplifying UPSC IAS Exam Preparation, https://www.insightsonindia.com/modern-indian-history/social-policies/education-policies/woods-dispatch-1854-hunter-education-commission-1882-83/

43. Mahatma Gandhi Quotes About Education | PDF | Career & Growth | Wellness – Scribd, https://www.scribd.com/document/526602343/Mahatma-Gandhi-Quotes-About-Education

44. Return to Earth | Lapham’s Quarterly, https://www.laphamsquarterly.org/education/return-earth