1.ആമുഖം
ഭാരതീയ വൈദ്യശാസ്ത്ര ചരിത്രത്തിലെ മരുന്നുകളുടെ നിര്‍മ്മാണ പ്രക്രിയയെയും (ഭൈഷജ്യ കല്‍പ്പന) ഔഷധ പ്രയോഗങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ച ഏറ്റവും ആധികാരികമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നാണ് ശാര്‍ങ്ഗധരസംഹിത. 1914-ല്‍ തിരുവനന്തപുരത്തെ ഭാരതവിലാസം അച്ചുക്കൂടത്തില്‍ നിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ഈ സവിശേഷ പതിപ്പ്, മലയാളത്തിലെ ആയുര്‍വേദ വ്യാഖ്യാന ചരിത്രത്തില്‍ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്. വലിയകൊട്ടാരം വൈദ്യന്‍ മ.രാ.രാ. രാമന്‍പിള്ളയുടെ പ്രധാന ശിഷ്യനായ കെ. ഗോവിന്ദപിള്ള രചിച്ച ഈ വ്യാഖ്യാനം, ആയുര്‍വേദത്തിലെ സങ്കീര്‍ണ്ണമായ നിര്‍മ്മാണ വിധികള്‍ സാധാരണ ചികിത്സകര്‍ക്കും പഠിതാക്കള്‍ക്കും സുഗമമായി മനസ്സിലാക്കാവുന്ന രീതിയില്‍ പുനര്‍നിര്‍മ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ചരിത്രപരവും ശാസ്ത്രീയവുമായ ഉള്ളടക്കത്തെ താഴെ പറയുന്ന അധ്യായങ്ങളിലൂടെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.

1914-ല്‍ (കൊല്ലവര്‍ഷം 1090 വൃശ്ചികം 20) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ മൂല്യം അതിന്റെ പ്രസാധകനായ ഏ. വേലായുധന്‍ പിള്ളയുടെയും വ്യാഖ്യാതാവായ കെ. ഗോവിന്ദപിള്ളയുടെയും ദീര്‍ഘവീക്ഷണത്തില്‍ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ‘മുഖവുരയില്‍’ ഗോവിന്ദപിള്ള ഉയര്‍ത്തുന്ന നിരീക്ഷണങ്ങള്‍ ആധുനിക ആയുര്‍വേദ ചരിത്രകാരന്മാര്‍ക്ക് വലിയ പാഠങ്ങളാണ് നല്‍കുന്നത്. ഇന്ത്യയില്‍ ചരകസംഹിത, സുശ്രുതസംഹിത, അഷ്ടാംഗഹൃദയം തുടങ്ങിയ അനേകം ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ പ്രചാരത്തിലുണ്ടെങ്കിലും, ഭാഷാവ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തത കാരണം അവ സാധാരണ വൈദ്യന്മാര്‍ക്ക് വേണ്ടവിധം പ്രയോജനപ്പെടുന്നില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തിലൂടെ ഗോവിന്ദപിള്ള ലക്ഷ്യമിട്ടത് ‘ഔഷധശബ്ദങ്ങളുടെ അര്‍ത്ഥം’ (Medical Terminology) കൃത്യമായി വിശദീകരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന പല തര്‍ജ്ജമകളിലും ഔഷധങ്ങളുടെ പേരുകളും അവയുടെ അളവുകളും സംബന്ധിച്ച അവ്യക്തതകള്‍ ചികിത്സാപരമായ പരാജയങ്ങള്‍ക്ക് കാരണമാകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ ഗുരുവായ രാമന്‍പിള്ളയുടെ വിജ്ഞാനത്തെയും ശാര്‍ങ്ഗധരന്റെ മൂലഗ്രന്ഥത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി, അപ്രസക്തമായ കാര്യങ്ങള്‍ ഒഴിവാക്കി പ്രായോഗികമായ വിജ്ഞാനം പകരാനാണ് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്. ഗ്രന്ഥകര്‍ത്താവ് മുഖവുരയില്‍ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, ആയുര്‍വേദ ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ കേവലം പാരായണം ചെയ്യാനുള്ളതല്ല, മറിച്ച് കൃത്യമായ നിര്‍മ്മാണ രീതികളിലൂടെ രോഗശമനം ഉറപ്പാക്കാനുള്ളതാണ്. ഉത്തരഖണ്ഡത്തിലെ രസക്രിയകള്‍ ഇതില്‍ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി ഒരു പ്രത്യേക ഗ്രന്ഥമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം, വിഷയങ്ങളുടെ ഗൗരവം ചോര്‍ന്നുപോകാതിരിക്കാനുള്ള തന്ത്രപരമായ നീക്കമായിരുന്നു.

2. പഞ്ചകഷായ കല്‍പ്പനകള്‍: ഔഷധ നിര്‍മ്മാണത്തിലെ ദഹനശാസ്ത്രം

ഔഷധങ്ങള്‍ ശരീരത്തില്‍ എങ്ങനെ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കാള്‍, അവ എങ്ങനെ ദഹിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിനാണ് ശാര്‍ങ്ഗധരസംഹിത പ്രാധാന്യം നല്‍കുന്നത്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അഞ്ച് കല്‍പ്പനകളെ (പഞ്ചകഷായങ്ങള്‍) ഗ്രന്ഥം തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
1. സ്വരസം (Expresses Juice): പച്ചമരുന്നുകള്‍ ചതച്ച് പിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്ന നീര്. ഇത് ഏറ്റവും ‘ഗുരു’ (Heavy to digest) ആയ കല്‍പ്പനയാണ്.
2. കല്‍ക്കം (Paste): മരുന്നുകള്‍ അരച്ച് പിണ്ഡമാക്കുന്നത്. ഇത് സ്വരസത്തെക്കാള്‍ ലഘുവാണ്.
3. ക്വാഥം (Decoction): മരുന്നുകള്‍ വെള്ളത്തില്‍ ഇട്ട് തിളപ്പിച്ച് കുറുക്കിയെടുക്കുന്നത്. ഇത് കല്‍ക്കത്തെക്കാള്‍ ലഘുവാണ്.
4. ഹിമം (Cold Infusion): മരുന്നുകള്‍ രാത്രി മുഴുവന്‍ വെള്ളത്തിലിട്ട് വെച്ച് രാവിലെ അരിച്ചെടുക്കുന്നത്. ഇത് ക്വാഥത്തെക്കാള്‍ ലഘുവാണ്.
5. ഫാണ്ഡം (Hot Infusion): തിളച്ച വെള്ളത്തില്‍ മരുന്നിന്റെ പൊടിയിട്ട് അരിച്ചെടുക്കുന്നത്. ഇത് ഏറ്റവും ലഘുവായ കല്‍പ്പനയാണ്.
ഈ ക്രമീകരണം ആയുര്‍വേദത്തിലെ ‘അഗ്‌നി’ (Digestive fire) എന്ന സങ്കല്‍പ്പവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രോഗിയുടെ ദഹനശേഷി അതീവ കുറവായ അവസ്ഥയില്‍ (മന്ദാഗ്‌നി) ഫാണ്ഡം പോലുള്ള ലഘുവായ ഔഷധങ്ങള്‍ പ്രയോഗിക്കണം. മറിച്ച് രോഗി ബലവാനും അഗ്‌നി തീവ്രവുമാണെങ്കില്‍ സ്വരസം ഉപയോഗിക്കാം. ഈ തത്വത്തെ ഗോവിന്ദപിള്ള വിശദീകരിക്കുന്നത് ‘യഥോത്തരം ലഘു’ എന്നാണ്. അതായത് ഓരോ അടുത്ത കല്‍പ്പനയും തൊട്ടുമുമ്പുള്ളതിനെക്കാള്‍ ദഹനത്തിന് എളുപ്പമുള്ളതാണ്.

3. ഓരോ കല്‍പ്പനയുടെയും സാങ്കേതികവും വിശകലനവും

3.1 സ്വരസ കല്‍പ്പന
പച്ചമരുന്നുകള്‍ ഉടന്‍ പറിച്ചെടുത്ത് ചതച്ച് തുണിയില്‍ അരിച്ചെടുക്കുന്നതാണ് സ്വരസം. എന്നാല്‍ പച്ചമരുന്നുകള്‍ ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തില്‍ ഉണങ്ങിയ മരുന്നുകള്‍ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് ഗ്രന്ഥം കൃത്യമായ അളവ് നല്‍കുന്നു.
? ഉണങ്ങിയ മരുന്നുകളുടെ വിധി: ഉണങ്ങിയ മരുന്നുകളുടെ പൊടിക്ക് എട്ടിരട്ടി വെള്ളം ചേര്‍ത്ത് ഒരു രാത്രി വെക്കണം. പിറ്റേന്ന് അത് തിളപ്പിച്ച് പകുതിയാക്കി കുറിച്ചെടുക്കുമ്പോള്‍ അത് സ്വരസത്തിന് തുല്യമായ വീര്യം കൈവരിക്കുന്നു.
? മാത്ര (Dose): സ്വരസത്തിന്റെ അളവ് ഒരു പലം (ഏകദേശം 48 മില്ലി) ആണ്.
? അനുപാനം: തേന്‍, പഞ്ചസാര, ശര്‍ക്കര, ക്ഷാരങ്ങള്‍, ജീരകം, ഉപ്പ്, നെയ്യ്, തൈലം എന്നിവ ഓരോ രോഗത്തിനും ദോഷത്തിനും അനുസരിച്ച് ചേര്‍ക്കണം. ഇതിന്റെ അളവ് ഒരു ‘കോലമാത്ര’ (ഒരു ചെറിയ അളവ്) ആയിരിക്കണം.
3.2 കല്‍ക്ക കല്‍പ്പന
മരുന്നുകള്‍ നല്ലപോലെ അരച്ചെടുക്കുന്നതാണ് കല്‍ക്കം. ഇതില്‍ പ്രയോഗിക്കുന്ന അനുപാനങ്ങളുടെ അളവ് (Prakshepa Matra) ദോഷങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ച് മാറുന്നു എന്നത് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിലെ പ്രധാന ഗണിതശാസ്ത്ര വശമാണ്.
? അനുപാന അനുപാതം:
? വാത രോഗങ്ങളില്‍: മരുന്നിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഭാഗം (1/4) നെയ്യോ എണ്ണയോ ചേര്‍ക്കണം.
? പിത്ത രോഗങ്ങളില്‍: മരുന്നിന്റെ എട്ടിലൊന്ന് ഭാഗം (1/8) പഞ്ചസാരയോ പാലോ ചേര്‍ക്കണം.
? കഫ രോഗങ്ങളില്‍: മരുന്നിന്റെ പതിനാറിലൊന്ന് ഭാഗം (1/16) തേന്‍ ചേര്‍ക്കണം.
3.3 ക്വാഥം (കഷായം) കല്‍പ്പന: വിപുലമായ ഔഷധയോഗങ്ങള്‍
കഷായ നിര്‍മ്മാണത്തില്‍ ജലത്തിന്റെ അളവ് മരുന്നിന്റെ കാഠിന്യത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്നു.
? ലഘു ദ്രവ്യങ്ങള്‍ (Soft herbs): 4 ഇരട്ടി വെള്ളം.
? മധ്യമ ദ്രവ്യങ്ങള്‍ (Medium herbs): 8 ഇരട്ടി വെള്ളം.
? കഠിന ദ്രവ്യങ്ങള്‍ (Hard herbs): 16 ഇരട്ടി വെള്ളം. സാധാരണ വിധിപ്രകാരം ഒരു പലം മരുന്നിന് 16 പലം വെള്ളം ചേര്‍ത്ത് അത് എട്ടിലൊന്നായി (2 പലം) കുറുക്കിയെടുക്കണം.
പ്രധാന കഷായ യോഗങ്ങളും അവയുടെ ചേരുവകളും (Ground Truth Analysis):
1. ഗുളുച്യാദി കഷായം: ചിറ്റമൃത്, കൊത്തമ്പാലരി, വേപ്പിലെ തൊലി, രക്തചന്ദനം, പത്മകം.
? ഫലശ്രുതി: സര്‍വ്വ ജ്വരങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കുന്നു.
2. ക്ഷുദ്രാദി കഷായം: കണ്ടകാരിചുണ്ട, നിലവേപ്പ്, ചിറ്റമൃത്, ചുക്ക്, പുഷ്‌കരമൂലം.
? ഫലശ്രുതി: എട്ടുവിധം ജ്വരങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കുന്നു.
3. ഫലത്രികാദി കഷായം: കമിഴ്, മുത്തങ്ങ, ചെറുതേക്ക്, കൊത്തമ്പാലരി, പര്‍പ്പടകപുല്ല്, വയമ്പ്, കടുക്ക, ദേവതാരം, ചുക്ക്.
? ഫലശ്രുതി: കഫം, ചുമ, ജ്വരം, ശ്വാസംമുട്ടല്‍, ഗളഗ്രഹം എന്നിവ നീക്കുന്നു.
4. വാശാദി കഷായം: ആടലോടകം, കണ്ടകാരിചുണ്ട, അമൃത്. തേന്‍ ചേര്‍ത്ത് കഴിച്ചാല്‍ ജ്വരവും ചുമയും മാറും.
5. പടോലാദി കഷായം: പടവലം, ചന്ദനം, പെരുങ്കുമ്പളം, പുത്തരിച്ചുണ്ടവേര്, പാടക്കിഴങ്ങ്, അമൃത്.
? ഫലശ്രുതി: പിത്തശ്ലേഷ്മ ജ്വരം, ചൊറിച്ചില്‍, വിഷം എന്നിവ നീക്കുന്നു.
6. സന്നിപാതജ്വരം (18 മരുന്നുകള്‍): തിപ്പലി, തിപ്പലിമൂലം, കാട്ടുതിപ്പലിവേര്, കൊടുവേലിക്കിഴങ്ങ്, ചുക്ക്, വയമ്പ്, അതിവിടയം, ആശാളി, പാടക്കിഴങ്ങ്, കടുക്കാപ്പാലയരി, അമൃത്, നിലവേപ്പ്, പെരുംകുറുമ്പ, കടുകു, മുളക്, കടുകുരോഹിണി, പുഷ്‌കരമൂലം, ചെറുതഴുതാമ തുടങ്ങിയ 18 കൂട്ടം മരുന്നുകള്‍ സമമായി ചേര്‍ത്ത് കഷായം വെക്കണം. ഇത് അതിഭയങ്കരമായ സന്നിപാതങ്ങളെയും മാറ്റുന്നു.
7. മഹാരാസ്‌നാദി കഷായം: അരത്ത പ്രധാന ചേരുവയായ ഇതില്‍ കൊടിത്തൂവ വേര്, കുറന്തോട്ടി വേര്, ആവണക്കിന്‍ വേര്, ദേവതാരം, കച്ചോലം, വയമ്പ്, ആടലോടകം, ചുക്ക്, കടുക്ക, കാട്ടുതിപ്പലി, മുത്തങ്ങ, അമൃത്, തഴുതാമ, കടുക്ക, കൊത്തമ്പാലരി, ചെറുപഴുതിന, കണ്ടകാരി എന്നിവ ചേരുന്നു.
? ഫലശ്രുതി: പക്ഷാഘാതം, ഗൃധ്രസി, ആമവാതം, സര്‍വ്വാംഗവാതം, വന്ധ്യത, യോനിരോഗം എന്നിവയ്ക്ക് അതീവ ഫലപ്രദം.
3.4 പുടപാക കല്‍പ്പന: സങ്കീര്‍ണ്ണമായ താപപ്രക്രിയ
കഷായത്തേക്കാള്‍ വീര്യമുള്ള നീര് വേര്‍തിരിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശാസ്ത്രീയ രീതിയാണിത്.
? നിര്‍മ്മാണ വിധി: മരുന്നുകള്‍ നല്ലപോലെ അരച്ച് പിണ്ഡമാക്കി മാറ്റുക. ഇത് കാമിഴ്, പേരാല്‍, ഞാവല്‍ എന്നിവയുടെ ഇലകളില്‍ പൊതിയണം.
? മണ്‍കവചം: ഇലയ്ക്ക് മുകളില്‍ രണ്ട് അംഗുലം (ഏകദേശം ഒരു പെരുവിരല്‍ വണ്ണം) കനത്തില്‍ നല്ല കളിമണ്ണ് തേച്ചുപിടിപ്പിക്കണം.
? പാകം: ഈ മണ്‍പിണ്ഡം അഗ്‌നിയിലിട്ട് ചുവന്ന നിറമാകുന്നതുവരെ (അഗ്‌നിവര്‍ണ്ണം) വേവിക്കണം. തണുത്ത ശേഷം മണ്ണ് നീക്കി അകത്തെ ഔഷധം പിഴിഞ്ഞെടുക്കണം.
? മാത്ര: ഇതിന്റെ നീര് ഒരു പലം തേന്‍ ചേര്‍ത്ത് കഴിക്കണം. കഠിനമായ അതിസാരത്തിനും രക്താതിസാരത്തിനും ഇത് വിശേഷപ്പെട്ടതാണ് (ഉദാഹരണത്തിന് കടജപുട്പാകം).
3.5 ആസവ-അരിഷ്ട വിധികള്‍: ഫെര്‍മന്റേഷന്‍ ടാക്‌സോണമി
ഗ്രന്ഥത്തിലെ 41-ാം പേജില്‍ ആസവങ്ങളെയും അരിഷ്ടങ്ങളെയും കൃത്യമായി വേര്‍തിരിക്കുന്നു.
? അരിഷ്ടം: ഔഷധങ്ങള്‍ തിളപ്പിച്ച് കഷായമാക്കി അതില്‍ ശര്‍ക്കരയും തേനും ചേര്‍ത്ത് പുളിപ്പിക്കുന്നു. ഇതില്‍ ‘അഗ്‌നിപാകം’ നടക്കുന്നുണ്ട്.
? ആസവം: ഔഷധങ്ങള്‍ തിളപ്പിക്കാതെ പച്ചവെള്ളത്തിലോ മറ്റു ദ്രാവകങ്ങളിലോ ചേര്‍ത്ത് പുളിപ്പിക്കുന്നു.
? സീധു: മധുരദ്രവ്യങ്ങള്‍ തിളപ്പിക്കാതെ ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ് ശീതരസസീധു. തിളപ്പിച്ചുണ്ടാക്കുന്നത് പക്വരസസീധു.
? മധ്വാസവം: തേന്‍ പ്രധാനമായി ചേര്‍ത്തുണ്ടാക്കുന്നത്.
? സുക്തം: കിഴങ്ങ്, വേര്, ഫലങ്ങള്‍ എന്നിവ ലവണങ്ങളോടൊപ്പം ചേര്‍ത്ത് പുളിപ്പിക്കുന്നത്.
? കാഞ്ചികം: ധാന്യങ്ങള്‍ വെള്ളത്തിലിട്ട് പുളിപ്പിച്ചുണ്ടാക്കുന്നത് (ഉദാ: പകുതി തവിടുള്ള ധാന്യങ്ങള്‍).

4. പ്രത്യേക പ്രയോഗങ്ങള്‍: യുഷം, പേയ, അനുപാന വിധികള്‍
ഭക്ഷണം തന്നെ ഔഷധമാകുന്ന ‘പഥ്യ’ ക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശാാര്‍ങ്ഗധരന്‍ വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
? യുഷം (Soup): ഒരു പലം മരുന്നിന്റെ പൊടിക്ക് 16 പലം വെള്ളം ചേര്‍ത്ത് തിളപ്പിച്ചുണ്ടാക്കുന്നതാണ് യുഷം. ചുക്ക്, തിപ്പലി എന്നിവ ചേര്‍ത്ത യുഷം കഫവാത രോഗങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു.
? ക്ഷീരപാകം: മരുന്നിന്റെ എട്ടിരട്ടി പാലും നാലിരട്ടി വെള്ളവും ചേര്‍ത്ത് വെള്ളം പൂര്‍ണ്ണമായും വറ്റുന്നതുവരെ തിളപ്പിക്കണം. പാര്‍ശ്വശൂലയ്ക്കും ചുമയ്ക്കും ഇത് ഉത്തമമാണ്.
അനുപാനത്തിന്റെ അളവ് (Dosage of add-ons): മരുന്ന് കഴിച്ച ശേഷം സേവിക്കുന്ന ദ്രാവകത്തെക്കുറിച്ച് ഗ്രന്ഥം നല്‍കുന്ന നിര്‍ദ്ദേശങ്ങള്‍ അതീവ കൃത്യതയുള്ളതാണ്.
1. വാതത്തിന്: മൂന്ന് ഉഴക്ക് (അഥവാ മൂന്ന് ഷാണം).
2. പിത്തത്തിന്: രണ്ട് ഉഴക്ക്.
3. കഫത്തിന്: ഒരു ഉഴക്ക്. ഇത്തരത്തിലുള്ള കൃത്യമായ അളവുകള്‍ ഔഷധത്തിന്റെ ആഗിരണത്തെ (Absorption) സഹായിക്കുന്നു.

5. രോഗചികിത്സാ വിശകലനം: ജ്വരം മുതല്‍ ആമവാതം വരെ
വിവിധ രോഗങ്ങള്‍ക്ക് ഗ്രന്ഥം നിര്‍ദ്ദേശിക്കുന്ന പ്രത്യേക പാചന കഷായങ്ങള്‍ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: