ഭാരതീയ കാവ്യശാസ്ത്രം അഥവാ അലങ്കാരശാസ്ത്രം എന്നത് സഹസ്രാബ്ദങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യമുള്ള ഉന്നതമായ ഒരു ബൗദ്ധിക വിജ്ഞാനശാഖയാണ്. ഭരതമുനിയുടെ നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ തുടങ്ങി ആനന്ദവർദ്ധനനിലൂടെയും അഭിനവഗുപ്തനിലൂടെയും വികസിച്ച ഈ ശാസ്ത്രം ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ വൈദേശിക പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഇടയിൽ വലിയ താല്പര്യവും ഗവേഷണ സാധ്യതകളും ഉണർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ കാവ്യശാസ്ത്രം, കേവലം അലങ്കാരങ്ങളുടെ വിവരണമായല്ല, മറിച്ച് സാഹിത്യ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ദാർശനികവും മനഃശാസ്ത്രപരവുമായ അടിത്തറയായാണ് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ഇന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പാദത്തിൽ ആരംഭിച്ച വൈദേശിക പഠനങ്ങൾ ഭാഷാപരമായ വിശകലനങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി ഇന്ന് ആഗോള സൗന്ദര്യശാസ്ത്ര സംവാദങ്ങളുടെ (Global Aesthetics) അവിഭാജ്യ ഘടകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ഇംഗ്ലീഷ് എഴുത്തുകാരും ഇന്ത്യൻ കാവ്യ ശാസ്ത്രത്തിൽ ഇടപെട്ടിട്ടുണ്ട്.

വൈദേശിക ഗവേഷണങ്ങളുടെ പ്രാരംഭ ഘട്ടം: കീത്തും ലെവിയും

ഇന്ത്യൻ കാവ്യശാസ്ത്രത്തെ പാശ്ചാത്യ ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രാരംഭകാല ഇൻഡോളജിസ്റ്റുകൾ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. ആർതർ ബെറീഡേൽ കീത്ത് (A.B. Keith), സിൽവാൻ ലെവി (Sylvain Levi) എന്നിവരുടെ കൃതികൾ ഈ രംഗത്തെ നാഴികക്കല്ലുകളാണ്. കീത്തിന്റെ ‘എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് സാൻസ്‌ക്രിറ്റ് ലിറ്ററേച്ചർ’ എന്ന കൃതി വൈദിക സാഹിത്യം മുതൽ പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള കാവ്യശാസ്ത്ര പരിണാമത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. ഭാരതീയ കാവ്യങ്ങൾ പ്രായോഗികമായി എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്നും അതിലെ കാവ്യഗുണങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്നും കീത്ത് വിസ്തരിക്കുന്നുണ്ട്. കാവ്യശാസ്ത്രത്തെ ഒരു ശാസ്ത്രീയ പഠനവിഷയമായി (Scientific Work) കീത്ത് അടയാളപ്പെടുത്തി.

അതുപോലെ സിൽവാൻ ലെവിയുടെ ‘ലെ തിയേറ്റർ ഇൻഡിയൻ’ (Le Theatre Indien) എന്ന കൃതി നാട്യശാസ്ത്രത്തെ ആസ്പദമാക്കി ഇന്ത്യൻ നാടകവേദിയെയും അതിലെ കാവ്യശാസ്ത്രപരമായ ഉള്ളടക്കത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ സമഗ്ര പഠനമാണ്. നാടക കലയും കാവ്യകലയും ഭാരതീയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ എങ്ങനെ ഇഴചേർന്നു കിടക്കുന്നു എന്ന് ലെവി വ്യക്തമാക്കി. നാട്യശാസ്ത്രത്തെ കേവലം ഒരു നാടക കൈപ്പുസ്തകമായല്ല, മറിച്ച് സംഗീതം, നൃത്തം, സാഹിത്യം എന്നിവയുടെ ഒരു സമഗ്ര സൗന്ദര്യശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തമായാണ് അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തിയത്.

എഡ്വിൻ ഗെറോയും ഭാരതീയ കാവ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രരചനയും

ഇന്ത്യൻ കാവ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ ദാർശനികമായി സമീപിച്ച പണ്ഡിതനാണ് എഡ്വിൻ ഗെറോ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ഇന്ത്യൻ പൊയറ്റിക്സ്’ (Indian Poetics) എന്ന ഗ്രന്ഥം ജാൻ ഗോണ്ടയുടെ ‘ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലിറ്ററേച്ചർ’ പരമ്പരയുടെ ഭാഗമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതാണ്. ഗെറോയുടെ പഠനങ്ങൾ പി.വി. കാനെയുടെയും എസ്.കെ. ഡേയുടെയും പഠനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. കാനെ പാഠങ്ങളുടെ കാലഗണനയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോൾ, ഗെറോ ആശയങ്ങളുടെ വികാസത്തിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകിയത്.

ഗെറോയുടെ നിരീക്ഷണപ്രകാരം ഭാരതീയ കാവ്യശാസ്ത്രം കേവലം ഒരു സാഹിത്യ വിമർശനമല്ല, മറിച്ച് അതൊരു സാഹിത്യ ദർശനമാണ് (Literary Philosophy). കാവ്യത്തിന്റെ ആത്മാവ് എന്താണ് എന്ന അന്വേഷണമാണ് ഇതിനെ ഒരു ദർശനമാക്കി മാറ്റുന്നത്. അലങ്കാരങ്ങളിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി രീതിയിലേക്കും പിന്നീട് ധ്വനിയിലേക്കും രസത്തിലേക്കും ഈ വിജ്ഞാനശാഖ വളർന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യർക്ക് അപരിചിതമായ ‘അലങ്കാരം’ എന്ന സങ്കല്പത്തെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ ഗെറോ ശ്രമിച്ചു. അലങ്കാരങ്ങൾ കേവലം പുറംമോടികളല്ല, മറിച്ച് കാവ്യത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ സൗന്ദര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം സമർത്ഥിച്ചു.

രസാനുഭൂതിയുടെ ദാർശനികത: റാനിയറോ നോളിയുടെ സംഭാവനകൾ

ഇറ്റാലിയൻ പണ്ഡിതനായ റാനിയറോ നോളി (Raniero Gnoli) അഭിനവഗുപ്തന്റെ രസസിദ്ധാന്തത്തെ പാശ്ചാത്യ ലോകത്തിന് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പരിചയപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ദി ഏസ്തെറ്റിക് എക്സ്പീരിയൻസ് അക്കോർഡിംഗ് ടു അഭിനവഗുപ്ത’ (The Aesthetic Experience according to Abhinavagupta) എന്ന കൃതി അഭിനവഭാരതിയിലെ രസസൂത്ര വ്യാഖ്യാനത്തെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതാണ്. രസാനുഭൂതി എന്നത് കേവലമായ ആനന്ദമല്ല, മറിച്ച് അത് ആത്മീയമായ ഒരു അനുഭൂതിയാണ് (Transcendental Bliss) എന്ന് നോളി നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

നോളിയുടെ പഠനങ്ങളിലെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ ഇവയാണ്:

സാധാരണീകരണം (Universalization): വൈയക്തികമായ വികാരങ്ങളെ സാർവ്വത്രികമായ രസമായി മാറ്റുന്ന പ്രക്രിയയെ അഭിനവഗുപ്തൻ എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുന്നു എന്ന് നോളി വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.

വിശ്രാന്തി (Repose): രസാനുഭൂതിയുടെ സമയത്ത് മനസ്സ് സ്വന്തം ആത്മാവിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പം അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു.

സൗന്ദര്യവും ആത്മീയതയും: ഭാരതീയ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം എങ്ങനെയാണ് മോക്ഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് നോളി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. രസാനുഭൂതിയെ ‘ബ്രഹ്മാനന്ദ സഹോദരം’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത് ഇതിനാലാണെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

നോളിയുടെ ഈ പഠനം ഇന്ത്യൻ കാവ്യശാസ്ത്രം പാശ്ചാത്യ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിലെ ‘മിമെസിസ്’ (Imitation) പോലുള്ള സങ്കല്പങ്ങളിൽ നിന്ന് എത്രത്തോളം വ്യത്യസ്തമാണ് എന്ന് കാണിച്ചുതന്നു.

ആനന്ദവർദ്ധനനും ധ്വനിസിദ്ധാന്തവും: ഡാനിയൽ ഇംഗാൾസിന്റെ പഠനങ്ങൾ

സംസ്കൃത കാവ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഏറ്റവും ആരാധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ധ്വനിസിദ്ധാന്തത്തെ പാശ്ചാത്യ പണ്ഡിതർക്ക് പ്രാപ്യമാക്കിയത് ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാലയിലെ ഡാനിയൽ എച്ച്.എച്ച്. ഇംഗാൾസ് (Daniel H.H. Ingalls) ആണ്. അദ്ദേഹം ജെഫ്രി മാസൺ, എം.വി. പട്‌വർദ്ധൻ എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് ‘ധ്വന്യാലോകം’ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യുകയും വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്തു. വാച്യാർത്ഥത്തിനപ്പുറം കവിതയിൽ ഒളിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന സൂചിതാർത്ഥമാണ് (Suggested meaning) കാവ്യത്തിന്റെ ജീവൻ എന്ന് അദ്ദേഹം സമർത്ഥിച്ചു.

ധ്വനിസിദ്ധാന്തം ഭാഷാശാസ്ത്രപരമായും മനഃശാസ്ത്രപരമായും എത്രത്തോളം പ്രസക്തമാണെന്ന് ഇംഗാൾസ് തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആധുനിക പാശ്ചാത്യ സെമാന്റിക്സ് (Semantics) രൂപപ്പെടുന്നതിനും മുൻപ് തന്നെ ഇന്ത്യയിൽ അർത്ഥവിജ്ഞാനീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇത്രയും ഗൗരവകരമായ ചർച്ചകൾ നടന്നത് അദ്ദേഹത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ധ്വനിയെ കേവലം ഒരു സാഹിത്യ വിദ്യയായല്ല, മറിച്ച് അത് മനുഷ്യാനുഭൂതികളുടെ സങ്കീർണ്ണമായ ആവിഷ്കാരമായാണ് അദ്ദേഹം കണക്കാക്കിയത്.

ഹെഗലും ഇന്ത്യൻ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രവും

പ്രമുഖ പാശ്ചാത്യ ദാർശനികനായ ജി.ഡബ്ല്യു.എഫ്. ഹെഗൽ (G.W.F. Hegel) തന്റെ സൗന്ദര്യശാസ്ത്ര പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ കലകളെയും സാഹിത്യത്തെയും പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഹെഗലിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് പാശ്ചാത്യ കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം കലയെ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചു: സിംബോളിക് (Symbolic), ക്ലാസിക്കൽ (Classical), റൊമാന്റിക് (Romantic). ഇന്ത്യൻ കലയെ അദ്ദേഹം ‘സിംബോളിക്’ വിഭാഗത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയത്. ആശയങ്ങൾ രൂപങ്ങളുമായി പൂർണ്ണമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്ത ഘട്ടമാണിതെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.

ഹെഗലിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇന്ത്യൻ കലകളിൽ രൂപങ്ങൾ അതിശയോക്തിപരമോ വിചിത്രമോ ആയി കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് ആത്മാവ് ദ്രവ്യത്തെ പൂർണ്ണമായി കീഴടക്കാത്തതിന്റെ ലക്ഷണമായാണ് അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തിയത്. എന്നാൽ ആധുനിക പണ്ഡിതർ ഹെഗലിന്റെ ഈ നിരീക്ഷണത്തെ തിരുത്തുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ കാവ്യശാസ്ത്രത്തിലെ രസധ്വനി സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പാശ്ചാത്യ ക്ലാസിക്കൽ സങ്കല്പങ്ങളെക്കാൾ വളരെയധികം വികസിതമാണെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

റെനെ ദൗമാലും ആധുനിക കാലത്തെ രസപഠനങ്ങളും

ഫ്രഞ്ച് എഴുത്തുകാരനായ റെനെ ദൗമാൽ (René Daumal) ഭാരതീയ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെ ആത്മീയമായ ഒരു പ്രക്രിയയായാണ് കണ്ടത്. ‘രസ അഥവാ ആത്മജ്ഞാനം’ (Rasa, or Knowledge of the Self) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപന്യാസ സമാഹാരം ഈ രംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വൈദേശിക കൃതിയാണ്. ഭാരതീയ സംഗീതം, നൃത്തം എന്നിവയെ പാശ്ചാത്യർക്ക് വിശദീകരിച്ചു കൊടുക്കുന്നതിലൂടെ അദ്ദേഹം രസാനുഭൂതിയുടെ പ്രായോഗിക വശങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കി. ഭൗതികമായ ലോകത്തെ വികാരങ്ങളെ കലയിലൂടെ എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഉന്നത തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നത് എന്ന അന്വേഷണമാണ് ദൗമാൽ നടത്തിയത്.

ഷെൽഡൺ പൊള്ളോക്കിന്റെ ‘രസ റീഡർ’

ആധുനിക കാലത്തെ ഏറ്റവും പ്രമുഖ ഇൻഡോളജിസ്റ്റുകളിൽ ഒരാളായ ഷെൽഡൺ പൊള്ളോക്കിന്റെ (Sheldon Pollock) ‘എ രസ റീഡർ’ (A Rasa Reader) ഭാരതീയ രസസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആയിരത്തഞ്ഞൂറിലധികം വർഷത്തെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുന്ന കൃതിയാണ്. കേവലം പാഠങ്ങളുടെ വിവർത്തനമല്ല, മറിച്ച് ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലും രസസിദ്ധാന്തം എങ്ങനെയാണ് പരിണമിച്ചത് എന്ന ചരിത്രപരമായ വിശകലനമാണ് അദ്ദേഹം നടത്തുന്നത്. പൊള്ളോക്കിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇന്ത്യൻ കാവ്യശാസ്ത്രം ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ വികാര സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.

ഭരതന്റെ നാട്യശാസ്ത്രം മുതൽ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ജഗന്നാഥ പണ്ഡിതൻ വരെയുള്ളവരുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിട്ടുണ്ട്.

രസത്തെ ‘ആസ്വാദനം’ (Taste) എന്ന അർത്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യൻ കാവ്യശാസ്ത്രം എങ്ങനെയാണ് അധികാരവുമായും സാമൂഹിക ഘടനകളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് അദ്ദേഹം പരിശോധിക്കുന്നു.

ഇംഗ്ലീഷിൽ എഴുതിയ ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരും ഉണ്ട്.

പി.വി. കാനെ

മഹോമഹോപാധ്യായ പാണ്ഡുരംഗ് വാമൻ കാനെ (പി.വി. കാനെ) ഭാരതീയ വിജ്ഞാനീയങ്ങളുടെ ചരിത്രരചനയിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന പണ്ഡിതനാണ്. 1880 മെയ് 7-ന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ രത്‌നഗിരി ജില്ലയിൽ ചിപ്ലൂണിനടുത്തുള്ള പെദം എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു ചിത്പാവൻ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. സംസ്കൃത ഭാഷയിലും വൈദിക പാരമ്പര്യത്തിലും അഗാധമായ അറിവ് പൈതൃകമായി ലഭിച്ച കാനെ, മുംബൈയിലെ വിൽസൺ കോളേജിലും തുടർന്ന് ബോംബെ സർവ്വകലാശാലയിലുമായി തന്റെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. അഭിഭാഷകൻ, പ്രൊഫസർ, രാജ്യസഭാ അംഗം, ബോംബെ സർവ്വകലാശാല വൈസ് ചാൻസലർ എന്നീ നിലകളിൽ അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1963-ൽ ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം നൽകി രാജ്യം അദ്ദേഹത്തെ ആദരിക്കുകയുണ്ടായി.

പി.വി. കാനെയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാവ്യശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥം ‘ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് സംസ്കൃത പോയറ്റിക്സ്’ (History of Sanskrit Poetics) ആണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശ്വനാഥന്റെ ‘സാഹിത്യദർപ്പണം’ എന്ന കൃതിക്ക് അദ്ദേഹം തയ്യാറാക്കിയ സുദീർഘമായ ആമുഖമാണ് പിന്നീട് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഗ്രന്ഥമായി വികസിച്ചത്. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ നാലാം പതിപ്പ് 1971-ൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഭാരതീയ കാവ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ കൃത്യമായ കാലഗണനയോടെ (Chronology) അവതരിപ്പിച്ചു എന്നതാണ് ഈ കൃതിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത.

ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ കാനെ പ്രധാനമായും രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒന്നാം ഭാഗത്തിൽ അലങ്കാരശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രമുഖ ഗ്രന്ഥങ്ങളെയും ഗ്രന്ഥകാരന്മാരെയും കുറിച്ചുള്ള ചരിത്രപരമായ വിശകലനമാണ് നൽകുന്നത്. രണ്ടാം ഭാഗത്തിൽ കാവ്യശാസ്ത്രത്തിലെ വിവിധ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ (ഉദാഹരണത്തിന് രസം, അലങ്കാരം, രീതി, ധ്വനി) പരിണാമത്തെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. ഭരതൻ, ഭാമഹൻ, ദണ്ഡി തുടങ്ങിയ ആചാര്യന്മാരുടെ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് നിലനിന്നിരുന്ന തർക്കങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ കാനെയുടെ ഗവേഷണങ്ങൾ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

അഗ്നിപുരാണം, വിഷ്ണുധർമ്മോത്തര പുരാണം എന്നിവയിലെ കാവ്യശാസ്ത്ര ഭാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ പിൽക്കാല ഗവേഷകർക്ക് വലിയ വഴികാട്ടിയായിട്ടുണ്ട്. അഗ്നിപുരാണം പത്താം നൂറ്റാണ്ടിന് ശേഷമുള്ള ഒരു സമാഹാരമാണെന്നും അത് അലങ്കാരശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആദിരൂപമല്ലെന്നും അദ്ദേഹം തെളിവുകൾ സഹിതം സമർത്ഥിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന കൃതിയായ അഞ്ച് വാല്യങ്ങളുള്ള ‘ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ധർമ്മശാസ്ത്ര’ (History of Dharmaśāstra) പൂനെയിലെ ഭണ്ഡാർക്കർ ഓറിയന്റൽ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടാണ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്.

എസ്.കെ. ഡേ

സുശീൽ കുമാർ ഡേ (എസ്.കെ. ഡേ) ഭാരതീയ കാവ്യശാസ്ത്രത്തെ പാശ്ചാത്യ വിമർശന രീതികളുപയോഗിച്ച് വിശകലനം ചെയ്ത പ്രമുഖ പണ്ഡിതനാണ്. 1890 ജനുവരി 29-ന് കൊൽക്കത്തയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. കൊൽക്കത്ത പ്രസിഡൻസി കോളേജിൽ നിന്നും ലണ്ടൻ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും (D.Litt) ഉന്നത ബിരുദങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാലയിലും ധാക്ക സർവ്വകലാശാലയിലും പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.

രണ്ട് വാല്യങ്ങളിലായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ‘സ്റ്റഡീസ് ഇൻ ദി ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് സംസ്കൃത പോയറ്റിക്സ്’ (Studies in the History of Sanskrit Poetics – 1923, 1925) ആണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാസ്റ്റർപീസ്. ഒന്നാം വാല്യം കാവ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ സ്രോതസ്സുകളെയും കാലഗണനയെയും കുറിച്ചാണെങ്കിൽ, രണ്ടാം വാല്യം വിവിധ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ വികാസത്തെക്കുറിച്ച് (Systems and Theories) പ്രതിപാദിക്കുന്നു.

എസ്.കെ. ഡേയുടെ പഠനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഒന്ന്, അദ്ദേഹം കേവലം ചരിത്രത്തിനപ്പുറം ഓരോ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ മൂല്യത്തിന് നൽകിയ പ്രാധാന്യമാണ്. അലങ്കാരശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രാരംഭ ഘട്ടങ്ങളെയും ഭാമഹൻ, ഉദ്ഭടൻ, രുദ്രടൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സംഭാവനകളെയും അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്തു. അലങ്കാരങ്ങൾ കേവലം പുറംമോടികളല്ലെന്നും അവ ശൈലീപരമായ സൗന്ദര്യവും ആസ്വാദനവും ഉളവാക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.

ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ പ്രസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചും സംസ്കൃത ശൃംഗാര സാഹിത്യത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങളും വിശ്വോത്തരമാണ്. ‘സംസ്കൃത പോയറ്റിക്സ് ആസ് എ സ്റ്റഡി ഓഫ് ഈസ്തെറ്റിക്സ്’ (Sanskrit Poetics as a Study of Aesthetics) എന്ന കൃതിയിൽ കാവ്യശാസ്ത്രത്തെ ഒരു സ്വതന്ത്ര സൗന്ദര്യശാസ്ത്രമായി അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു.

മൈസൂർ ഹിരിയണ്ണ

മൈസൂർ ഹിരിയണ്ണ (1871-1950) ഭാരതീയ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെ ദർശനങ്ങളുമായി (Philosophy) ബന്ധിപ്പിച്ചു പഠിച്ച പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനാണ്. മൈസൂർ മഹാരാജാസ് കോളേജിലെ സംസ്കൃതം പ്രൊഫസറായിരുന്ന അദ്ദേഹം ഭാരതീയ ദർശനങ്ങളിലെ അതികായനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. സംസ്കൃതത്തിലും ഇംഗ്ലീഷിലും ഒരുപോലെ അഗാധപാണ്ഡിത്യമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം ഭാരതീയ ജ്ഞാനത്തെ ലളിതവും എന്നാൽ ഗഹനവുമായ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കൃതിയായ ‘ആർട്ട് എക്സ്പീരിയൻസ്’ (Art Experience – 1954) സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക പഠനങ്ങളിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കുന്നു. കല എന്നത് വെറും വിനോദമല്ലെന്നും അത് ജീവിതത്തിന്റെ പരമമായ മൂല്യങ്ങളിലേക്കുള്ള (പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ) ഒരു പാതയാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. കലാനുഭവം എന്നത് ഒരു തരം യോഗമാണെന്ന് (Layman’s Yoga) അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചു. ‘ഔട്ട്‌ലൈൻസ് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ഫിലോസഫി’ (Outlines of Indian Philosophy), ‘ഇന്ത്യൻ കൺസെപ്ഷൻ ഓഫ് വാല്യൂസ്’ (Indian Conception of Values) എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രധാന ഇംഗ്ലീഷ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ. കർണാടകയിലെ മൈസൂർ തന്നെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തന കേന്ദ്രം.

ആനന്ദ കുമാരസ്വാമി

ആനന്ദ കെന്റിഷ് കുമാരസ്വാമി (1877-1947) ഭാരതീയ കലയെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെയും ആഗോളതലത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച വിശ്വപൗരനാണ്. കൊളംബോയിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം ലണ്ടനിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. ബോസ്റ്റൺ മ്യൂസിയം ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്‌സിലെ ക്യൂറേറ്റർ എന്ന നിലയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവനം ഭാരതീയ കലയോടുള്ള പാശ്ചാത്യരുടെ കാഴ്ചപ്പാട് മാറ്റുന്നതിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ദി ട്രാൻസ്ഫോർമേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ ഇൻ ആർട്ട്’ (The Transformation of Nature in Art – 1934) എന്ന കൃതി ഭാരതീയ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിലെ തത്വചിന്താപരമായ വശങ്ങളെ ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. ഭാരതീയ കലയിലെ പ്രതീകാത്മകതയെയും ആത്മീയതയെയും അദ്ദേഹം ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തി. ‘ദി ഡാൻസ് ഓഫ് ശിവ’ (The Dance of Shiva) എന്ന ഗ്രന്ഥം ഭാരതീയ സൗന്ദര്യ സങ്കല്പങ്ങളുടെ സത്ത വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നാണ്. കലയെ ആത്മീയമായ ഉണർവിനുള്ള ഉപാധിയായി കണ്ട അദ്ദേഹം, പാശ്ചാത്യ വ്യാവസായിക സംസ്കാരം ഭാരതീയ കലയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെ ശക്തമായി നിലകൊണ്ടു.

കെ.സി. പാണ്ഡെ

കാന്തി ചന്ദ്ര പാണ്ഡെ (കെ.സി. പാണ്ഡെ) ലഖ്നൗ സർവ്വകലാശാലയിലെ സംസ്കൃത വിഭാഗം മേധാവിയും അഭിനവഗുപ്ത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഈസ്തെറ്റിക്സ് ആൻഡ് ശൈവ ഫിലോസഫിയുടെ സ്ഥാപകനുമായിരുന്നു. കശ്മീർ ശൈവദർശനത്തിലും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിലും അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ അതുല്യമാണ്.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ കൃതി രണ്ട് വാല്യങ്ങളായുള്ള ‘കംപാരറ്റീവ് ഈസ്തെറ്റിക്സ്’ (Comparative Aesthetics) ആണ്. ഒന്നാം വാല്യം ഭാരതീയ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെയും (Indian Aesthetics) രണ്ടാം വാല്യം പാശ്ചാത്യ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെയും (Western Aesthetics) വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഭാരതീയ പണ്ഡിതരിലൊരാൾ ആദ്യമായി പാശ്ചാത്യ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെ ഇത്രയധികം ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്തത് ഈ കൃതിയിലാണ്. ‘അഭിനവഗുപ്ത: എ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ ആൻഡ് ഫിലോസഫിക്കൽ സ്റ്റഡി’ (Abhinavagupta: An Historical and Philosophical Study) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥം അഭിനവഗുപ്തന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ഉത്തർപ്രദേശിലെ ലഖ്നൗ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തന മേഖല.

വി. രാഘവൻ

 ഡോ. വി. രാഘവൻ (1908-1981) മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാലയിലെ സംസ്കൃത വിഭാഗം പ്രൊഫസറായിരുന്നു. ഭാരതീയ കല, സംഗീതം, നാടകം, കാവ്യശാസ്ത്രം എന്നീ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങൾ വിപുലമാണ്. ‘ദി ഈസ്തെറ്റിക്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ മ്യൂസിക്, ഡാൻസ്, ആൻഡ് ഡ്രാമ’ (The Aesthetics of Indian Music, Dance, and Drama), ‘സ്റ്റഡീസ് ഓൺ സം കൺസെപ്റ്റ്സ് ഓഫ് ദി അലങ്കാരശാസ്ത്ര’ (Studies on Some Concepts of the Alaṅkāraśāstra) എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ഇംഗ്ലീഷ് കൃതികൾ. അലങ്കാരശാസ്ത്രത്തിലെ വിസ്മൃതമായ പല ആശയങ്ങളെയും അദ്ദേഹം പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നു. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ചെന്നൈ (മദ്രാസ്) ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം.

കെ. കുഞ്ഞുണ്ണി രാജ

കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ കെ. കുഞ്ഞുണ്ണി രാജ (1920-2005) മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാലയിലെ സംസ്കൃത വിഭാഗം മേധാവിയും അടയാർ ലൈബ്രറിയുടെ ഡയറക്ടറുമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ നടത്തറയിലുള്ള കുമാരപുരം കൊട്ടാരത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതി ‘ഇന്ത്യൻ തിയറീസ് ഓഫ് മീനിങ്’ (Indian Theories of Meaning) ആണ്. അർത്ഥവിജ്ഞാനത്തെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെയും ഭാഷാശാസ്ത്രപരമായി അദ്ദേഹം ഈ കൃതിയിൽ അപഗ്രഥിച്ചു. ‘കോൺട്രിബ്യൂഷൻ ഓഫ് കേരള ടു സംസ്കൃത ലിറ്ററേച്ചർ’ (Contribution of Kerala to Sanskrit Literature) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥം കേരളത്തിലെ സംസ്കൃത പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ ചരിത്രം ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തി. കൂടിയാട്ടം എന്ന കലാരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങളും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

കെ. കൃഷ്ണമൂർത്തി

കർണാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള ഡോ. കെ. കൃഷ്ണമൂർത്തി (1923-1994) അലങ്കാരശാസ്ത്രത്തെ ജനകീയമാക്കിയ പണ്ഡിതനാണ്. കർണാടക സർവ്വകലാശാലയിലെ സംസ്കൃത വിഭാഗം മേധാവിയായിരുന്ന അദ്ദേഹം ആനന്ദവർധനന്റെ ‘ധ്വന്യാലോകം’ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തു. ‘ഇന്ത്യൻ ലിറ്റററി തിയറീസ് – എ റീ അപ്രൈസൽ’ (Indian Literary Theories – A Reappraisal) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതി ഭാരതീയ കാവ്യസിദ്ധാന്തങ്ങളെ ആധുനിക സാഹിത്യ വിമർശനത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നു. അലങ്കാരങ്ങൾക്ക് സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിൽ അർഹമായ സ്ഥാനം നൽകണമെന്ന് അദ്ദേഹം ശക്തമായി വാദിച്ചു. കർണാടകത്തിലെ ധാർവാഡ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തന കേന്ദ്രം.

രാമരഞ്ജൻ മുഖർജി:

പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ നിന്നുള്ള രാമരഞ്ജൻ മുഖർജി (1928-2010) പ്രമുഖ സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും വിദ്യാഭ്യാസ വിചക്ഷണനുമായിരുന്നു. ബർദ്വാൻ സർവ്വകലാശാലയുടെയും രവീന്ദ്രഭാരതി സർവ്വകലാശാലയുടെയും വൈസ് ചാൻസലറായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ‘ലിറ്റററി ക്രിട്ടിസിസം ഇൻ ഏൻഷ്യന്റ് ഇന്ത്യ’ (Literary Criticism in Ancient India), ‘ഗ്ലോബൽ ഈസ്തെറ്റിക്സ് ആൻഡ് സംസ്കൃത പോയറ്റിക്സ്’ (Global Aesthetics and Sanskrit Poetics) എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ഇംഗ്ലീഷ് രചനകൾ. പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം നൽകി രാജ്യം അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കപില വാത്സ്യായൻ

ന്യൂഡൽഹി ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന കപില വാത്സ്യായൻ (1928-2020) ഭാരതീയ കലകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗഹനമായ പഠനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകി. ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ ദി ആർട്‌സിന്റെ (IGNCA) സ്ഥാപക ഡയറക്ടറായിരുന്നു അവർ. ‘ഭരത: ദി നാട്യശാസ്ത്ര’ (Bharata: The Natyasastra) എന്ന കൃതി നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ സമഗ്രദർശനത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നാണ്. ‘ക്ലാസിക്കൽ ഇന്ത്യൻ ഡാൻസ് ഇൻ ലിറ്ററേച്ചർ ആൻഡ് ദി ആർട്സ്’ (Classical Indian Dance in Literature and the Arts) എന്ന ഗ്രന്ഥം കലകൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പര ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിലപ്പെട്ട നിരീക്ഷണങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുന്നു.

ഭാരതീയ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ ഗവേഷണങ്ങൾ നടത്തിയ മറ്റ് ചില പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്മാരുടെ വിവരങ്ങൾ താഴെ പറയുന്ന പട്ടികയിൽ നൽകുന്നു: