ഡോ.നൗഷാദ് എസ്
Published: 10 January 2026 കവര്സ്റ്റോറി
ആധുനിക പാശ്ചാത്യഭാഷാശാസ്ത്രത്തിലെ സംസ്കൃതസ്വീകരണങ്ങള്
സംസ്കൃത ഭാഷയും പുരാതന ഇന്ത്യന് വ്യാകരണ പാരമ്പര്യവും, പ്രത്യേകിച്ച് പാണിനിയുടെ അഷ്ടാധ്യായി എന്ന കൃതിയും, ആധുനിക പാശ്ചാത്യഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലും തുടര്ച്ചയായ സൈദ്ധാന്തിക വികാസത്തിലും സുപ്രധാനമായ പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. പത്തൊന്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ താരതമ്യ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിറവി മുതല് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഘടനാപരമായ വിശകലനം, ഉല്പാദന വ്യാകരണ സിദ്ധാന്തങ്ങള്, സമീപകാലത്തെ കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സ് എന്നിവ വരെ ഈ സ്വാധീനം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. ഈ പഠനം ആധുനിക പാശ്ചാത്യഭാഷാശാസ്ത്രം സംസ്കൃതത്തില് നിന്ന് സ്വീകരിച്ച അടിസ്ഥാനപരമായ സംഭാവനകളെ വിശദമായി വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.
താരതമ്യ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിറവിയില് സംസ്കൃതത്തിന്റെ സ്ഥാനം (19th Century Foundational Influence in Comparative Philology)
താരതമ്യ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഉത്തേജനം
ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിലെ ആദ്യത്തെ സുപ്രധാന വഴിത്തിരിവ് 1786 ഫെബ്രുവരി 2-ന് കല്ക്കത്തയില് വെച്ച് സര് വില്യം ജോണ്സ് നടത്തിയ പ്രഖ്യാപനമാണ്. സംസ്കൃത ഭാഷയ്ക്ക് ഗ്രീക്ക്, ലാറ്റിന്, ഗോഥിക്, സെല്റ്റിക് തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കല് യൂറോപ്യന് ഭാഷകളുമായി ഒരു പൊതുവായ, അജ്ഞാതമായ പ്രാഗ്-ചരിത്രപരമായ ഭാഷാസ്രോതസ്സില് നിന്ന് ഉടലെടുത്ത ബന്ധമുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു. ഈ വെളിപ്പെടുത്തല് യൂറോപ്യന് പണ്ഡിതരെ വിസ്മയിപ്പിക്കുകയും പാശ്ചാത്യ നാഗരികതയുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പുനരവലോകനം ചെയ്യാന് പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജോണ്സിന്റെ ഈ നിരീക്ഷണമാണ് താരതമ്യ ഫിലോളജി (Comparative Philology), ചരിത്രപരമായ ഭാഷാശാസ്ത്രം (Historical Linguistics) എന്നീ പുതിയ ശാസ്ത്രശാഖകളുടെ അടിത്തറയായി മാറിയത്. താരതമ്യ ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് പഠനങ്ങളുടെ മഹത്തായ ഘടന നിര്മ്മിക്കാന് ജോണ്സിന്റെ വ്യക്തമായ ശാസ്ത്രീയ ഭാഷാശാസ്ത്ര തത്വങ്ങള് റാസ്ക്, ബോപ്പ്, ഗ്രിം തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതര്ക്ക് സഹായകമായി. ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ പ്രോട്ടോ-ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് ഭാഷയില് നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചതും ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതുമായ മൂന്ന് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ഭാഷകളില് ഒന്നാണ് സംസ്കൃതം (വൈദിക സംസ്കൃതം: ഏകദേശം 1500-500 BCE).
ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് പുനര്നിര്മ്മാണത്തിലെ സംസ്കൃതത്തിന്റെ കേവല സ്ഥാനം
പത്തൊന്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ താരതമ്യ പഠനങ്ങളില് സംസ്കൃതം കേവലമായ പ്രാധാന്യം നേടി. പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പ്രോട്ടോ-ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് ഭാഷയുടെ നിരവധി സവിശേഷതകള് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ മാറ്റങ്ങളോടെ നിലനിര്ത്തുന്നത് വൈദിക സംസ്കൃതമാണ്. ഇത് താരതമ്യ വിശകലനത്തിനുള്ള ഏറ്റവും വിശ്വസനീയമായ ഡാറ്റാസ്രോതസ്സായി സംസ്കൃതത്തെ മാറ്റി. ഗ്രീക്ക്, ലാറ്റിന് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളില് പല PIE രൂപങ്ങളും ലളിതവല്ക്കരിക്കപ്പെടുകയോ നഷ്ടപ്പെടുകയോ ചെയ്തപ്പോള്, സംസ്കൃതത്തിന്റെ രൂപഘടനയുടെ സംരക്ഷണം താരതമ്യ വിശകലനത്തെ ഒരു പുതിയ തലത്തിലേക്ക് ഉയര്ത്തി.
സംസ്കൃതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് പഠനങ്ങളുടെ ഘടന നിര്മ്മിച്ചവരില് പ്രധാനിയാണ് ഫ്രാന്സ് ബോപ്പ്. അദ്ദേഹം 1833 മുതല് 1852 വരെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച Vergleichende Grammatik des Sanskrit, Zend, Griechischen, Lateinischen (സംസ്കൃതം, സെന്ഡ്, ഗ്രീക്ക്, ലാറ്റിന്, ലിത്വാനിയന്, പഴയ സ്ലാവിക്, ഗോഥിക്, ജര്മ്മന് ഭാഷകളുടെ താരതമ്യ വ്യാകരണം) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെ താരതമ്യ വ്യാകരണത്തെ ഒരു പ്രധാന ശാഖയായി സ്ഥാപിച്ചു. ബോപ്പ് തന്റെ പഠനത്തില് മൂന്ന് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങള് നിര്ണ്ണയിച്ചു: ഭാഷകളുടെ യഥാര്ത്ഥ വ്യാകരണ ഘടനയെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുക, അവയുടെ സ്വനിമ നിയമങ്ങള് കണ്ടെത്തുക, വ്യാകരണ രൂപങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം അന്വേഷിക്കുക. ജോണ്സിന്റെ കണ്ടെത്തലുകള്ക്ക് മുന്പ് യൂറോപ്യന് പണ്ഡിതന്മാര് പ്രധാനമായും ഗ്രീക്ക്, ലാറ്റിന് ഭാഷകളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളിലാണ് ഏര്പ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാല് സംസ്കൃതത്തില് നിന്നുള്ള ഡാറ്റയുടെ ലഭ്യതയോടെ, താരതമ്യ വിശകലനം കേവലം ശബ്ദങ്ങളുടെ സാമ്യം രേഖപ്പെടുത്തുന്നതില് നിന്ന്, വ്യാകരണ രൂപങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തെയും ഘടനയെയും കുറിച്ചുള്ള കൃത്യമായ, ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണമായി പരിണമിച്ചു. ഈ രീതിശാസ്ത്രപരമായ വിപ്ലവമാണ് പത്തൊന്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തെ ഒരു ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറയിലേക്ക് നയിച്ച പ്രാഥമിക ഉത്തേജനമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
പാണിനിയുടെ സാങ്കേതിക പദങ്ങളുടെ സ്വീകരണം (Vowel Gradation Theory)
ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് ഭാഷാശാസ്ത്രത്തില് പാണിനിയുടെ സ്വാധീനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യാകരണ വിശകലനത്തിലെ സാങ്കേതിക പദങ്ങള് സ്വീകരിച്ചതിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് ഭാഷകളുടെ സ്വഭാവ സവിശേഷതയായ വര്ണ്ണശ്രേണീകരണം (Ablaut അല്ലെങ്കില് Apophony) വിശദീകരിക്കാന് പാണിനിയുടെ വ്യാകരണത്തിലെ സാങ്കേതിക സങ്കല്പ്പങ്ങളായ ഗുണ (First/Full Grade), വൃദ്ധി (Lengthened Grade) എന്നിവ ആധുനിക താരതമ്യ ഭാഷാശാസ്ത്രം കടമെടുത്തു.
സംസ്കൃത വ്യാകരണ പാരമ്പര്യത്തില്, പ്രത്യേകിച്ച് അഷ്ടാധ്യായിയില്, വര്ണ്ണശ്രേണീകരണം സമഗ്രമായി പഠിക്കുകയും രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ‘ചുമക്കുക’ എന്ന അര്ത്ഥം വരുന്ന ക്രിയയുടെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പ്രോട്ടോ-ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് രൂപങ്ങളെ പാണിനിയുടെ പദങ്ങള് ഉപയോഗിച്ച് കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയാന് സാധിച്ചു: *b?r?- (സീറോ ഗ്രേഡ്), *b?er- (ഫുള് ഗ്രേഡ് അഥവാ ഗുണ), *b?ലr- (ലെങ്തെന്ഡ് ഗ്രേഡ് അഥവാ വൃദ്ധി). ഈ സങ്കല്പ്പങ്ങള് സ്വീകരിച്ചതിലൂടെ, പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രം പ്രോട്ടോ-ഇന്ഡോ-യൂറോപ്യന് ഭാഷയുടെ മോര്ഫോഫോണോളജിക്കല് ഘടനയെ കൂടുതല് കൃത്യതയോടെ വിശകലനം ചെയ്യാന് പ്രാപ്തമായി.
പാണിനിയുടെ ഫോര്മലിസ്റ്റിക് മാതൃകയും ഘടനാ വാദഭാഷാശാസ്ത്രവും (Formalism and Structural Linguistics)
പാശ്ചാത്യ ലോകത്തിന്റെ കണ്ടെടുപ്പ്: അഷ്ടാധ്യായിയുടെ വ്യതിരിക്തത
നാലാം നൂറ്റാണ്ട് BCE-ല് (ചില പണ്ഡിതന്മാര് ഇത് ആറാം നൂറ്റാണ്ട് BCE വരെയായി കണക്കാക്കുന്നു) ജീവിച്ചിരുന്ന പാണിനിയെ ‘ആദ്യത്തെ വിവരണാത്മക ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞന്’ എന്നും ‘ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവ്’ എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖ്യകൃതിയായ അഷ്ടാധ്യായി ക്ലാസിക്കല് സംസ്കൃതത്തിന്റെ ആരംഭം കുറിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പാണിനിയുടെ രൂപഘടന വിശകലന സിദ്ധാന്തം ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പാശ്ചാത്യ സിദ്ധാന്തങ്ങള് വരുന്നതുവരെ അതിനോട് കിടപിടിക്കുന്നതോ അതിലും മികച്ചതോ ആയ പാശ്ചാത്യ മാതൃകകളില്ലാതെ നിലകൊണ്ടു. അഷ്ടാധ്യായിയുടെ ഫോര്മലിസ്റ്റിക് ഘടന, അത് ഉല്പാദനപരവും വിവരണാത്മകവുമായ ഗ്രന്ഥമായി കണക്കാക്കുന്നതിന് കാരണമായി. പാണിനി തന്റെ വിശകലനത്തില് സാങ്കേതികമായ മെറ്റാ-ഭാഷയും (Metalanguage), മെറ്റാ-നിയമങ്ങളും (Paribhമ?മs) ചിട്ടയോടെ ഉപയോഗിച്ചു. ഈ ഘടനയില്, ചിട്ടയായ ഉത്പാദന നിയമങ്ങള് (Deterministic production rules), ആവര്ത്തന പ്രയോഗങ്ങള് (Recursive application), മുന്ഗണനാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യ പരിഹാരം (precedence-based conflict resolution), മെറ്റാ-ഭാഷാപരമായ നൊട്ടേഷന് എന്നിവ ഉള്പ്പെടുന്നു.
ലിയോനാര്ഡ് ബ്ലൂംഫീല്ഡിലെ നേരിട്ടുള്ള സ്വാധീനം (The Direct Bloomfieldian Debt)
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കന് ഘടനാവാദഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന് രൂപം നല്കിയ പ്രധാന വ്യക്തിയാണ് ലിയോനാര്ഡ് ബ്ലൂംഫീല്ഡ്. പാണിനിയുടെ സ്വാധീനം ബ്ലൂംഫീല്ഡില് നേരിട്ടുള്ളതും അഗാധമായതുമാണ്. പാണിനിയുടെ വ്യാകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത സംസ്കൃത കൃതിയായ കാശികയുടെ വിവര്ത്തനത്തിലും വ്യാഖ്യാനത്തിലും ബ്ലൂംഫീല്ഡ് പ്രവര്ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ബ്ലൂംഫീല്ഡ് തന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥങ്ങളായ Language, Eastern Ojibwa, The Menomini Language എന്നിവയില് പാണിനിയുടെ നിരവധി സങ്കല്പ്പങ്ങള് സ്വീകരിച്ചു. ഇതില് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് സീറോ മോര്ഫീം (Morphological Zero) എന്ന ആശയമാണ്. പ്രത്യക്ഷമായ പ്രകടനമില്ലാത്ത, എന്നാല് വ്യാകരണപരമായ ധര്മ്മം നിര്വഹിക്കുന്ന ഒരു രൂപഘടകത്തെയാണ് സീറോ മോര്ഫീം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ ആശയം പാണിനിയുടെ പാരമ്പര്യത്തില് നിന്ന് ബ്ലൂംഫീല്ഡ് വഴി ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് എത്തുകയായിരുന്നു. കൂടാതെ, ബ്ലൂംഫീല്ഡ് പദങ്ങളെ വര്ഗ്ഗീകരിക്കാന് ഉപയോഗിച്ച ഫോം-ക്ലാസുകള് (Form-classes), സമാസങ്ങളെ (Compound words) തരംതിരിക്കാന് ഉപയോഗിച്ച എക്സോസെന്ട്രിക്, എന്ഡോസെന്ട്രിക് എന്നീ പദങ്ങള് എന്നിവയും പാണിനിയില് നിന്ന് നേരിട്ട് സ്വീകരിച്ചതാണ്.
ഫെര്ഡിനാന്ഡ് ഡി സൊസ്സൂറും ചിഹ്നവ്യവസ്ഥയുടെ ഉത്ഭവവും (Saussure and the Genesis of Semiotics)
ആധുനിക ഘടനാപരമായ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സെമിയോട്ടിക്സിന്റെയും സ്ഥാപകനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഫെര്ഡിനാന്ഡ് ഡി സൊസ്സൂര് മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടോളം സംസ്കൃതം പഠിപ്പിച്ച പ്രൊഫസറായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ ചില ആശയങ്ങളില് സംസ്കൃത പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്.
ഭാഷാചിഹ്നത്തെ (Linguistic Sign) ശബ്ദം (Signifier), അര്ത്ഥം (Signified) എന്നിവയുടെ അഭേദ്യമായ ഐക്യമായി കാണുന്ന സൊസ്സൂറിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയം, പാണിനിയുടെ പിന്ഗാമിയായ ഭര്തൃഹരിയുടെ സ്ഫോട സിദ്ധാന്തവുമായി (Spho?a) സാമ്യം പുലര്ത്തുന്നു. സ്ഫോട എന്നത് വാക്കുകളുടെയോ വാക്യങ്ങളുടെയോ മൊത്തത്തിലുള്ള, ആന്തരികമായ അര്ത്ഥപ്രാതിനിധ്യത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, യുക്തിശാസ്ത്രത്തിനോ ഗണിതശാസ്ത്രത്തിനോ പുറത്തുള്ള മേഖലകളില് ഔപചാരിക നിയമങ്ങള് പ്രയോഗിക്കാന് കഴിയുമെന്ന ആശയം യൂറോപ്പിലെ സംസ്കൃത വ്യാകരണജ്ഞരുമായുള്ള സമ്പര്ക്കത്തിലൂടെ ഉത്തേജിക്കപ്പെട്ടതാകാം എന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിലെ മധ്യകാല പാരമ്പര്യങ്ങള് പലപ്പോഴും ഭാഷയെ തത്ത്വചിന്താപരവും മാനദണ്ഡപരവുമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളോടെയാണ് സമീപിച്ചിരുന്നത്. എന്നാല് പാണിനിയുടെ വ്യാകരണം ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ശുദ്ധമായ, രൂപപരമായ (Purely Formal) ഒരു വിവരണ മാതൃകയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തില്, ലിയോനാര്ഡ് ബ്ലൂംഫീല്ഡ് അമേരിക്കന് ഇന്ത്യന് ഭാഷകള് വിവരിക്കാന് ശ്രമിച്ചപ്പോള്, പരമ്പരാഗത ലാറ്റിന്-ഗ്രീക്ക് വ്യാകരണ മാതൃകകള് പ്രായോഗികമായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന് ഭാഷയുടെ ഘടനയെ ചരിത്രപരമോ അര്ത്ഥപരമോ ആയ വ്യാഖ്യാനങ്ങളില് നിന്ന് വേര്തിരിച്ച്, ഔപചാരിക നിയമങ്ങളിലൂടെ മാത്രം വിവരിക്കുന്ന ഒരു അമൂര്ത്ത ഘടനാപരമായ ചട്ടക്കൂട് ആവശ്യമായി വന്നു. പാണിനിയുടെ സീറോ മോര്ഫീം ഉള്പ്പെടെയുള്ള ആശയങ്ങള് സ്വീകരിച്ചതിലൂടെ, ഭാഷയുടെ ഘടനയെ കേവലം ബന്ധങ്ങളുടെയും നിയമങ്ങളുടെയും ഒരു വ്യവസ്ഥയായി കാണുന്നതിനുള്ള രീതിശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറ അമേരിക്കന് ഘടനാവാദത്തിന് ലഭിച്ചു. സൊസ്സൂറിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയോടൊപ്പം ഈ രീതിശാസ്ത്രപരമായ മാതൃകയും ആധുനിക ഘടനാവാദത്തിന് ഒരു ബൗദ്ധിക പശ്ചാത്തലം നല്കി. ബൗദ്ധ ഭാഷാശാസ്ത്രമായ അപോഹസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഉപരിതല അനുകരണമാണ് സൊസ്സൂറിന്റെ വ്യത്യാസമാണ് ചിഹ്നങ്ങളുടെ അര്ത്ഥത്തെ നിര്ണ്ണയിക്കുന്നതില് ഉള്ളതെന്ന് ഷൂബ കെ.എസ്. സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.(ഘടനാവാദകാലത്തെ അപോഹ സിദ്ധാന്തം,വിജ്ഞാനകൈരളി ഫെബ്രുവരി 2022)
ഉല്പാദന വ്യാകരണവും കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് പൈതൃകവും (Generative Grammar and Computational Legacy)
നോം ചോംസ്കിയും ഉല്പാദന വ്യാകരണത്തിന്റെ മുന്ഗാമിയും
ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തില് പാണിനിയുടെ സ്വാധീനം ഏറ്റവും വ്യക്തമായത് നോം ചോംസ്കി അവതരിപ്പിച്ച ഉല്പാദന വ്യാകരണത്തിന്റെ (Generative Grammar) സിദ്ധാന്തത്തിലാണ്. ചോംസ്കി തന്നെ പാണിനിയുടെ വ്യാകരണത്തെ ആധുനിക അര്ത്ഥത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ ഉല്പാദന വ്യാകരണമായി കണക്കാക്കി. പാണിനിയുടെ അഷ്ടാധ്യായിയിലെ നിയമങ്ങളും മെറ്റാ-നിയമങ്ങളും (Paribhമ?മs) ആധുനിക ഉല്പാദന നിയമങ്ങളോടും കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് സിസ്റ്റങ്ങളോടും അവിശ്വസനീയമായ സാമ്യം പുലര്ത്തുന്നു.
പത്തൊന്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞര്ക്ക് പാണിനിയുടെ കോണ്ടക്സ്റ്റ് സെന്സിറ്റീവ് (Context-sensitive) നിയമങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം പൂര്ണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാന് കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. ചോംസ്കിയന് ഘടനകള് അവതരിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രമാണ് പാണിനിയുടെ നിയമങ്ങളുടെ മൗലികമായ പ്രാധാന്യം പാശ്ചാത്യ പണ്ഡിതന്മാര്ക്ക് ബോധ്യമായത്. പാണിനിയുടെ നിയമങ്ങള് ഉല്പാദന വ്യാകരണത്തിലെ പുനരെഴുത്ത് നിയമങ്ങളുമായി സാമ്യം പുലര്ത്തുന്നു. മാത്രമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യാകരണത്തിലെ ആവര്ത്തന പ്രയോഗങ്ങളും, മുന്ഗണനാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യ പരിഹാരങ്ങളും ആധുനിക സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകകളോട് ചേര്ന്നുനില്ക്കുന്നു.
കാരക സിദ്ധാന്തവും ഡീപ് സ്ട്രക്ചറും (Kമraka Theory and Deep Structure)
വാക്യഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക സിദ്ധാന്തങ്ങളില് സംസ്കൃതത്തിലെ കാരക സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ സ്വാധീനം ഗൗരവമായ ചര്ച്ചയ്ക്ക് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. പാണിനിയുടെ വ്യാകരണത്തിലെ കാരക സിദ്ധാന്തം, ഒരു വാക്യത്തിലെ പദങ്ങള് ക്രിയയുമായി (Kriyമ) എങ്ങനെ അര്ത്ഥപരമായ പങ്ക് (Semantic Role) വഹിക്കുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. ഈ ബന്ധം ഉപരിതല ഘടനയിലെ വിഭക്തി (Surface Case) യെ ആശ്രയിക്കാതെ, ആഴത്തിലുള്ള അര്ത്ഥപരമായ പങ്ക് വിശദീകരിക്കുന്നു.
ഫ്രിറ്റ്സ് സ്റ്റാള്, പോള് കിപാര്സ്കി തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതന്മാര് പാണിനിയുടെ കാരക ബന്ധങ്ങളെ ചോംസ്കിയുടെ ഉല്പാദന വ്യാകരണത്തിലെ ഡീപ് സ്ട്രക്ചറുമായി (Deep Structure) താരതമ്യം ചെയ്തു. കാരക ബന്ധങ്ങളുടെ തലം അര്ത്ഥപരമായ തലത്തെ (ഉദാഹരണത്തിന്, ‘ഏജന്റ്’, ‘ലക്ഷ്യം’, ‘സ്ഥാനം’ എന്നീ ആശയങ്ങള്) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, ഇത് കേസ് എന്ഡിംഗുകള് (Case endings), ക്രിയാപരമായ അഫിക്സുകള് (Verbal affixes) എന്നിവ ഉള്പ്പെടുന്ന ഉപരിതല ഘടനയിലേക്ക് പരിവര്ത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഈ ബഹുമുഖ വിശകലനം, ഉല്പാദന വ്യാകരണ മാതൃകകളിലെ വിവിധ തലങ്ങളിലുള്ള പ്രോസസ്സിംഗിന് സമാനമായ ഒരു ചട്ടക്കൂട് പുരാതന ഇന്ത്യന് വ്യാകരണത്തില് നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു.
കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സിലെ അല്ഗോരിതമിക് പൈതൃകം (Algorithmic Heritage in Computational Linguistics)
പാണിനിയുടെ അഷ്ടാധ്യായിയെ ഇന്ന് കമ്പ്യൂട്ടര് ശാസ്ത്രത്തിലും നിര്മ്മിതബുദ്ധിയിലും (AI) ഉള്ള അല്ഗോരിതമിക് ചിന്തയുടെ ആദ്യ മാതൃകയായി കണക്കാക്കുന്നു. പാണിനിയുടെ വ്യാകരണത്തെ ഒരു ട്യൂറിംഗ് മെഷീനുമായി താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കാരണം, ഏതൊരു കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് ഉപകരണത്തിന്റെയും യുക്തിപരമായ ഘടനയെ അതിന്റെ അവശ്യ ഘടകങ്ങളിലേക്ക് ചുരുക്കുന്ന ഒരു ആദര്ശവല്ക്കരിച്ച ഗണിതശാസ്ത്ര മാതൃകയാണിത്. ഫ്രിറ്റ്സ് സ്റ്റാള് പാണിനിയെ ‘ഇന്ത്യന് യൂക്ലിഡ്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഈ Formalism-ന്റെ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ കൃത്യതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പാണിനിയുടെ നിയമങ്ങളുടെ കൃത്യത പോസ്റ്റ് സിസ്റ്റം (Post System) എന്ന ആധുനിക കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് സങ്കല്പ്പവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പാണിനി ഉപയോഗിച്ച സഹായക അടയാളങ്ങളുടെ (It markers) രീതി 1920-കളില് എമില് പോസ്റ്റ് വീണ്ടും കണ്ടെത്തുകയും, അത് സാര്വത്രിക കമ്പ്യൂട്ടേഷന് (Universal computation) തുല്യമായ പ്രതിനിധാന ശേഷിയുള്ളതാണെന്ന് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു. പാണിനിയുടെ മെറ്റാ-ഭാഷ ഈ കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് സാധ്യതകളെല്ലാം ഉള്ക്കൊണ്ടിരുന്നു, അത് സംസ്കൃതത്തിന്റെ വ്യാകരണപരമായ ആവിഷ്കാരങ്ങളെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ടാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.
അഷ്ടാധ്യായിയുടെ ഉല്പാദന ശേഷി (Generative Power) ചോംസ്കി ശ്രേണിയുമായി (Chomsky Hierarchy) താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോള്, അത് Context-Sensitive Languages ന്റെ സ്വഭാവങ്ങള് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ജെയിംസ് ഗ്ലൈക്ക് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത് പോലെ, ചോംസ്കിയന് സിദ്ധാന്തം പാണിനിയെ പിന്തുടര്ന്ന് കമ്പ്യൂട്ടര് ഭാഷകള് വളര്ന്നുവരുന്നതിനുള്ള മണ്ണൊരുക്കി.
ഈ അല്ഗോരിതമിക് സ്വഭാവം, ആധുനിക കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സിലും നാച്ചുറല് ലാംഗ്വേജ് പ്രോസസ്സിംഗിലും (NLP) സംസ്കൃതത്തിന് വലിയ സാധ്യതകള് നല്കുന്നു. സംസ്കൃതത്തിന്റെ ചിട്ടയായതും അവ്യക്തമല്ലാത്തതുമായ വ്യാകരണഘടന, AI മോഡലുകള്ക്കും കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് ലോജിക്കിനും മാതൃകയാക്കാന് കഴിയുന്ന ഒന്നാണ്. സംസ്കൃത ഹെറിറ്റേജ് എഞ്ചിന് (Sanskrit Heritage Engine) പോലുള്ള പ്രോജക്റ്റുകള് പുരാതനമായ ഈ ഭാഷാശാസ്ത്രപരമായ അറിവിനെ ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യക്കായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. പാണിനിയുടെ വ്യാകരണത്തെ ഒരു കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് ഉപകരണമായി അംഗീകരിച്ചത്, ഭാഷാശാസ്ത്രത്തെ ഒരു മാനവിക വിഷയത്തില് നിന്ന് ഒരു Formal Science-ലേക്ക് പരിവര്ത്തനം ചെയ്യുന്നതിനും കമ്പ്യൂട്ടര് ശാസ്ത്രത്തെ സ്വാധീനിക്കാനും കാരണമായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിയമങ്ങള്, ഡിജിറ്റല് യുഗത്തിലെ അല്ഗോരിതമിക് ഘടനകള്ക്ക് ഒരു ചരിത്രപരമായ സ്രോതസ്സാണ്.
സൈദ്ധാന്തിക സംഗ്രഹവും സമകാലിക പ്രസക്തിയും
സംസ്കൃതവും പാണിനിയുടെ വ്യാകരണ പാരമ്പര്യവും ആധുനിക പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി സ്വാധീനിച്ചു. ഈ സ്വാധീനം കേവലം ഒരു ചരിത്രപരമായ കൗതുകമല്ല, മറിച്ച് ആധുനിക അക്കാദമിക ചിന്തയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ഒരു രൂപ മാതൃകയുടെ തുടര്ച്ചയാണ്. പത്തൊന്പതാം നൂറ്റാണ്ടില് താരതമ്യപരമായ ഒരു ശാസ്ത്രമായി ഭാഷാശാസ്ത്രത്തെ സ്ഥാപിക്കാന് സംസ്കൃതം സഹായിച്ചു; ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടില്, പാണിനിയുടെ Formalism, വിവരണാത്മക ഘടനാവാദത്തിന് (Bloomfield) ഒരു മാതൃക നല്കി, കൂടാതെ സൈദ്ധാന്തിക ഘടനാവാദത്തിന് (Saussure) ഒരു ബൗദ്ധിക പശ്ചാത്തലം നല്കുകയും ചെയ്തു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയില്, നോം ചോംസ്കിയുടെ ആവിര്ഭാവത്തോടെ, പാണിനിയുടെ കൃതികള് Formal Generative Systems-ന്റെ ആദ്യരൂപമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.
പുരാതന ഇന്ത്യന് പണ്ഡിതന്മാര് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഈ സങ്കീര്ണ്ണമായ ഔപചാരിക സമ്പ്രദായങ്ങള്, ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ സമീപനങ്ങളോടൊപ്പം ഗൗരവമായ പഠനം അര്ഹിക്കുന്നു. പാണിനിയുടെ വ്യാകരണത്തിലെ നിയമങ്ങളുടെ പ്രയോഗത്തിലുള്ള സങ്കീര്ണ്ണതകളും (ഉദാഹരണത്തിന്, നിയമവൈരുദ്ധ്യങ്ങള് പരിഹരിക്കുന്നതിലെ നൂതനമായ സമീപനം) ആഴത്തിലുള്ള കമ്പ്യൂട്ടേഷണല് വിശകലനം ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. പാണിനിയുടെ രീതികള് NLP, AI എന്നിവയിലെ പുതിയ മാതൃകകള്ക്ക് പ്രചോദനമാവുകയും, മനുഷ്യന്റെ ഭാഷാശേഷിക്ക് (Linguistic Competence) ആവശ്യമായ ഉല്പാദനപരമായ ശക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങള് കൂടുതല് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
താഴെ നല്കിയിരിക്കുന്ന പട്ടിക പാണിനിയുടെ പ്രധാന ആശയങ്ങളും അവയ്ക്ക് ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തില് ലഭിച്ച സാദൃശ്യങ്ങളും സംഗ്രഹിക്കുന്നു.
പാണിനിയുടെ ആശയങ്ങളും ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രപരമായ സാദൃശ്യങ്ങളും
സംസ്കൃത ആശയം | അഷ്ടാധ്യായിയിലെ നിർവചനം / ധർമ്മം | ആധുനിക പാശ്ചാത്യ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ / സ്വീകരണം | ബന്ധപ്പെട്ട പാശ്ചാത്യ പണ്ഡിതന്മാർ |
അഷ്ടാധ്യായിയുടെ ഘടന | ഉൽപാദന നിയമങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ചിട്ടയായ, ചുരുക്കത്തിലുള്ള സമ്പ്രദായം (4000 സൂത്രങ്ങൾ) | Formal Generative Grammar, Context-Sensitive Grammar, Turing Machine Analog | Noam Chomsky, Frits Staal |
കാരക സിദ്ധാന്തം | ക്രിയയും പദങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അർത്ഥപരമായ ബന്ധം, ഉപരിതലത്തിലെ വിഭക്തിയെ ആശ്രയിക്കാതെ | Deep Structure, Semantic Roles (Thematic Roles), Case Grammar | Frits Staal, Paul Kiparsky |
ശബ്ദ / സ്ഫോട | തുടർച്ചയായ ഉച്ചാരണത്തിന് മുമ്പുള്ള, അർത്ഥത്തിൻ്റെ സമ്പൂർണ്ണമായ, ആന്തരികമായ പ്രാതിനിധ്യം | The Linguistic Sign (Signifier/Signified unity), Holistic Meaning Perception | Ferdinand de Saussure, Bhartrihari |
ലോപം (Lopa) | രൂപപരമായ ധർമ്മം നിർവഹിക്കുന്ന, എന്നാൽ പ്രത്യക്ഷമായ പ്രകടനമില്ലാത്ത ഘടകം | Morphological Zero, Abstract Morphemes | Leonard Bloomfield |
ഇത് (IT Markers) / മെറ്റാ-നിയമങ്ങൾ | നിയമങ്ങളുടെ പ്രയോഗത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും ഉൽപാദനത്തിനുശേഷം നീക്കം ചെയ്യുന്നതുമായ സഹായക ചിഹ്നങ്ങൾ | Metalanguage, Meta-rules, Universal Computation (Post Systems) | Emil Post, John Kadvany |
ഗുണ / വൃദ്ധി | വർണ്ണശ്രേണീകരണത്തിലെ (Ablaut) പൂർണ്ണമായതും ദീർഘിപ്പിച്ചതുമായ ഗ്രേഡുകൾ | Ablaut (Apophony) in Proto-Indo-European reconstruction | Franz Bopp, Modern IE Linguists |
സംസ്കൃതത്തിന്റെ ഈ സൈദ്ധാന്തിക സംഭാവനകള് പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തെ ഒരു പുതിയ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ഭാഷയുടെ ഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയെ വിപ്ലവകരമായി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. കാലഘട്ടങ്ങള്ക്കപ്പുറം, പുരാതന ഇന്ത്യന് വ്യാകരണ പാരമ്പര്യം ആധുനിക അക്കാദമിക ലോകത്ത് അതിന്റെ പ്രസക്തി നിലനിര്ത്തുന്നു.
ഗ്രന്ഥസൂചി (Works cited)
1. Jones Postulates a Proto-Indo-European Language | Research Starters – EBSCO, https://www.ebsco.com/research-starters/history/jones-postulates-proto-indo-european-language
2. Sir William Jones Founds Comparative Linguistics – History of Information, https://historyofinformation.com/detail.php?id=1671
3. Franz Bopp | Indo-European linguist, comparative grammar, Sanskrit scholar – Britannica, https://www.britannica.com/biography/Franz-Bopp
4. Sanskrit – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Sanskrit
5. The Indo-European languages and the relevance of Sanskrit – Indiafacts, https://www.indiafacts.org.in/the-indo-european-languages-and-the-relevance-of-sanskrit/
6. Franz Bopp – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Bopp
7. V?ddhi – Hinduism Wiki – Fandom, https://santanadharma.fandom.com/wiki/V%E1%B9%9Bddhi
8. V?ddhi – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/V%E1%B9%9Bddhi
9. Pമ?ini – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/P%C4%81%E1%B9%87ini
10. Panini – The Father of Sanskrit. His Influence | by C. L. Beard – The Taoist Online, https://thetaoist.online/panini-the-father-of-sanscrit-59369c0daea4
11. Algorithmic Structure in Panini’s Sanskrit Grammar: An Analysis of Deterministic Rules and Computational Principles – IJIRT, https://ijirt.org/publishedpaper/IJIRT187010_PAPER.pdf
12. The Influence of Panini on Leonard Bloomfield – John Benjamins, https://www.jbe-platform.com/content/journals/10.1075/hl.14.1-2.11rog
13. Leonard Bloomfield – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Leonard_Bloomfield
14. Linguistic Zero in Asia: – from Panini to Pro-Drop – Anthony DILLER – SEAlang Projects, http://sealang.net/sala/archives/pdf8/diller1996linguistic.pdf
15. Pമ?ini, http://www.cs.unibo.it/casadei/CORSO16-17/APPENDICI-16-17/Appendice-16-3%20Panini.doc
16. Spho?a – Grokipedia, https://grokipedia.com/page/Spho%E1%B9%ADa
17. Part 4 – Bhart?hari’s theory of spho?a, https://www.wisdomlib.org/hinduism/essay/tattvabindu-of-vachaspati-mishra-study/d/doc1502612.html
18. Medieval Latin West – Judy Duchan’s History of Speech – Language Pathology, https://www.acsu.buffalo.edu/~duchan/new_history/middle_ages/medieval_latin_west.html
19. Grammar (Chapter 15) – The Cambridge History of Medieval Philosophy, https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-medieval-philosophy/grammar/EAB2BE3FC712FFDAB8F9BEEF37764053
20. Revisiting Pമ?ini’s generative power – Oxford University Research Archive, https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:4c35f59b-a61a-464a-96e8-f26a8a02dbff/files/r8336h243p
21. Panini’s Grammar and Computer Science, https://www.ece.lsu.edu/kak/bhate.pdf
22. Pമ?ini grammar is the earliest known computing language, https://doc.gold.ac.uk/aisb50/AISB50-S13/AISB50-S13-Kadvany-paper.pdf
23. The Sanskrit influence on Mind through Kമrakas, https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue2/PartB/11-2-15-801.pdf
24. The Sanskrit influence on Mind through Kമrakas – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/390232574_The_Sanskrit_influence_on_Mind_through_Karakas
25. Modeling the Pമ?inian System of Sanskrit Grammar – Heidelberg University Publishing, https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/view/294/395/85686
26. On Panini and the Generative Capacity of Contextualized Replacement Systems, https://www.researchgate.net/publication/270878258_On_Panini_and_the_Generative_Capacity_of_Contextualized_Replacement_Systems
27. Panini’s Formulation, the Earliest Known Work on Descriptive Linguistics, https://historyofinformation.com/detail.php?id=129
28. Sanskrit in Digital Age : From Panini to Sanskrit in Programming and AI – ScienceIndiamag, https://scienceindiamag.in/sanskrit-in-digital-age-from-panini-to-sanskrit-in-programming-and-ai/
29. Decoding the Ashtadhyayi: Chaos or Calculated Genius? | by Caitanya Desai – Medium, https://medium.com/@caitanyadesai/decoding-the-ashtadhyayi-chaos-or-calculated-genius-07907c134b7e
30. Panini’s Structure of Grammar: A Blueprint for Algorithmic Thinking | by Caitanya Desai, https://medium.com/@caitanyadesai/paninis-structure-of-grammar-a-blueprint-for-algorithmic-thinking-80c0f0025277
31. The Sanskrit Heritage Site, https://sanskrit.inria.fr/
32. Abstract Panini’s grammar (AD) has been extolled as the best specimen of human intelligence, and as something which can be easil, https://www.umassd.edu/media/umassdartmouth/center-for-indic-studies/ved2011_jha_abstract.pdf
ഡോ.നൗഷാദ് എസ്
അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസർ (മലയാളം) ORI & MSS ലൈബ്രറി കേരളസർവ്വകലാശാല Ph 9446370168