സംഗ്രഹം

 മൗറീസ് മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ‘ശാരീരിക പങ്കാളിത്തം’ (Bodily Participation) എന്ന സങ്കല്പം സിനിമാനുഭവങ്ങളിൽ എപ്രകാരം പ്രതിഫലിക്കുന്നു എന്ന അന്വേഷണമാണ് ഈ പ്രബന്ധം. മനസ്സിനെയും ശരീരത്തെയും രണ്ടായി കാണുന്ന പരമ്പരാഗതമായ കാർട്ടീഷ്യൻ ദ്വൈതവാദത്തെ (Cartesian Dualism) മെർലോ-പോണ്ടി വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ശരീരം എന്നത് വെറുമൊരു ഭൗതിക വസ്തുവല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തെ അനുഭവിച്ചറിയുന്ന സജീവമായ ഒരു ഇടനിലക്കാരനാണ് (Body-Subject). സിനിമ എന്നത് കേവലം കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് മാത്രം കാണുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പങ്കുചേരുന്ന ഒരു ബഹുസംവേദനാത്മക (Multisensory) മാധ്യമമാണ്. ഈ പഠനം സിനിമാ പ്രേക്ഷകരെ ഒരു നിഷ്ക്രിയ നിരീക്ഷകൻ എന്നതിലുപരി സിനിമയുടെ ചലനങ്ങളിൽ പങ്കുചേരുന്ന സജീവ വ്യക്തികളായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ക്യാമറയുടെ ചലനം, പോയിന്റ്-ഓഫ്-വ്യൂ ഷോട്ടുകൾ, സ്ഥലകാല വിന്യാസം, ശബ്ദസംവിധാനം എന്നിവയിലൂടെ സിനിമകൾ പ്രേക്ഷകനിൽ തൊട്ടറിഞ്ഞുള്ള സഹാനുഭൂതി (Haptic Empathy), ചലനപരമായ ലക്ഷ്യബോധം എന്നിവ ഉണർത്തുന്നു. വിവിയൻ സൊബ്‌ചാക്ക്, ലോറ യു. മാർക്ക്‌സ്, കാൾ പ്ലാന്റിംഗ തുടങ്ങിയ ചലച്ചിത്ര സിദ്ധാന്തജ്ഞരുടെ നിരീക്ഷണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, സിനിമയും പ്രേക്ഷകനും തമ്മിലുള്ള ‘ശാരീരിക സംവാദം’ എങ്ങനെ സിനിമാനുഭവത്തെ സമ്പന്നമാക്കുന്നു എന്ന് ഈ പഠനം വിശദീകരിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം, വ്യക്തികളുടെ ശാരീരിക വ്യത്യാസങ്ങൾ, സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ, പുതിയ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ (VR) ഉയർത്തുന്ന വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ഒരു വിമർശനാത്മക വിശകലനം ഈ പ്രബന്ധം മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നു.

താക്കോൽ വാക്കുകൾ:  ശാരീരികപങ്കാളിത്തം, അനുഭവശാസ്ത്രം, സിനിമാ പ്രേക്ഷണം, ശരീരം അനുഭവിക്കൽ, തൊട്ടറിഞ്ഞുള്ള സഹാനുഭൂതി, അന്തർശരീരത്വം, സിനിമ  അനുഭവം.

ആമുഖം

സിനിമ കേവലം ദൃശ്യങ്ങൾക്കപ്പുറം പല ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഒരേസമയം സ്വാധീനിക്കുന്ന (Multisensory) ഒന്നായതുകൊണ്ട് തന്നെ, പ്രേക്ഷകനെ പൂർണ്ണമായും അതിൽ ലയിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കലാരൂപമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഇന്ന് ചലച്ചിത്ര പഠനങ്ങളിൽ സൈക്കോ അനാലിസിസ് (Psychoanalysis), സെമിയോട്ടിക്സ് (Semiotics), കോഗ്നിറ്റീവ് ഫിലിം തിയറി (Cognitive Film Theory) തുടങ്ങിയ വിവിധ സൈദ്ധാന്തിക വശങ്ങൾ വ്യാപകമായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. എങ്കിലും, മുഖ്യധാരാ പഠനങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോകുന്ന ഒരു വശമാണ് സിനിമ കാണുന്നയാളുടെ ശാരീരികമായ പങ്കാളിത്തം (bodily participation) .സിനിമയിലെ ദൃശ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിലും പ്രേക്ഷകൻ്റെ ശരീരം എങ്ങനെയാണ് പങ്കുചേരുന്നത് എന്ന് വിശദീകരിക്കണമെങ്കിൽ, ഈ വിഷയത്തിൻ്റെ ആഴം കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. അല്ലാത്തപക്ഷം, ഇതൊരു വെറും സിദ്ധാന്തമായി (Theory) മാത്രം ഒതുങ്ങിപ്പോകും. എന്നാൽ, മൗറീസ് മെർലോ പോണ്ടിയുടെ ‘പ്രതിഭാസ തത്വശാസ്ത്രം’ (Phenomenology) വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ഈ വിടവ് നികത്താനും ചലച്ചിത്രാനുഭവത്തിലെ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെ കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്താനും സാധിക്കും.

മെർലോ-പോണ്ടിയും ജീവിക്കുന്ന ശരീരവും:

അടിസ്ഥാന സങ്കല്പങ്ങൾ

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രഗത്ഭനായ ഫിനോമിനോളജിസ്റ്റ് (Phenomenologist) ആയിരുന്ന മൗറീസ് മെർലോ-പോണ്ടി, ലോകത്തെ അനുഭവിക്കാനുള്ള പ്രാഥമിക കേന്ദ്രം ‘ശരീരമാണെന്ന്’ പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയ സംവേദനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള (Perception) പഠനത്തിൽ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിഖ്യാത കൃതിയായ ‘ഫിനോമിനോളജി ഓഫ് പെർസെപ്ഷൻ’ (1945), മനസ്സിനെയും ശരീരത്തെയും വേർതിരിച്ചു കാണുന്ന പരമ്പരാഗതമായ കാർട്ടീഷ്യൻ ദ്വൈതവാദത്തെ (Cartesian Dualism) വെല്ലുവിളിച്ചു. ശരീരം എന്നത് കേവലം ഭൗതികവസ്തുക്കൾക്കിടയിലെ മറ്റൊരു വസ്തു മാത്രമല്ലെന്നും, മറിച്ച് ബോധത്തെയും അർത്ഥത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സജീവവും വികാരപരവുമായ ഒരു സത്തയാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. മെർലോ-പോണ്ടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഇന്ദ്രിയാനുഭവം എന്നത് ചലനം, സംവേദനം, സ്ഥാനം എന്നിവയിലൂടെ ശരീരവും ലോകവും പരസ്പരം സംയോജിക്കുന്ന സജീവമായ ഒരിടപെടലാണ്.

 മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ആശയങ്ങൾ ദാർശനികമായി വളരെ സമ്പന്നമാണെങ്കിലും, ചലച്ചിത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ അവയുടെ പ്രയോഗം ഇന്നും താരതമ്യേന പരിമിതമാണ്. സിനിമാ സൈദ്ധാന്തികർ പ്രേക്ഷകരുടെ മാനസികവും ബുദ്ധിപരവുമായ തലങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ചലച്ചിത്രാനുഭവത്തിലെ സജീവ പങ്കാളി എന്ന നിലയിൽ ‘ശരീരത്തിന്റെ’ പങ്കിനെ വേണ്ടത്ര പരിഗണിച്ചിട്ടില്ല. മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദർശനങ്ങൾ ചലച്ചിത്ര പഠനങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കാനാണ് ഈ ഗവേഷണം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. സിനിമകൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലും അനുഭവിക്കുന്നതിലും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിലും കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശരീരം എത്രത്തോളം നിർണായകമായ പങ്ക് വഹിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഈ പഠനം തെളിയിക്കുന്നു.

 ശാരീരിക പങ്കാളിത്തം എന്നതുകൊണ്ട് ഇവിടെ അർത്ഥമാക്കുന്നത്, സകല ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളുടെയും സംഗമകേന്ദ്രമായ ശരീരം സിനിമയിലെ ചെറുതും വലുതുമായ സംവേദനങ്ങളോട് നിരന്തരം പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, സ്ക്രീനിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സങ്കടത്തിൽ നാം കരയുകയും സന്തോഷത്തിൽ പുഞ്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതായത്, ചലച്ചിത്രാനുഭവത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും നമ്മുടെ ശരീരം സജീവമായി പങ്കുചേരുന്നു. ഈ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തം പ്രധാനമായും നാല് ഗവേഷണ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു: 1. കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശാരീരിക അനുഭവങ്ങൾ സിനിമയിലെ ദൃശ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ ധാരണയെയും വ്യാഖ്യാനത്തെയും എങ്ങനെയാണ് സ്വാധീനിക്കുന്നത്? 2. ക്യാമറ ചലനം, എഡിറ്റിംഗ്, ശബ്ദവിന്യാസം (Sound Design), മിസ്-ഓൺ-സീൻ (Mise-en-scène) തുടങ്ങിയ സാങ്കേതിക ഘടകങ്ങൾ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെ ഉണർത്തുന്നത് എങ്ങനെയാണ്? 3. സിനിമയുമായുള്ള ഈ ശാരീരിക ഇടപെടൽ പ്രേക്ഷകരിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന വൈകാരികവും മാനസികവുമായ മാറ്റങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്? 4. കേവലം ബുദ്ധിപരമായ വിശകലനങ്ങൾക്കോ (Cognitive) ദൃശ്യങ്ങളുടെ അർത്ഥങ്ങൾക്കോ (Representational images) മുൻഗണന നൽകുന്ന നിലവിലെ ചലച്ചിത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങളെ, ശരീരത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഈ പ്രതിഭാസപരമായ സമീപനം എങ്ങനെയാണ് കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നത്?

 മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ പ്രതിഭാസശാസ്ത്രത്തിലൂടെ സിനിമയിലെ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ, ശരീരത്തെ അറിവിന്റെയും (Epistemological) വികാരങ്ങളുടെയും (Affective) പ്രധാന ഉറവിടമായി അംഗീകരിക്കുകയാണ് നാം ചെയ്യുന്നത്. ഇത് പ്രേക്ഷകരെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടിനെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതാക്കുന്നു. ഒരു സിനിമ കാണുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്ന ശാരീരിക പിരിമുറുക്കം, വിശ്രമം, സ്പർശനപരമായ സഹാനുഭൂതി (Haptic Empathy), ദിശാബോധം (Orientation) എന്നിവ സിനിമയുമായി എങ്ങനെ ഇഴചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് നാം തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. കാഴ്ചക്കാരൻ സിനിമയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്ന കേവലമൊരു നിരീക്ഷകനാണെന്ന പരമ്പരാഗത ധാരണയെ ഇത് വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. പകരം, സിനിമാനുഭവത്തിൽ പൂർണ്ണമായും അലിഞ്ഞുചേരുന്ന സജീവ പങ്കാളികളായി അവരെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

  രണ്ടാമതായി, സിനിമാറ്റിക് സാങ്കേതികവിദ്യകൾ കേവലം സൗന്ദര്യാത്മക ഉപാധികൾ (Aesthetic tools) മാത്രമല്ല, അവ പ്രേക്ഷകന്റെ ശാരീരിക സംവേദനങ്ങളെ ഉണർത്തുന്ന മാധ്യമങ്ങൾ കൂടിയാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ‘പോയിന്റ് ഓഫ് വ്യൂ’ (POV) ഷോട്ടുകൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ക്യാമറയുടെ നോട്ടം കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശാരീരിക കാഴ്ചപ്പാടായി മാറുന്നു. അതുപോലെ, സിനിമയിലെ എഡിറ്റിംഗ് രീതികൾക്ക് നമ്മുടെ ഹൃദയമിടിപ്പിനെയോ ശ്വസനഗതിയെയോ സ്വാധീനിക്കാൻ ശേഷിയുണ്ട്. ശബ്ദവിന്യാസം (Sound Design) ആകട്ടെ, പെട്ടെന്നുള്ള ഞെട്ടലോ അഗാധമായ ശാന്തതയോ പോലുള്ള ശാരീരിക പ്രതികരണങ്ങൾ ഉളവാക്കുന്നു. ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ സാങ്കേതിക ഘടകങ്ങളെ വിലയിരുത്തുന്നത് സിനിമയുടെ രൂപത്തെയും (Form) ശൈലിയെയും കുറിച്ചുള്ള പുതിയ വിശകലനങ്ങൾക്ക് വഴിതുറക്കുന്നു.

 മൂന്നാമതായി, മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ തത്ത്വചിന്തയെ ചലച്ചിത്ര പഠനങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നത് സിനിമയുടെ രൂപവും (Form) ദൃശ്യ സംസ്കാരവും (Visual Culture) തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. പ്രതിഭാസശാസ്ത്രം പൊതുവെ കലാസിദ്ധാന്തങ്ങളെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ചലച്ചിത്ര ഗവേഷകർ പലപ്പോഴും കോഗ്നിറ്റീവ് ന്യൂറോ സയൻസിനോ സൈക്കോ അനാലിസിസിനോ ആണ് മുൻഗണന നൽകിയിട്ടുള്ളത്. ഇത്തരം പഠനങ്ങൾ വിലപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും, അവ പലപ്പോഴും സിനിമയിലെ ‘പ്രീ-റിഫ്ലക്സീവ്’ (Pre-reflective – ചിന്തയ്ക്ക് മുൻപേ സംഭവിക്കുന്ന) ശാരീരികാനുഭവങ്ങളെ അവഗണിക്കാറുണ്ട്.

തത്ത്വചിന്ത, ചലച്ചിത്ര പഠനം, ജ്ഞാനശാസ്ത്രം (Epistemology) എന്നിവയെ കോർത്തിണക്കുന്ന ഒരു അന്തർവൈജ്ഞാനിക (Interdisciplinary) സംവാദത്തിനാണ് ഈ ഗവേഷണം ശ്രമിക്കുന്നത്. മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ‘ജീവനുള്ള ശരീരം’ (Le corps vécu) എന്ന സങ്കല്പം അനുസരിച്ച്, ഇന്ദ്രിയാനുഭവം എന്നത് സജീവമായ ഒന്നാണ്. ഇവിടെ ശരീരം സംവേദനങ്ങളെ നിഷ്ക്രിയമായി സ്വീകരിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; മറിച്ച് ലോകവുമായി നിരന്തരം സംവദിക്കുകയും അർത്ഥങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ബോധപൂർവ്വമായ ഒരു സത്തയാണ് (Intentional agent). സിനിമയിലെ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തം എന്നത് ഈ സജീവമായ ഇടപെടലിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അതായത്, ശരീരം ഒരേസമയം അനുഭവത്തിന്റെ വിഷയവും (Subject) വസ്തുവും (Object) ആയി മാറുന്ന ഒരു നിശബ്ദമായ അവബോധമാണിത്.

സിനിമയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ചലച്ചിത്ര ലോകത്തോട് നിരന്തരം പ്രതികരിക്കുകയും സംവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒന്നായി കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശരീരം പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സ്ക്രീനിലെ ചലനങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി കാണാനും, സിനിമയിലെ ഉദ്വേഗത്തിനൊപ്പം പിരിമുറുക്കവും (Tension) ആശ്വാസവും (Release) അനുഭവിക്കാനും ശരീരത്തിന് കഴിയുന്നു. സിനിമാറ്റിക് ഇടങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് (Cinematic Space) സ്വന്തം ശരീരത്തെ ക്രമീകരിക്കുക വഴി, കാഴ്ചക്കാരന്റെ ഇന്ദ്രിയ-ചലന വ്യവസ്ഥകൾ (Sensory-motor systems) ഓൺ-സ്ക്രീൻ പ്രവൃത്തികളോടും വികാരങ്ങളോടും താദാത്മ്യം പ്രാപിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് (‘Embodiment’) എത്തിച്ചേരുന്നു.

ഈയൊരു സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂട് സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ, സിനിമകൾ എങ്ങനെയാണ് ശാരീരികമായ ഒരു പങ്കാളിത്തം ആവശ്യപ്പെടുന്നതെന്നും അത് മൊത്തത്തിലുള്ള സിനിമാ അനുഭവത്തെ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നും ഈ ഗവേഷണം വിശദമായി പരിശോധിക്കുന്നു. കാഴ്ചക്കാരനെ ദൂരത്തിരുന്നു നോക്കുന്ന കേവലമൊരു നിരീക്ഷകനായിട്ടല്ല, മറിച്ച് സിനിമയുടെ വൈകാരികവും സംവേദനാത്മകവുമായ തലങ്ങളിൽ സജീവമായി ഇടപെടുന്ന ഒരു സുപ്രധാന കണ്ണിയായാണ് (Agent) ഈ പഠനം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.

സിനിമയിലെ ശാരീരിക കർതൃത്വം: ശരീരവിഷയി എന്ന സങ്കല്പം

മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ പ്രതിഭാസശാസ്ത്രം (Phenomenology), അനുഭവത്തിന്റെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് ശരീരത്തെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള (Perception) പരമ്പരാഗത സങ്കല്പങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും മാറ്റിമറിച്ചു. മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയ സംവേദനങ്ങൾ മൗലികമായും ശാരീരികമായ സ്വഭാവമുള്ളവയാണെന്ന് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനാൽ ശരീരം എന്നത് കേവലം നിശ്ചലമായ ഒരു ഭൗതികവസ്തുവല്ല; മറിച്ച് ലോകത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുന്ന സജീവമായ ഒരു കർത്താവാണ്  (Subject).

മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ വിഖ്യാത ഗ്രന്ഥമായ ‘ഫിനോമിനോളജി ഓഫ് പെർസെപ്ഷൻ‘ (1945) ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തിന് (Embodiment) വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. “ലോകത്തെ അറിയാനുള്ള നമ്മുടെ പൊതുവായ മാധ്യമമാണ് ശരീരം“ (Merleau-Ponty, 2012, p.146) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണം, ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങൾ കേവലമായ ഒരു ബൗദ്ധിക പ്രക്രിയയല്ലെന്നും മറിച്ച് ശരീരത്തിന്റെ സജീവമായ ഇടപെടലാണെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

‘ജീവിക്കുന്ന ശരീരം’ (The Lived Body) ഒരേസമയം കാഴ്ചക്കാരനും അനുഭവസ്ഥനുമാണ്; അത് മനസ്സിനെയും ശരീരത്തെയും വേർതിരിക്കാനാവാത്ത വിധം കൂട്ടിയിണക്കുന്നു. “എനിക്ക് ഒരു ശരീരമില്ല, ഞാൻ ഒരു ശരീരം തന്നെയാണ്” (Merleau-Ponty, 2012, p.139) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവന കാർട്ടീഷ്യൻ ദ്വൈതവാദത്തെ (Cartesian Dualism) ശക്തമായി വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ചിന്തകൾക്കും വിശകലനങ്ങൾക്കും മുൻപേ സംഭവിക്കുന്ന (Pre-reflective), ശാരീരികമായ ഒരു അസ്തിത്വമായാണ് അദ്ദേഹം മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.”

ദാർശനികയായ ഗെയിൽ വെയ്‌സ് (Gail weiss) മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ശരീരപരമായ ഇടപെടലിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ വ്യാഖ്യാനം നൽകുന്നുണ്ട്. വെയ്‌സ് (1999) നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, ‘മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ശരീര-വിഷയി (Body-Subject) ഒരു ലക്ഷ്യബോധമുള്ള സത്തയാണ്; അതിന്റെ ശാരീരിക അസ്തിത്വം എപ്പോഴും ലോകത്തോട് നേരിട്ട് സംവദിക്കുന്നതാണ്’ (p. 8). അതായത്, ശാരീരിക പങ്കാളിത്തം എന്നത് കേവലമായ ഒരു സാന്നിധ്യമല്ല, മറിച്ച് പരിസരത്തോടുള്ള അർത്ഥപൂർണ്ണമായ ഇടപെടലാണെന്ന് വെയ്‌സ് ഉറപ്പിക്കുന്നു.

സമാനമായി, ഫിനോമിനോളജിസ്റ്റ് ഡ്രൂ ലെഡർ (Drew Leder) തന്റെ ‘ദ ആബ്‌സന്റ് ബോഡി’ (1990) എന്ന കൃതിയിൽ ശരീരത്തിന്റെ ഇരട്ടഭൂമികയെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. ‘ശരീരം ലോകത്തിലെ ഒരു വസ്തുവോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലമൊരു ബോധമോ മാത്രമല്ല; മറിച്ച് ലോകത്തിൽ സജീവമായി പങ്കുചേരുന്ന ജീവനുള്ള ഒന്നാണ്’ (Leder, 1990, p. 27). സാധാരണ അവസ്ഥകളിൽ ശരീരം നമ്മുടെ ബോധത്തിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞിരിക്കുമെങ്കിലും (Absent), വേദനയോ ചലനമോ അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ അത് മുൻനിരയിലേക്ക് വരികയും സിനിമാനുഭവം പോലുള്ള ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു.

ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളിൽ മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ‘മോട്ടോർ ഇന്റൻഷണാലിറ്റി’ (Motor Intentionality) അഥവാ ‘ചലനപരമായ ലക്ഷ്യബോധം’ നിർണ്ണായകമാണ്. ‘ലോകത്തിന്റെ ഹൃദയമാണ് ശരീരം; അത് ലോകത്തിന് ജീവനും ചലനവും നൽകുന്നു’ (Merleau-Ponty, 2012, p. 142) എന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു. സ്ഥലകാലങ്ങളോട് ശരീരം എങ്ങനെ മുൻകൂട്ടി പ്രതികരിക്കണമെന്ന അറിവ് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു വസ്തുവിലേക്ക് കൈ നീട്ടുമ്പോൾ ചിന്തകൾക്ക് മുൻപേ ശരീരം അതിന്റെ സ്ഥാനം ക്രമീകരിക്കുന്നത് ഈ ശാരീരിക അറിവിന്റെ (Body schema) ഫലമായാണ്.

ചലച്ചിത്ര സൈദ്ധാന്തികയായ വിവിയൻ സോബ്ചാക്ക് (Vivian Sobchack) ഈ ആശയങ്ങളെ സിനിമാ ആസ്വാദനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ‘ദ അഡ്രസ് ഓഫ് ദ ഐ’ (1992) എന്ന കൃതിയിൽ, സിനിമാനുഭവം എന്നത് പ്രേക്ഷകന്റെ ശരീരം ചലനാത്മകമായി ചിത്രത്തോടൊപ്പം പങ്കുചേരുന്ന ഒരു ശാരീരിക ഇടപെടലാണെന്ന് (Embodied engagement) അവർ വാദിക്കുന്നു (Sobchack, 1992, p. 25). സിനിമ എന്നത് വെറുമൊരു ബുദ്ധിപരമായ വ്യായാമമല്ല, മറിച്ച് ശരീരത്തിന്റെ ഇന്ദ്രിയ-ചലന വ്യവസ്ഥകളെ (Sensory-motor resonance) ഉണർത്തുന്ന ഒന്നാണെന്ന് സോബ്ചാക്ക് സ്ഥാപിക്കുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ, മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ പ്രതിഭാസശാസ്ത്രം ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളെ ശരീരത്തിന്റെ സജീവമായ ഒരു കർതൃത്വമായി പുനർനിർവചിക്കുന്നു. ദാർശനികത, ജ്ഞാനശാസ്ത്രം, മാധ്യമ പഠനം എന്നിവയെ ഏകോപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അർത്ഥനിർമ്മാണത്തിൽ ‘ജീവനുള്ള ശരീരത്തിന്റെ’ (Lived body) പ്രാധാന്യം ഈ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ അടിവരയിടുന്നു.

സിനിമാ സാങ്കേതികവിദ്യയും ശാരീരിക പ്രതികരണങ്ങളും:

ഒരു വിശകലനം

മൗറീസ് മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദർശനം ചലച്ചിത്രാനുഭവങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാൻ മികച്ചൊരു ചട്ടക്കൂട് ഒരുക്കുന്നു. സിനിമ കാണുക എന്നത് കേവലം ദൃശ്യപരമോ ബൗദ്ധികമോ ആയ ഒരു പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ശരീരത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ ഇടപെടലാണെന്ന് ഇത് അടിവരയിടുന്നു.

“ലോകം അനുഭവവേദ്യമാകാനുള്ള പൊതുവായ മാധ്യമമാണ് ശരീരം” (Merleau-Ponty, 2012, p. 146) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം സിനിമാ ആസ്വാദനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. സിനിമ പ്രേക്ഷകരെ ഒരു ഇന്ദ്രിയാനുഭൂതിയുടെ ലോകത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു; അവിടെ ശാരീരിക പ്രതികരണങ്ങളും തൊട്ടറിഞ്ഞുള്ള (Haptic) ഇടപെടലുകളും അവിഭാജ്യമാണ്. അതിനാൽ ചലച്ചിത്രാനുഭവം കണ്ണ് എന്ന ഇന്ദ്രിയത്തിൽ മാത്രം പരിമിതമല്ല, അത് ശരീരത്തിന്റെ സമസ്ത ചലന-സംവേദന ശേഷികളെയും (Sensory-motor capacities) ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

വിവിയൻ സൊബ്ചാക്ക് തന്റെ ‘ദ അഡ്രസ് ഓഫ് ദ ഐ‘ (1992) എന്ന കൃതിയിൽ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, “സിനിമ അനുഭവിക്കുന്നത് ശരീരത്തിന്റെ ഇടപെടലിലൂടെയാണ് – മറ്റൊരു ശരീരവുമായി (Film body) ചേർന്ന് ഒരു ശരീരമായി മാറി നാം സ്വയം ബോധവാന്മാരാകുന്നു” (p. 20). സൊബ്ചാക്കിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ചലച്ചിത്രചിത്രങ്ങൾ കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശരീരത്തിന്റെ വിപുലീകരണമായി മാറുന്നു. സിനിമയുടെ ചലനങ്ങൾ, ആംഗ്യങ്ങൾ, താളം എന്നിവയുമായി പ്രേക്ഷകന്റെ ശരീരം പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന ഒരു പരസ്പര ബന്ധം ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ ശാരീരിക ബന്ധം സിനിമയെ വെറുമൊരു നിരീക്ഷണവസ്തു എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറ്റി, നമ്മെ അതിൽ ഇഴകിച്ചേരാൻ സഹായിക്കുന്നു.

ലോറ യു. മാർക്സ് മുന്നോട്ട് വെക്കുന്ന ‘ഹാപ്റ്റിക് വിഷ്വാലിറ്റി’ (Haptic Visuality) എന്ന ആശയം ഇതിനോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. “ചർമ്മം, പേശികൾ തുടങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി കണ്ണിനപ്പുറമുള്ള ശാരീരിക സംവേദനങ്ങളെ ഹാപ്റ്റിക് വിഷ്വാലിറ്റി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു” (Marks, p. 85). സ്ലോ-മോഷൻ, ക്ലോസ്-അപ്പുകൾ, ദൃശ്യങ്ങളിലെ പ്രതലം (Texture) എന്നിവയിലൂടെ സിനിമയ്ക്ക് ഒരു സ്പർശനാനുഭവം ഉളവാക്കാൻ കഴിയും. ഇത് കാഴ്ചക്കാരെ തങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് ദൃശ്യങ്ങളെ ‘സ്പർശിക്കാൻ’ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

കൂടാതെ, ക്യാമറ ആംഗിളുകൾ, ട്രാക്കിംഗ് ഷോട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെ പ്രേക്ഷകരുടെ സ്ഥാനബോധത്തെ (Orientation) സിനിമ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഇമ്മേഴ്സീവ് (Immersive) ആയ രംഗങ്ങളിൽ കാഴ്ചക്കാർക്ക് ബാലൻസ് നഷ്ടപ്പെടുന്നതായോ ചലിക്കുന്നതായോ തോന്നുന്നത് സിനിമയിലെ സ്പേഷ്യൽ അവബോധം നമ്മുടെ ശരീരം അനുകരിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ്. സൊബ്ചാക്ക് പറയുന്നതുപോലെ, സിനിമയുടെ സ്ഥലകാല താളങ്ങൾ കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശാരീരിക താളങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു അവസ്ഥയാണിത്.

സിനിമയുടെ വൈകാരിക സ്വാധീനവും ഈ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. മിറർ ന്യൂറോണുകളെക്കുറിച്ചുള്ള (Mirror Neurons) ഗവേഷണങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്, മറ്റൊരാളുടെ പ്രവൃത്തികൾ കാണുമ്പോൾ നമ്മുടെ തലച്ചോറിലും സമാനമായ ചലനങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു എന്നാണ്. ചലച്ചിത്ര സൈദ്ധാന്തികനായ കാൾ പ്ലാൻറിംഗ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, “കഥാപാത്രങ്ങളോടുള്ള നമ്മുടെ വൈകാരിക പ്രതികരണം ഇത്തരം ശാരീരികമായ അനുകരണങ്ങളിൽ (Embodied mimicry) അധിഷ്ഠിതമാണ്” (Plantinga, 2009, p. 72). ഈ ശാരീരികമായ വൈകാരികത സിനിമാ അനുഭവത്തെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതാക്കുന്നു.

 ദൃശ്യഭാഷയും ശാരീരിക പ്രതികരണങ്ങളും:

 സിനിമാ പരീക്ഷണങ്ങളിലെ പ്രതിഭാസശാസ്ത്രം

അലജാൻഡ്രോ ഗോൺസാലസ് ഇനാരിറ്റുവിന്റെ ‘ബേർഡ്മാൻ’ (2014) അതിന്റെ തടസ്സമില്ലാത്ത ലോങ്ങ് ട്രാക്കിംഗ് ഷോട്ടുകളിലൂടെയാണ് (Long tracking shots) സിനിമാ ലോകത്ത് ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. വിവിയൻ സോബ്ചാക്കിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിൽ, ക്യാമറയുടെ ഈ സുഗമമായ ഒഴുക്ക് കഥാപാത്രത്തിന്റെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ഇടങ്ങളിലേക്ക് പ്രേക്ഷകനെ നേരിട്ട് പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശരീരത്തെ സ്ക്രീനിലെ ശരീരവുമായി വിന്യസിക്കുകയും ഒരു ‘തൊട്ടറിഞ്ഞുള്ള സഹാനുഭൂതി’ (Haptic Empathy) വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ സഹാനുഭൂതി മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ‘മോട്ടോർ ഇന്റൻഷണാലിറ്റി’ (Motor intentionality) അഥവാ ചലനപരമായ ലക്ഷ്യബോധത്തെയാണ് ഉദാഹരിക്കുന്നത്. ഇതിലൂടെ കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശരീരം കഥാപാത്രത്തിന്റെ ചലനങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി കാണുകയും അതിനോട് പ്രതിധ്വനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. “ലോകത്തിന്റെ ഹൃദയമാണ് ശരീരം; അത് ജീവനും ചലനവും നൽകുന്നു” (Merleau-Ponty, 2012, p. 142) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം ഇവിടെ അന്വർത്ഥമാകുന്നു. ക്യാമറയുടെ ചലനത്തിനൊപ്പം കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശാരീരിക താളം സിനിമയുടെ ഒഴുക്കുമായി സമന്വയിപ്പിക്കപ്പെടുകയും, ഇത് സിനിമയുമായുള്ള വൈകാരികവും ഇന്ദ്രിയപരവുമായ ഇടപഴകൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു (Sobchack, 2004, p. 81).

അൽഫോൺസോ ക്വാറോണിന്റെ ‘ഗ്രാവിറ്റി’ (2013), സ്ഥലകാല ബോധത്തെയും (Spatial perception) സന്തുലിതാവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വെസ്റ്റിബുലാർ സംവേദനങ്ങളെയും (Vestibular sensations) സ്വാധീനിച്ചുകൊണ്ട് ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തിന് ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണം നൽകുന്നു. ലോറ യു. മാർക്സ് ഈ സിനിമയിലെ ഗുരുത്വാകർഷണത്തിന്റെ ഫലത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്, “കാഴ്ചക്കാരന്റെ പ്രോപ്രിയോസെപ്റ്റീവ് (Proprioceptive), വെസ്റ്റിബുലാർ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഉണർത്തുന്നതും സിനിമയുടെ ഇടങ്ങളുമായി (Film space) സംവദിക്കാൻ ക്ഷണിക്കുന്നതുമായ ഒരു ‘ഹാപ്റ്റിക് വിഷ്വാലിറ്റി’ (Haptic visuality)” എന്നാണ് (Marks, 2000, p. 90).

“ശരീരം എന്നത് സാധ്യമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു സംവിധാനമാണ്” എന്ന മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ അവകാശവാദം (Merleau-Ponty, 2012, p. 147), ഈ സിനിമയിലെ ഭാരമില്ലാത്തതും ദിശാബോധമില്ലാത്തതുമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശരീരം എങ്ങനെ സ്വയം പുനഃക്രമീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ശാരീരികമായ പുനഃക്രമീകരണം സിനിമയുമായുള്ള ബന്ധത്തെ ദൃഢമാക്കുകയും അതിന്റെ വൈകാരിക സ്വാധീനം തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു (Marks, 2000, p. 91).

ഡാരൻ അരോനോഫ്സ്കിയുടെ ഈ ചിത്രം നായകന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഭൗതികതയ്ക്കും (Physicality) ദുർബലതയ്ക്കും വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. വിവിയൻ സോബ്ചാക്ക് നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, നായകന്റെ വേദനയോടും ശാരീരികമായ തകർച്ചയോടും പ്രേക്ഷകന്റെ ശരീരം പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ സിനിമയുടെ ദൃശ്യങ്ങൾ കാഴ്ചക്കാരനിൽ ശാരീരികമായ ഒരു പ്രതികരണം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. “എന്റെ ശരീരം മറ്റ് വിഷയങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ഒരു വിഷയമാണ്” (Merleau-Ponty, 2012, p. 208) എന്ന മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ ആശയം ഇവിടെ പ്രസക്തമാകുന്നു. ഈ ‘ഇന്റർകോർപോറിയൽ’ (Intercorporeal) ബന്ധം വഴി കാഴ്ചക്കാരൻ കഥാപാത്രത്തിന്റെ വേദനയെ കേവലം ബുദ്ധിപരമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളിലൂടെയാണ് (Sensory-affective) ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്.

 അലക്സാണ്ടർ സോകുറോവിന്റെ ‘റഷ്യൻ ആർക്ക്’, എഡിറ്റിംഗ് ഇല്ലാത്ത 96 മിനിറ്റ് നീളുന്ന ഒറ്റ ടേക്കിലൂടെ (Single take) ദൃശ്യപരമായും കാലപരമായും തടസ്സമില്ലാത്ത ഒരു ഒഴുക്ക് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിവിയൻ സോബ്ചാക്കിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ക്യാമറയുടെ ഈ നിരന്തര ചലനം കാഴ്ചക്കാരന്റെ ശരീരത്തെയും സിനിമയുടെ സ്ഥലത്തെയും (Cinematic space) തമ്മിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നു. “സാധ്യമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു സംവിധാനം” എന്ന നിലയിൽ ശരീരത്തെ കാണുന്ന മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ കാഴ്ചപ്പാട് ഇവിടെ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. മ്യൂസിയത്തിന്റെ ഇടനാഴികളിലൂടെ ക്യാമറ നീങ്ങുമ്പോൾ, കാഴ്ചക്കാർ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ശരീരം അവിടെ ചലിക്കുന്നതായി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. ഇത് സിനിമയിലെ സ്പേഷ്യൽ നാവിഗേഷനെ ഒരു യഥാർത്ഥ ശാരീരികാനുഭവമാക്കി മാറ്റുന്നു.

 ജൂലിയൻ ഷ്നാബെലിന്റെ ഈ ചിത്രം പക്ഷാഘാതം വന്ന് ശരീരം തളർന്നുപോയ ഒരു നായകന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെയാണ് (Subjective POV) കഥ പറയുന്നത്. ആത്മനിഷ്ഠമായ ക്യാമറാ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിലൂടെ, നായകന്റെ പരിമിതമായ ശാരീരിക അവസ്ഥയിലേക്ക് കാഴ്ചക്കാരും വിന്യസിക്കപ്പെടുന്നു. കാൾ പ്ലാൻറിംഗ കുറിക്കുന്നത് പോലെ, കാഴ്ചക്കാരന്റെ നോട്ടത്തെ നായകന്റെ ശരീരവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ വെറും നിരീക്ഷണത്തിനപ്പുറമുള്ള ഒരു ശാരീരിക ഇടപെടൽ ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നു. “എനിക്ക് ഒരു ശരീരമില്ല; ഞാൻ ഒരു ശരീരമാണ്” (Merleau-Ponty, 2012, p. 139) എന്ന മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ വാദം ഇവിടെ അന്വർത്ഥമാകുന്നു. ഇത് ബുദ്ധിപരമായ ധാരണകൾക്ക് അതീതമായ, ശക്തമായ സഹാനുഭൂതിയിലധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇടപെടൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു (പ്ലാൻറിംഗ്, 2009, പേജ് 97).

 മൗറീസ് മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ പ്രതിഭാസശാസ്ത്രത്തെ മുൻനിർത്തി നടത്തിയ ഈ പഠനം, സിനിമ എന്നത് വെറുമൊരു ദൃശ്യാനുഭവം മാത്രമല്ലെന്നും മറിച്ച് അത് സജീവമായ ഒരു ശാരീരിക ഇടപെടലാണെന്നും (Embodied Engagement) തെളിയിക്കുന്നു. സിനിമയിലെ സാങ്കേതിക വിദ്യകളായ ക്യാമറ ചലനം, എഡിറ്റിംഗ്, ശബ്ദവിന്യാസം എന്നിവ കാഴ്ചക്കാരന്റെ ഇന്ദ്രിയ-ചലന വ്യവസ്ഥകളെ (Sensory-motor systems) നേരിട്ട് സ്വാധീനിക്കുന്നവയാണ്.

ബേർഡ്മാൻ’, ‘ഗ്രാവിറ്റി’, ‘ദി റെസ്ലർ’ തുടങ്ങിയ സിനിമകളിലെ വിശകലനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, കാഴ്ചക്കാരൻ സിനിമയെ അനുഭവിക്കുന്നത് തന്റെ ശരീരം വഴിയാണ്. വിവിയൻ സോബ്ചാക്കും ലോറ യു. മാർക്സും നിരീക്ഷിച്ചത് പോലെ, സ്ക്രീനിലെ ‘ശരീരവും’ കാഴ്ചക്കാരന്റെ ‘ശരീരവും’ തമ്മിൽ ഒരു തൊട്ടറിഞ്ഞുള്ള സഹാനുഭൂതി (Haptic Empathy) ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇത് കാഴ്ചക്കാരനെ ഒരു നിഷ്ക്രിയ നിരീക്ഷകൻ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറ്റി, സിനിമയുടെ ഭാഗമായ ഒരു സജീവ പങ്കാളിയായി (Active Agent) പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.

ഭാവിയിൽ, വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വെർച്വൽ റിയാലിറ്റി (VR), ഇമ്മേഴ്സീവ് സിനിമകൾ എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ പഠനങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്. മനസ്സിനെയും ശരീരത്തെയും വേർതിരിച്ചു കാണുന്ന രീതിക്ക് പകരം, അവ ഒന്നാണെന്നും അനുഭവങ്ങളുടെ കേന്ദ്രം ‘ജീവിക്കുന്ന ശരീരമാണെന്നുമുള്ള’ (Lived Body) ബോധം ചലച്ചിത്ര പഠന മേഖലയ്ക്ക് പുതിയൊരു ദിശാബോധം നൽകുന്നു.

ഉപസംഗ്രഹം

മെർലോ-പോണ്ടിയുടെ പ്രതിഭാസശാസ്ത്രം സിനിമാറ്റിക് അനുഭവത്തെ കേവലം ഒരു ദൃശ്യാനുഭവമായി കാണാതെ, അതിനെ ശരീരത്തിന്റെ സജീവമായ ഇടപെടലായി (Embodied Engagement) മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സുപ്രധാനമായ ഒരു വഴി തുറന്നുതരുന്നു. അർത്ഥം, വികാരം, സാന്നിധ്യം എന്നിവ രൂപപ്പെടുന്ന മാധ്യമമായി ‘ജീവനുള്ള ശരീരത്തെ’ (Lived Body) ഇത് മുൻനിരയിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. “ഞാൻ ഒരു ശരീരമാണ്” എന്ന പോണ്ടിയുടെ ദർശനം, സിനിമ കാണുക എന്നത് ബുദ്ധിപരമായ ഒരു വ്യായാമം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പേശികളും വികാരങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേരുന്ന ഒരു പങ്കാളിത്തമാണെന്ന് നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

എങ്കിലും, ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന് ചില പ്രായോഗിക പരിമിതികളുണ്ട്. ശാരീരിക പങ്കാളിത്തം എന്നത് ഓരോ വ്യക്തിക്കും അവരുടെ സംസ്കാരം, പശ്ചാത്തലം, മുൻകാല അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. അതിനാൽ എല്ലാ പ്രേക്ഷകരിലും ഒരേ തരത്തിലുള്ള ശാരീരികാനുഭവം ഉണ്ടാകുമെന്ന് സാർവത്രികമായി അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ല. കൂടാതെ, ലിംഗപരമായോ രാഷ്ട്രീയപരമായോ ഉള്ള സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ശാരീരികാനുഭവങ്ങളെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന വശം കൂടി ഇതിനോട് ചേർത്ത് വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ദൃശ്യം പുരുഷശരീരവും സ്ത്രീശരീരവും ഒരേ രീതിയിലല്ല അനുഭവിക്കുന്നത് എന്ന് ഫെമിനിസ്റ്റ് പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ആധുനിക കാലത്തെ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകളും വെർച്വൽ റിയാലിറ്റിയും (VR) ശാരീരിക പങ്കാളിത്തത്തെക്കുറിച്ച് പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. സാങ്കേതികമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഇത്തരം ലോകങ്ങളിൽ നമ്മുടെ ശരീരം എങ്ങനെയാണ് ഇടപെടുന്നത് എന്നത് ഇന്നും ഒരു പഠനവിഷയമായി തുടരുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ, സിനിമയെ വെറുമൊരു സാങ്കേതിക വിദ്യയായി കാണാതെ, നമ്മുടെ ശാരീരിക സാന്നിധ്യവും സഹാനുഭൂതിയും സജീവമാക്കുന്ന ഒരു മാധ്യമമായി കാണാൻ ഈ പഠനം സഹായിക്കുന്നു. സിനിമാ പഠനങ്ങളെ സാമൂഹികവും സാങ്കേതികവുമായ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് സംവദിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുക വഴി, കാഴ്ചക്കാരനെ സിനിമയുടെ ജീവനുള്ള ഭാഗമായി പുനഃപ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഈ ഗവേഷണം ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ആത്യന്തികമായി സിനിമ എന്നത് സ്ക്രീനിൽ കാണുന്ന കാഴ്ചകളല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ ശരീരത്തിലൂടെ നാം ജീവിച്ചെടുക്കുന്ന ഒരു അനുഭവമാണ്.

Work Cited

1. Ahmed, Sara. Queer Phenomenology: Orientations, Objects, Others. Duke University Press, 2006.
2. Dreyfus, Hubert L. Being-in-the-World: A Commentary on Heidegger’s Being and Time. MIT Press, 1991.
3. Leder, Drew. The Absent Body. University of Chicago Press, 1990.
4. Marks, Laura U. The Skin of the Film: Intercultural Cinema, Embodiment, and the Senses. Duke University Press, 2000.
5. Merleau-Ponty, Maurice. Phenomenology of Perception. Translated by Donald A. Landes, Routledge, 2012. Originally published 1945.
6. Sobchack, Vivian. The Address of the Eye: A Phenomenology of Film Experience. Princeton University Press, 1992.
7. Weiss, Gail. Body Images: Embodiment as Intercorporeality. Routledge, 1999.
8. Plantinga, Carl. Moving Viewers: American Film and the Spectator’s Experience. University of California Press, 2009.
9. Sobchack, Vivian. “The Scene of the Screen: Envisioning Cinematic and Electronic ‘Presence.’” New Cinematic Visions: Moving Images and Critical Inquiry, edited by Marc Furstenau, SUNY Press, 2004,