ആമുഖം

കാലത്തെ സൂക്ഷ്മമായി അളക്കുന്നതിലും നിർവ്വചിക്കുന്നതിലും പ്രാചീന ഭാരതീയർ കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ ലോകചരിത്രത്തിൽ തന്നെ സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയും പരിണാമവും പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഭാരതീയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ, മൈക്രോസെക്കൻഡുകൾ മുതൽ ശതകോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ വരെ നീളുന്ന പ്രപഞ്ച ചക്രങ്ങളെയും (Cosmic cycles) യുഗങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള അതിസങ്കീർണ്ണമായ സങ്കല്പങ്ങൾ കാണാൻ സാധിക്കും. ഭാരതീയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കാലഗണനാ സമ്പ്രദായം എന്നത് കേവലം സമയമളക്കാനുള്ള ഒരു ഉപാധി മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ജ്യോതിശാസ്ത്രം, കാർഷിക വൃത്തി, മതം, സാംസ്കാരിക വിശ്വാസങ്ങൾ, ഭരണാധികാരികളുടെ രാഷ്ട്രീയ പരമാധികാരം എന്നിവയുടെ ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ സംയോജനമാണ്. വിവിധ ഭൂപ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കാലാവസ്ഥയ്ക്കും കാർഷിക താളത്തിനും അനുസൃതമായി വ്യത്യസ്തങ്ങളായ കലണ്ടറുകൾ രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഗവേഷണ റിപ്പോർട്ട് ഇന്ത്യയിലെ പ്രാചീന കാലഗണനാ രീതികളെയും അവയുടെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര അടിസ്ഥാനങ്ങളെയും, സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ ഉദയാസ്തമയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യുഗങ്ങളെയും, വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന എല്ലാ പ്രാദേശിക കലണ്ടറുകളെയും സമഗ്രമായി ക്രോഡീകരിച്ച് വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.

ഭാരതീയ കാലഗണനയുടെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര അടിസ്ഥാനങ്ങൾ

പ്രാചീന ഭാരതീയ കലണ്ടറുകൾ അടിസ്ഥാനപരമായി ഭൂമി കേന്ദ്രീകൃതമായ (Geocentric) പ്രപഞ്ച മാതൃകയെയാണ് അവലംബിക്കുന്നത്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ആര്യഭടൻ, വരാഹമിഹിരൻ തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ഈ സമ്പ്രദായങ്ങൾ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായി വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. വേദാംഗ ജ്യോതിഷത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഈ വിജ്ഞാനശാഖ, സൂര്യസിദ്ധാന്തം പോലെയുള്ള പ്രാമാണിക ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെയാണ് പിന്നീട് ക്രോഡീകരിക്കപ്പെട്ടത്. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഭാസ്കരാചാര്യരെ (ഭാസ്കരൻ രണ്ടാമൻ) പോലെയുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിന് കൂടുതൽ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ വ്യക്തത നൽകി.
കാലത്തെ അളക്കുന്നതിനായി ഭാരതീയ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രധാനമായും ഒൻപത് മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് (മാനാ) നിർവ്വചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ബ്രാഹ്മ മാനം, ദിവ്യ മാനം, പിത്ര്യ മാനം, പ്രാജാപത്യ മാനം, ഗുരോർ മാനം, സൗര മാനം, സാവന മാനം, ചാന്ദ്ര മാനം, നാക്ഷത്ര മാനം എന്നിവയാണവ. ഈ മാനദണ്ഡങ്ങളിൽ സൗര മാനവും ചാന്ദ്ര മാനവുമാണ് ദൈനംദിന കാലഗണനയ്ക്കായി പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നത്. ഭാരതീയ കലണ്ടറുകളുടെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അവ സൗര (Solar), ചാന്ദ്ര (Lunar) ചക്രങ്ങളുടെ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ സമന്വയമാണ് (Lunisolar) എന്നതാണ്.
ഭൂമിക്കു ചുറ്റുമുള്ള ചന്ദ്രന്റെ സഞ്ചാരപഥത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ചാന്ദ്ര മാനം. അമാവാസി (New Moon), പൗർണ്ണമി (Full Moon) എന്നിവ ഈ സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലുകളായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു ചാന്ദ്ര മാസം പൂർണ്ണ ചന്ദ്രനിൽ അവസാനിക്കുന്ന രീതിയെ ‘പൂർണ്ണിമാന്ത’ (Purnimanta) എന്നും, അമാവാസിയിൽ അവസാനിക്കുന്ന രീതിയെ ‘അമാന്ത’ (Amanta) എന്നും വിളിക്കുന്നു. മറുഭാഗത്ത്, സൂര്യനു ചുറ്റുമുള്ള ഭൂമിയുടെ സഞ്ചാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സൗര മാനത്തിൽ നിരയന (Sidereal), സായന (Tropical) എന്നീ രണ്ട് ഘടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രാചീന ഭാരതീയർ വർഷത്തെ ആറ് പ്രധാന ഋതുക്കളായി തിരിച്ചിരുന്നു: വസന്തം (Spring), ഗ്രീഷ്മം (Summer), വർഷം (Rains), ശരത് (Autumn), ഹേമന്തം (Winter), ശിശിരം (Dews) എന്നിവയാണവ.
ഒരു ചാന്ദ്ര വർഷത്തിന് 354 ദിവസങ്ങളും സൗര വർഷത്തിന് 365 ദിവസങ്ങളുമാണുള്ളത്. ഇവ തമ്മിലുള്ള ഈ പൊരുത്തക്കേട് പരിഹരിക്കാതെ പോയാൽ കലണ്ടറും പ്രകൃതിയിലെ ഋതുക്കളും തമ്മിൽ വലിയ അന്തരമുണ്ടാകും. ഇതിന് പരിഹാരമായി പ്രാചീനർ ആവിഷ്കരിച്ച അതിവിദഗ്ദ്ധമായ ഒരു ഗണിതശാസ്ത്ര രീതിയാണ് ‘അധിമാസം’ (Adhika Masa) എന്ന സങ്കല്പം. ഓരോ 32-33 മാസങ്ങൾക്കിടയിലും ഒരു അധിക മാസം കലണ്ടറിൽ ചേർക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. അതുപോലെ, രണ്ട് സൂര്യോദയങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു തിഥി പൂർണ്ണമായി കടന്നുപോകുകയാണെങ്കിൽ, അതായത് ചന്ദ്രൻ രണ്ട് സൂര്യോദയങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള സമയത്ത് 12 ഡിഗ്രി ചാപദൂരം (12° arc) സഞ്ചരിച്ചു തീർക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ തിഥിയെ ഒരു സാവന ദിവസമായും കണക്കാക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ആ തിഥിയെ കലണ്ടറിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കുന്നു, ഇതിനെ ‘ക്ഷയ തിഥി’ അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷയമാസം (Kshaya tithi/masa) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ ക്രമീകരണങ്ങൾ കാർഷികോത്സവങ്ങളും മതപരമായ ചടങ്ങുകളും അതാത് ഋതുക്കളിൽ തന്നെ നടക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ സഹായിച്ചു.
കൂടാതെ, വൈദിക കലണ്ടറുകളിലെ പഞ്ചാംഗം എന്ന സങ്കല്പം അഞ്ച് അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ചാന്ദ്ര ദിനം (തിഥി), സൗര ദിനം (ദിവസ് അല്ലെങ്കിൽ വാരം), നക്ഷത്രം (Asterism), ഗ്രഹങ്ങളുടെ സംയോജനം (യോഗം), ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ അർദ്ധദിനം (കരണം) എന്നിവയാണ് ആ അഞ്ച് അവയവങ്ങൾ അഥവാ അംഗങ്ങൾ.

പ്രാചീന സാമ്രാജ്യങ്ങളും ചരിത്രപരമായ യുഗങ്ങളും (Ancient Epochs and Eras)

ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായി നിരവധി യുഗങ്ങൾ (Eras) രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ശക്തരായ ഭരണാധികാരികളുടെ സിംഹാസനാരോഹണം, വലിയ യുദ്ധവിജയങ്ങൾ, നിർണ്ണായകമായ ജ്യോതിശാസ്ത്ര പ്രതിഭാസങ്ങൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ യുഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച ഉപാധി കൂടിയാണ് ഈ കാലഗണനാ സംവിധാനങ്ങൾ.

സപ്തർഷി അല്ലെങ്കിൽ ലൗകിക യുഗം (Saptarshi / Laukika Era)

ബി.സി.ഇ 3076-ൽ ആരംഭിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ കാലഗണനാ രീതിയാണിത്. പ്രധാനമായും കാശ്മീർ, പഞ്ചാബ് എന്നീ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. സപ്തർഷി മണ്ഡലം (Ursa Major അഥവാ Big Dipper/Great Bear) എന്ന നക്ഷത്രസമൂഹത്തിന്റെ ആകാശത്തെ സാങ്കൽപ്പിക സ്ഥാനചലനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ യുഗം കണക്കാക്കുന്നത്. ഭാരതീയ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ ഈ നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ക്രതു (Dubhe), പുലഹ (Merak), പുലസ്ത്യ (Phecda), അത്രി എന്നിങ്ങനെയാണ് നാമകരണം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. ഉർസാ മേജർ നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലെ ദുബെ, മെറാക്ക് എന്നീ നക്ഷത്രങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സാങ്കൽപ്പിക രേഖ ക്രാന്തിവൃത്തത്തെ (ecliptic) മുറിച്ചുകടക്കുന്ന സ്ഥാനമാണ് നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ആകാശ നിരീക്ഷണത്തിലൂടെ ഈ കലണ്ടർ നിർണ്ണയിക്കാൻ ആധാരമായി എടുത്തിരുന്നത്. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രശസ്ത കാശ്മീരി ചരിത്രകാരനായ കൽഹണന്റെ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ പ്രകാരം സപ്തർഷി യുഗം ബി.സി.ഇ 3076-ലും അതിന്റെ പുതിയ ചക്രം സി.ഇ 525-ലും ആരംഭിച്ചു എന്ന് കാണാം. ഇത് 3600 വർഷങ്ങൾ ദൈർഘ്യമുള്ള ഒരു വലിയ ജ്യോതിശാസ്ത്ര ചക്രമാണെന്ന് ജെ.ഇ മിച്ച്നർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആധുനിക ഗവേഷകർ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്ലിനിയെ (Pliny) പോലെയുള്ള ഗ്രീക്കോ-റോമൻ എഴുത്തുകാരുടെ നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ, ബി.സി.ഇ 6776-ൽ അല്ലെങ്കിൽ ബി.സി.ഇ 6451-ൽ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ രാജാവായിരുന്ന ‘ലിബർ പാറ്റർ’ (ഡയൊണീഷ്യസിന് സമാനമായ റോമൻ ദേവൻ) ഈ യുഗം ആരംഭിച്ചതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.

കലിയുഗം (Kaliyuga Era)

ഭാരതീയ വിശ്വാസപ്രകാരം നിലവിലെ ലോകക്രമത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കലിയുഗം ബി.സി.ഇ 3102 ഫെബ്രുവരി 18-നാണ് (ജൂലിയൻ കലണ്ടർ പ്രകാരം) ആരംഭിക്കുന്നത്. കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് ശേഷമാണ് കലിയുഗം തുടങ്ങിയതെന്ന് മഹാഭാരതവും പുരാണങ്ങളും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭാരതീയ ജ്യോതിശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളായ സൂര്യസിദ്ധാന്തത്തിലും ആര്യഭടന്റെ ഗണിതശാസ്ത്ര കൃതികളിലും കലിയുഗത്തിന്റെ തുടക്കം കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലുടനീളം മതപരമായ ചടങ്ങുകളുടെ (സങ്കല്പം) സമയനിർണ്ണയത്തിന് ഇന്നും കലിയുഗം അടിസ്ഥാനമാക്കാറുണ്ട്.

വിക്രമ സംവത് (Vikrama Samvat)

ബി.സി.ഇ 57-ൽ ഉജ്ജയിനിയിലെ ഇതിഹാസ രാജാവായ വിക്രമാദിത്യൻ വിദേശികളായ ശകന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ സ്മരണാർത്ഥം ആരംഭിച്ച ലൂണി-സോളാർ കലണ്ടറാണിത്. ഉത്തരേന്ത്യയിലും പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലും ഇത് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ കലണ്ടർ പ്രകാരം വർഷം ആരംഭിക്കുന്നത് വസന്തകാലത്താണ്, പ്രത്യേകിച്ചും ചൈത്ര മാസത്തിൽ. ഗുജറാത്ത് പോലെയുള്ള പടിഞ്ഞാറൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ദീപാവലിക്ക് പിറ്റേന്നുള്ള ദിവസമാണ് വിക്രമ സംവത് വർഷത്തിന്റെ ആരംഭമായി കണക്കാക്കുന്നത്. ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വിക്രമ സംവത് ഏകദേശം 57 വർഷം മുന്നിലാണ്.

ശാലിവാഹന ശകവർഷം (Shalivahana Shaka Era)

സി.ഇ 78-ൽ ആരംഭിച്ച ശകവർഷം ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക, ആന്ധ്രാപ്രദേശ് തുടങ്ങിയ ഡെക്കാൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വളരെ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഒരു സംവിധാനമാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ശക രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ കുഷാനന്മാർക്ക് മേലുള്ള യുദ്ധവിജയം ആഘോഷിക്കാൻ ആരംഭിച്ചതാണെങ്കിലും, പിന്നീട് ഇത് ശാലിവാഹനൻ എന്ന പേരുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. പടിഞ്ഞാറൻ ക്ഷത്രപ രാജാവായ ദാമസേനന്റെ കാലത്തെ നാണയങ്ങളിൽ ശകവർഷം രേഖപ്പെടുത്തിയത് ഇതിന്റെ പുരാതനമായ ഉപയോഗത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ശകവർഷം 78 വർഷം പിന്നിലാണ് (ജനുവരി മുതൽ മാർച്ച് വരെ 79 വർഷം പിന്നിൽ വരും). ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ സവിശേഷത, ഇതിൽ ‘പൂർത്തിയായ വർഷങ്ങൾ’ (Expired, elapsed or complete years) ആണ് കണക്കാക്കുന്നത് എന്നതാണ്; അതായത് ഒരു വർഷം പൂർണ്ണമായി കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷമേ അത് കലണ്ടറിൽ എണ്ണുകയുള്ളൂ.

കലചൂരി അല്ലെങ്കിൽ ചേദി യുഗം (Kalachuri / Chedi Era)

സി.ഇ 248 അല്ലെങ്കിൽ 249 കാലഘട്ടത്തിൽ ആഭീര രാജാവായ ഈശ്വരസേനൻ ആരംഭിച്ച ചരിത്രപരമായ ഒരു കാലഗണനാ രീതിയാണിത്. ഈ യുഗം ആരംഭിച്ചത് സി.ഇ 248 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ആശ്വിന മാസത്തോടെയാണെന്ന് പ്രമുഖ ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനായ എഫ്. കീൽഹോൺ (F. Kielhorn) തന്റെ ഗവേഷണങ്ങളിലൂടെ സമർത്ഥിക്കുന്നു. ത്രൈകൂടക രാജവംശമാണ് ഇത് ആദ്യകാലങ്ങളിൽ കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. പണ്ഡിറ്റ് ഭഗവാൻലാൽ ഇന്ദ്രാജിയുടെ നിഗമനപ്രകാരം പൂനെ ജില്ലയിലെ ജുന്നാർ (Junnar) പ്രദേശത്തെ ത്രികുട എന്ന സ്ഥലത്തുനിന്നാണ് ഈ പേരുണ്ടായത്. മഹിഷ്മതിയിലെ ഭരണാധികാരിയായ സുബന്ധു മഹാരാജാവ് വഴിയാണ് കലചൂരികൾ ഇത് സ്വീകരിച്ചതെന്നും ചില സ്രോതസ്സുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലും വടക്കൻ മഹാരാഷ്ട്രയിലുമായി ആരംഭിച്ച ഈ യുഗം പിന്നീട് മധ്യപ്രദേശിലേക്കും ഉത്തർപ്രദേശിലേക്കും വ്യാപിക്കുകയും, ചേദി രാജവംശത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക കലണ്ടറായി മാറുകയും 13-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ ശക്തമായി നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്തു.

ഗുപ്ത യുഗവും ഹർഷ യുഗവും (Gupta and Harsha Eras)

ഉത്തരേന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണകാലഘട്ടങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രണ്ട് പ്രധാന യുഗങ്ങളാണിവ.

ഗുപ്ത യുഗം: സി.ഇ 319-320 കാലഘട്ടത്തിൽ ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിലെ പ്രമുഖ ഭരണാധികാരിയായ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ ‘മഹാരാജാധിരാജ’ എന്ന പദവിയോടെ കിരീടമണിഞ്ഞതോടെയാണ് ഈ യുഗം ആരംഭിക്കുന്നത്. നേപ്പാളിലെ ലിച്ചാവി രാജകുമാരിയെ വിവാഹം കഴിച്ചതിലൂടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിച്ച ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമന്റെ പിൻഗാമിയായി വന്ന സമുദ്രഗുപ്തൻ അലഹബാദ് ശിലാശാസനങ്ങളിലൂടെ തന്റെ വിജയങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തി. ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമന്റെ (വിക്രമാദിത്യൻ) കാലത്ത് കാളിദാസൻ, അമരസിംഹൻ, വരാഹമിഹിരൻ തുടങ്ങിയ നവരത്നങ്ങൾ ഉജ്ജയിനിയിലെ കൊട്ടാരത്തെ അലങ്കരിച്ചപ്പോൾ ഗുപ്ത കലണ്ടറിന്റെ ശാസ്ത്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രാധാന്യം ഉച്ചകോടിയിലെത്തി. സി.ഇ 579-ൽ ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനം വരെ ഈ യുഗം ഔദ്യോഗികമായി തുടർന്നു.

ഹർഷ യുഗം: ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം ഉത്തരേന്ത്യയിൽ രൂപപ്പെട്ട ചെറിയ രാജ്യങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചുകൊണ്ട് പ്രഭാകരവർദ്ധനൻ സ്ഥാപിച്ച വർദ്ധന രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രഗത്ഭനായ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു ഹർഷവർദ്ധനൻ. സി.ഇ 606-ൽ താനേശ്വറിലെയും കനൗജിലെയും ഭരണാധികാരിയായി ഹർഷവർദ്ധനൻ അധികാരമേറ്റ സമയത്താണ് ഹർഷ യുഗം ആരംഭിച്ചത്. ഗൗഡ ദേശത്തെ ശശാങ്കന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നും രാജ്യത്തെ രക്ഷിച്ച ഹർഷന്റെ ഭരണകാലം ചൈനീസ് യാത്രികനായ ഹുയാൻ സാങ്ങിന്റെയും (Xuanzang), കൊട്ടാരം കവിയായ ബാണഭട്ടന്റെ (ഹർഷചരിതം) കൃതികളിലൂടെയും സവിസ്തരം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചാലൂക്യ രാജാവായ പുലകേശി രണ്ടാമന്റെ ഐഹോൾ ശിലാശാസനത്തിൽ നർമ്മദാ നദീതീരത്തുവെച്ച് ഹർഷനുമായി നടന്ന യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.

ലക്ഷ്മണസേന യുഗം (Lakshmana Sena Era)

പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബംഗാൾ മേഖല ഭരിച്ചിരുന്ന സേന രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയനായ ഭരണാധികാരി ലക്ഷ്മണസേനൻ സി.ഇ 1178-ൽ സിംഹാസനാരോഹണം ചെയ്തപ്പോൾ ആരംഭിച്ച കാലഗണനാ രീതിയാണിത്. വള്ളാളസേനന്റെ മകനായ ലക്ഷ്മണസേനൻ ഗൗഡ, കാമരൂപ, കലിംഗ, കാശി എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കി വലിയൊരു സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു. ലഖ്‌നൗതി (Lakhnauti) എന്ന മധ്യകാല നഗരം സ്ഥാപിച്ച അദ്ദേഹം, സാഹിത്യ കലകളുടെ വലിയ പ്രോത്സാഹകനായിരുന്നു. ഗീതാഗോവിന്ദം രചിച്ച ജയദേവൻ, പവനദൂതം രചിച്ച ധോയിൻ (Dhoyin), ശരൺ തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ കവികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ സഭാംഗങ്ങളായിരുന്നു. പിതാവ് അപൂർണ്ണമായി വെച്ച ‘അത്ഭുത സാഗരം’ എന്ന ഗ്രന്ഥം പൂർത്തിയാക്കിയ ലക്ഷ്മണസേനൻ ആവിഷ്കരിച്ച ഈ കലണ്ടർ ബംഗാളിലും ബിഹാറിലുമായി പിന്നീടുള്ള 400 വർഷത്തോളം വലിയ തോതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. വിദ്യാപതിയെപ്പോലുള്ള മൈഥിലി പണ്ഡിതന്മാർ തങ്ങളുടെ കൃതികളിൽ ലക്ഷ്മണസേന യുഗം ശകവർഷത്തോടൊപ്പം വ്യാപകമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത് ഇതിന്റെ പ്രചാരം വ്യക്തമാക്കുന്നു. സി.ഇ 1203-1204 കാലഘട്ടത്തിൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഭക്തിയാർ ഖിൽജി ബംഗാൾ ആക്രമിക്കുകയും നാളന്ദ, വിക്രമശില തുടങ്ങിയ സർവ്വകലാശാലകൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിനെത്തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണസേനൻ കിഴക്കൻ ബംഗാളിലെ വിക്രംപൂരിലേക്ക് പിന്മാറുകയും സി.ഇ 1206-ൽ അന്തരിക്കുകയും ചെയ്തു.

രാജ്യാഭിഷേക ശകം (Rajyabhishek Shaka / Raj Shaka)

സി.ഇ 1674 ജൂൺ 6-ന് ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജിന്റെ കിരീടധാരണത്തോടനുബന്ധിച്ച് മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഔദ്യോഗികമായി ആരംഭിച്ച പുതിയ ശകവർഷമാണിത്. ഒരു സ്വതന്ത്ര ഹിന്ദു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ (Swarajya) പ്രതീകമായാണ് ഈ കലണ്ടർ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. ശകവർഷം 1596-ലെ ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ ത്രയോദശി ദിവസമാണ് ഈ പുതിയ യുഗത്തിന്റെ തുടക്കമായി കണക്കാക്കുന്നത്. ശിവാജി മഹാരാജാവ് ‘ഹൈന്ദവ ധർമ്മോദ്ധാരകൻ’ എന്ന ബിരുദം സ്വീകരിച്ച ഈ ചടങ്ങിന് ശേഷം ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാവ് ജിജാബായി അന്തരിക്കുകയുണ്ടായി. ഇതൊരു ദുർന്നിമിത്തമായി കണക്കാക്കിയതിനാൽ താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം നിശ്ചൽ പുരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ബംഗാളി സമ്പ്രദായത്തിൽ 1674 സെപ്റ്റംബർ 24-ന് രണ്ടാമതൊരു കിരീടധാരണം കൂടി നടന്നു. ഇസ്ലാമിക ഹിജ്റ, ഫസലി കലണ്ടറുകൾക്ക് പകരമായി ഒരു തദ്ദേശീയ ഭരണാധികാരി സ്വന്തം പേരിൽ ഒരു കാലഗണനാ രീതി ആരംഭിച്ചത് മറാഠാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വയംഭരണത്തിന്റെ വ്യക്തമായ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ദേശീയ കലണ്ടർ (The Indian National Calendar)

ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ ഇന്ത്യാ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 1752-ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ സ്വീകരിച്ച അതേ വർഷം തന്നെയാണ് ഇന്ത്യയിലും അത് പ്രയോഗത്തിൽ വന്നത്. എന്നിരുന്നാലും സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്ക് ശേഷം, സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വിഭജനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന മുപ്പതോളം വ്യത്യസ്ത പ്രാദേശിക കലണ്ടറുകൾ ഇന്ത്യയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ശാസ്ത്രീയവും ഏകീകൃതവുമായ ഒരു ദേശീയ കലണ്ടർ രൂപീകരിക്കേണ്ടതിന്റെ അനിവാര്യത പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രി പണ്ഡിറ്റ് ജവഹർലാൽ നെഹ്റു മുന്നോട്ടുവെച്ചു. മതപരവും പ്രാദേശികവുമായ സംഘർഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തമായ, എന്നാൽ ഭാരതീയ ചരിത്രവുമായി അഭേദ്യമായ ബന്ധമുള്ള ഒരു സംവിധാനമായിരുന്നു അദ്ദേഹം വിഭാവനം ചെയ്തത്.
ഇതിനായി കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച് (CSIR) പ്രമുഖ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനും ആസ്ട്രോഫിസിസ്റ്റായ പ്രൊഫസർ മേഘനാഥ് സാഹയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ 1952 നവംബറിൽ കലണ്ടർ പരിഷ്കരണ സമിതി രൂപീകരിച്ചു. 1939-ൽ തന്നെ കലണ്ടർ പരിഷ്കരണത്തിന്റെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് ‘സയൻസ് ആൻഡ് കൾച്ചർ’ മാസികയിൽ ലേഖനമെഴുതിയ പ്രൊഫസർ സാഹയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സമിതി മൂന്ന് വർഷത്തോളം ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ കലണ്ടറുകൾ സൂക്ഷ്മമായി പഠിച്ചു. 1955-ൽ സമിതി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ട് ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് അംഗീകരിച്ചു.
മൗര്യ-ഗുപ്ത കാലഘട്ടങ്ങളുടെ സുവർണ്ണ ചരിത്രവുമായി ബന്ധമുള്ളതും, ഇന്തോനേഷ്യ, ജാവ, ബാലി തുടങ്ങിയ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വരെ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയതുമായ ശകവർഷത്തെ (Saka Era) അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇന്ത്യൻ ദേശീയ കലണ്ടർ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളത്. 365 ദിവസങ്ങളുള്ള ഈ ഉഷ്ണമേഖലാ സൗര കലണ്ടർ സി.ഇ 1957 മാർച്ച് 22-ന് (ശകവർഷം 1879 ചൈത്രം 1) ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറിനൊപ്പം ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. ദ ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ, ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ വാർത്താ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ, ഔദ്യോഗിക സർക്കാർ ആശയവിനിമയങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം ഈ കലണ്ടർ നിർബന്ധമായും രേഖപ്പെടുത്താറുണ്ട്.
ഈ കലണ്ടറിലെ ആദ്യ മാസം ചൈത്രമാണ്. ഭൂമധ്യരേഖയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ സൂര്യൻ കടന്നുപോകുന്ന വസന്തവിഷുവത്തിൽ (Spring Equinox) അതായത് മാർച്ച് 22-ന് ചൈത്ര മാസം ആരംഭിക്കുന്നു. അധിവർഷങ്ങളിൽ (Leap years) ഇത് മാർച്ച് 21-നായിരിക്കും ആരംഭിക്കുക. ക്രാന്തിവൃത്തത്തിലൂടെയുള്ള സൂര്യന്റെ മന്ദഗതിയിലുള്ള സഞ്ചാരം കണക്കിലെടുത്ത് ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ കൃത്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി, വർഷത്തിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിലുള്ള അഞ്ച് മാസങ്ങൾക്ക് 31 ദിവസങ്ങൾ വീതവും തുടർന്നുള്ള മാസങ്ങൾക്ക് 30 ദിവസങ്ങൾ വീതവും നൽകിയിരിക്കുന്നു.

ചൈത്രം (Chaitra):മാർച്ച് 22 മുതൽ ഏപ്രിൽ 20 വരെയാണ് ഈ മാസം. അധിവർഷത്തിൽ (Leap Year) 31 ദിവസവും അല്ലാത്തപ്പോൾ 30 ദിവസവും ആയിരിക്കും.
വൈശാഖം (Vaishakha):ഏപ്രിൽ 21 മുതൽ മെയ് 21 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 31.
ജ്യേഷ്ഠം (Jyeshtha):മെയ് 22 മുതൽ ജൂൺ 21 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 31.
ആഷാഢം (Ashadha):ജൂൺ 22 മുതൽ ജൂലൈ 22 വരെ.
ശ്രാവണം (Shravana):ജൂലൈ 23 മുതൽ ഓഗസ്റ്റ് 22 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 31.
ഭാദ്രം (Bhadra):ഓഗസ്റ്റ് 23 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 22 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 31.
ആശ്വിനം (Ashwin):സെപ്റ്റംബർ 23 മുതൽ ഒക്ടോബർ 22 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 30.
കാർത്തികം (Kartika):ഒക്ടോബർ 23 മുതൽ നവംബർ 21 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 30.
അഗ്രഹായനം (Agrahayana):നവംബർ 22 മുതൽ ഡിസംബർ 21 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 30.
പൗഷം (Pausha): ഡിസംബർ 22 മുതൽ ജനുവരി 20 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 30.
മാഘം (Magha):ജനുവരി 21 മുതൽ ഫെബ്രുവരി 19 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 30.
ഫാൽഗുനം (Phalguna):ഫബ്രുവരി 20 മുതൽ മാർച്ച് 21 വരെ. ആകെ ദിവസങ്ങൾ: 30.

ദേശീയ കലണ്ടറിലെ ആഴ്ചയിലെ ദിവസങ്ങളുടെ പേരുകളും പുരാതന പാരമ്പര്യത്തെ പിന്തുടരുന്നു. രവിവാരം (ഞായർ), സോമവാരം (തിങ്കൾ), മംഗളവാരം (ചൊവ്വ), ബുധവാരം (ബുധൻ), ബൃഹസ്പതിവാരം (വ്യാഴം), ശുക്രവാരം (വെള്ളി), ശനിവാരം (ശനി) എന്നിവയാണവ. ശകവർഷത്തിലെ ഒരു വർഷം അധിവർഷമാണോ എന്ന് കണ്ടെത്താൻ, ശകവർഷത്തോട് 78 കൂട്ടിയാൽ ലഭിക്കുന്ന ഗ്രിഗോറിയൻ വർഷം അധിവർഷമാണോ എന്ന് പരിശോധിച്ചാൽ മതിയാകും.

വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രാദേശിക കലണ്ടറുകളുടെ സമഗ്ര വിശകലനം (Regional Calendars)

ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം ഏറ്റവും പ്രകടമാകുന്നത് അതാത് പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭൂപ്രകൃതിക്കും കാർഷിക രീതികൾക്കും അനുസൃതമായി രൂപപ്പെടുത്തിയ പ്രാദേശിക കലണ്ടറുകളിലാണ്. ഇവയിൽ മിക്കവയും സൂര്യസിദ്ധാന്തത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെങ്കിലും, വർഷം ആരംഭിക്കുന്ന മാസവും ഉപയോഗിക്കുന്ന യുഗങ്ങളും (Eras), ഋതുക്കളുടെ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ നിർണ്ണയങ്ങളും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്.

1. മലയാളം കലണ്ടർ – കൊല്ലവർഷം (Kerala & Parts of Tamil Nadu – Kollavarsham)

കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലെ തിരുനെൽവേലി, കന്യാകുമാരി തുടങ്ങിയ ദക്ഷിണ പ്രദേശങ്ങളിലും പ്രചാരത്തിലുള്ള സൗര-നാക്ഷത്ര (Solar and Sidereal) കലണ്ടറാണ് കൊല്ലവർഷം അഥവാ മലയാള മാസം. സി.ഇ ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ, കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ സി.ഇ 824-ലാണ് കൊല്ലവർഷം ആരംഭിക്കുന്നത്. സബ്ദമണ്ഡലത്തിൽ (Sidereal Zodiac) ചിങ്ങം രാശിയിലേക്ക് (Leo) സൂര്യൻ പ്രവേശിക്കുന്നതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇതിന്റെ ഉത്ഭവം കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്.
ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ വിശകലനങ്ങൾ പ്രകാരം, ബി.സി.ഇ 3102-ൽ ഉജ്ജയിനി സമയം അർദ്ധരാത്രിയിൽ ആരംഭിച്ച കലിയുഗ കാലഗണനയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാണ് ഈ കലണ്ടറിന്റെ തുടക്കം ഗണിച്ചെടുത്തിട്ടുള്ളത്. കലിയുഗ ആരംഭമായ ജൂലിയൻ ദിനം 588456.5-ൽ നിന്നും ആരംഭിച്ച്, സൂര്യൻ 1577917800 ദിവസങ്ങൾ കൊണ്ട് 4320000 തവണ പരിക്രമണം ചെയ്യുന്നു എന്ന സൂര്യസിദ്ധാന്ത ഗണിതപ്രകാരം കണക്കാക്കിയാൽ സി.ഇ 824 ജൂലൈ 24-ന് അഥവാ ജൂലിയൻ ദിനം 2022229.344-നാണ് സൂര്യൻ ചിങ്ങം രാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഈ ഗണിതശാസ്ത്ര മാതൃകയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് കൊല്ലവർഷത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ ചിങ്ങം ഒന്നാം തീയതിയും, വടക്കൻ മലബാറിൽ സൂര്യൻ കന്നി രാശിയിൽ (Virgo) പ്രവേശിക്കുന്ന കന്നി ഒന്നാം തീയതിയുമാണ് പുതുവർഷമായി കണക്കാക്കുന്നത്. വേണാട് രാജാവായ ഉദയ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോ, അതല്ലെങ്കിൽ ശങ്കരാചാര്യരോ ആണ് ഇത് ആരംഭിച്ചതെന്ന പല സിദ്ധാന്തങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തികച്ചും സങ്കീർണ്ണമായ ചാന്ദ്ര കലണ്ടറുകളിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഒഴിവാക്കാൻ അക്കാലത്തെ പണ്ഡിതന്മാർ ഒത്തുചേർന്ന് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു മികച്ച ഗണിതശാസ്ത്ര മാതൃകയാണിതെന്ന് ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
2. ബംഗാളി കലണ്ടർ – ബംഗാബ്ദ (Bengal, Assam & Tripura – Bangabda)
ബംഗാളിലെയും സമീപ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും പരമ്പരാഗത കലണ്ടറായ ബംഗാബ്ദ സി.ഇ 593 അല്ലെങ്കിൽ 594 വർഷങ്ങളിലാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ കലണ്ടറിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ വലിയ ചർച്ചകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ബംഗ്ലാദേശിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പരിഷ്കരിച്ച കലണ്ടറിനെ സംബന്ധിച്ചുള്ള അറിവില്ലായ്മ കാരണം, ബംഗാളി കലണ്ടർ മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ അക്ബർ ആരംഭിച്ചതാണെന്ന ഒരു തെറ്റിദ്ധാരണ പരക്കെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ചരിത്രപരമായ തെളിവുകൾ പ്രകാരം, അക്ബറിന്റെ താരിഖ്-ഇ-ഇലാഹി (Tarikh-e-Ilahi) എന്ന സൗര കലണ്ടർ നിലവിൽ വരുന്നതിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ തന്നെ, അതായത് ബാങ്കുറ ജില്ലയിലെ ആയിരം വർഷം പഴക്കമുള്ള ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ശിലാശാസനങ്ങളിൽ വരെ ഈ കലണ്ടർ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗൗഡ ദേശത്തെ ആദ്യ സ്വതന്ത്ര ഹൈന്ദവ ഭരണാധികാരിയായ ശശാങ്ക രാജാവിന്റെ സിംഹാസനാരോഹണവുമായി ഇതിന് നേരിട്ട് ബന്ധമുണ്ടെന്നാണ് പ്രമുഖ ചരിത്രകാരന്മാരുടെ നിഗമനം.
സൂര്യസിദ്ധാന്തത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ ലൂണി-സോളാർ സംവിധാനം ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ കീഴിലുള്ള പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ത്രിപുര, അസം, ജാർഖണ്ഡ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹൈന്ദവ സമൂഹം തങ്ങളുടെ പഞ്ചാംഗ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ചാന്ദ്ര ദിനം (തിഥി), സൗര ദിനം (ദിവസ്), നക്ഷത്രം, യോഗം, കരണം എന്നീ അഞ്ച് അവയവങ്ങളുള്ള ഈ സംവിധാനം അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമാണ്. ബൈശാഖ് (ഏപ്രിൽ പകുതി) മാസത്തിലെ ‘പൊഹേല ബൈശാഖ്’ ആണ് ബംഗാളി ജനത തങ്ങളുടെ പുതുവർഷ ദിനമായി ആഘോഷിക്കുന്നത്.
3. അസമീസ് കലണ്ടർ – ഭാസ്കരാബ്ദ (Assam – Bhaskarabda)
അസമിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന തനതായ ലൂണി-സോളാർ (Lunisolar) കലണ്ടറാണ് ഭാസ്കരാബ്ദ. കാമരൂപ സാമ്രാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ അസം മേഖല) വർമ്മൻ രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രഗത്ഭനായ ഭരണാധികാരി കുമാർ ഭാസ്കര വർമ്മന്റെ കിരീടധാരണ വർഷമായ സി.ഇ 593-ൽ നിന്നാണ് ഈ കലണ്ടർ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഉത്തരേന്ത്യൻ ചക്രവർത്തിയായ ഹർഷവർദ്ധനന്റെ സമകാലികനും വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ സഖ്യകക്ഷിയുമായിരുന്നു ഭാസ്കര വർമ്മൻ. രാമായണത്തിലും മഹാഭാരതത്തിലും പ്രാഗ്ജ്യോതിഷം (Pragjyotish) എന്ന് പരാമർശിച്ചിരുന്ന ഈ ഭൂപ്രദേശം ഭാസ്കര വർമ്മന്റെ കാലത്താണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരിക പുരോഗതിയിലെത്തിയത്.
ഭാസ്കരാബ്ദ കലണ്ടറും ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറും തമ്മിൽ കൃത്യം 593 വർഷത്തെ വ്യത്യാസമാണുള്ളത്. ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറിൽ അർദ്ധരാത്രിയാണ് ദിവസം മാറുന്നതെങ്കിൽ, അസമീസ് കലണ്ടറിൽ ഒരു സൂര്യോദയം മുതൽ അടുത്ത സൂര്യോദയം വരെയുള്ള 24 മണിക്കൂറാണ് ഒരു ദിവസമായി കണക്കാക്കുന്നത്. ചന്ദ്രന്റെയും സൂര്യന്റെയും ഭ്രമണപഥങ്ങളെ ഒരുപോലെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഈ കലണ്ടറിൽ വസന്തകാലത്തെ ‘ബോഹാഗ് ബിഹു’ (Bohag Bihu) ആണ് പുതുവർഷമായി വളരെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കുന്നത്. സമീപകാലത്ത്, അസം സർക്കാർ തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഭരണപരമായ പ്രക്രിയകൾക്കുമായി ശകവർഷത്തിനും ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറിനുമൊപ്പം ചരിത്രപരമായ ഭാസ്കരാബ്ദയും ഉപയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ബൊഹാഗ് (Böhag):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – വൈശാഖം (31 ദിവസങ്ങൾ)
സേത് (Zeth):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – ജ്യേഷ്ഠം (31 ദിവസങ്ങൾ)

ആഹാർ (Ahar): തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – ആഷാഢം (32 ദിവസങ്ങൾ)

ഷാവോൺ (Xaün):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – ശ്രാവണം (31 ദിവസങ്ങൾ)

ഭാദോ (Bhado):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – ഭാദ്രപദം (31 ദിവസങ്ങൾ)

ആഹിൻ (Ahin): തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – ആശ്വിനം (31 ദിവസങ്ങൾ)

കാതി (Kati):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – കാർത്തികം (30 ദിവസങ്ങൾ)

അഘോൺ (Aghün):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – അഗ്രഹായനം (29 ദിവസങ്ങൾ)

പുഹ് (Puh): തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – പൗഷം (29 ദിവസങ്ങൾ)

മാഘ് (Magh):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – മാഘം (30 ദിവസങ്ങൾ)

ഫാഗുൻ (Fagun):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – ഫാൽഗുനം (30 ദിവസങ്ങൾ)

സോത് (Söt):തത്തുല്യ സംസ്‌കൃത മാസം – ചൈത്രം (30 ദിവസങ്ങൾ)

4. ഒഡിയ കലണ്ടർ – ഒഡിയ പാഞ്ജി (Odisha – Odia Panji)
ഒഡീഷയിൽ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്ന പരമ്പരാഗത സൗര കലണ്ടറാണ് ഒഡിയ പാഞ്ജി (Odia Panji). സി.ഇ 592-ൽ തുടങ്ങിയ ‘ഉത്‌കലിയ യുഗം’ (Utkaliya Era) ആണ് ഈ കലണ്ടർ പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഒഡീഷയിലെ ഇതിഹാസ രാജാവായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ ജനനദിവസമായി കരുതപ്പെടുന്ന ഭദ്ര ശുക്ല ദ്വാദശിയിലാണ് ഈ യുഗം ആരംഭിച്ചതെന്ന് കാണാം. പുരിയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ജഗന്നാഥ വിഗ്രഹം (നീല മാധവ) സ്ഥാപിച്ചത് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നനാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. സോമവംശി രാജവംശത്തിലെ യയാതി ഒന്നാമൻ രാജാവാണ് ഈ കലണ്ടർ ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥാപിച്ചതെന്ന് മാദള പാഞ്ജി (Madala Panji) എന്ന പുരാതന ചരിത്രരേഖ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഈ കലണ്ടറിലെ പുതുവർഷം ‘മഹാ വിഷുബ സംക്രാന്തി’ അല്ലെങ്കിൽ ‘പണാ സംക്രാന്തി’ (Maha Bishuba Sankranti / Pana Sankranti) എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഇത് ഏപ്രിൽ പകുതിയോടെ സൂര്യൻ സിഡീരിയൽ മേട രാശിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന സമയത്താണ് വരുന്നത്. മതപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഹൈന്ദവ ആചാരങ്ങൾക്കുമായി ഈ കലണ്ടർ ലൂണാർ പൂർണ്ണിമാന്ത (Purnimanta phase) സംവിധാനവും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. തിഥി, നക്ഷത്രം, ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനം, രാഹുകാലം, ഗുളികകാലം തുടങ്ങിയവ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഈ കലണ്ടർ പുരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിലെ ആചാരങ്ങൾക്കും ഒഡീഷയിലെ കാർഷിക ജീവിതത്തിനും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

5. മൈഥിലി കലണ്ടർ – തിർഹുത പഞ്ചാംഗ്

ഇന്ത്യയിലെ ബിഹാർ സംസ്ഥാനത്തിലെ മിഥിലാ പ്രദേശത്തും അയൽരാജ്യമായ നേപ്പാളിലുമുള്ള മൈഥിലി ജനത ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉഷ്ണമേഖലാ സൗര (Tropical Solar) കലണ്ടറാണിത്. ദേവനാഗിരി ലിപിയിലും തിർഹുത ലിപിയിലും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന ഈ കലണ്ടർ, മറ്റ് ഭാരതീയ കലണ്ടറുകളെപ്പോലെ തന്നെ ഏപ്രിൽ 14 അല്ലെങ്കിൽ 15 തീയതികളിൽ വരുന്ന മേട സംക്രാന്തി (Mesh Sankranti) ദിവസം ബൈശാഖ് മാസത്തോടെയാണ് ഒരു പുതിയ വർഷം ആരംഭിക്കുന്നത്. വസന്തവിഷുവത്തിലേക്ക് (Vernal equinox) 23 ഡിഗ്രി ചാപദൂരം കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് ഈ സിഡീരിയൽ സമയം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. മൈഥിലി ജനത തങ്ങളുടെ പുതുവർഷത്തെ ‘ജുർ സീതൾ’ (Jur Sital) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഉപനയനം, മുണ്ഡനം, വിവാഹം തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾക്കും, ഛഠ് പൂജ, ജാനകി നവമി, ദീപാവലി തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന ഉത്സവങ്ങളുടെ സമയനിർണ്ണയത്തിനും മൈഥിലി സമൂഹത്തിന് തിർഹുത പഞ്ചാംഗ് ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്തതാണ്. മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രശസ്ത മൈഥിലി കവി വിദ്യാപതി തന്റെ കൃതികളിൽ തിർഹുത പഞ്ചാംഗവും ശകവർഷവും ഒരുപോലെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു എന്നത് ഇതിന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടർച്ചയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

6. തമിഴ് കലണ്ടർ
കേരളത്തിലെ കൊല്ലവർഷം പോലെ തന്നെ തികച്ചും സൗര ചക്രത്തെ (Solar cycle) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് തമിഴ് കലണ്ടർ. സി.ഇ ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെയാണ് ഇതിന്റെ ഉത്ഭവം കണക്കാക്കുന്നത്. ഹൈന്ദവ കലണ്ടറുകളിലെ സംസ്കൃത മാസങ്ങളുടെ (ചൈത്രം, വൈശാഖം) പേരുകൾ തന്നെയാണ് തമിഴിലും ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ജനുവരി പകുതിയോടെ സൂര്യൻ കർക്കടക രാശിയിൽ നിന്നും മകര രാശിയിലേക്ക് മാറുന്ന ദിവസമായ മകര സംക്രാന്തി അഥവാ ‘പൊങ്കൽ’ ആണ് ഈ കലണ്ടറിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉത്സവങ്ങളിലൊന്ന്. ഇത് സൂര്യ ഭഗവാനോടുള്ള നന്ദിസൂചകമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. യമകണ്ടം, രാഹുകാലം, ആനന്ദാദി യോഗം, അമൃത കാലം തുടങ്ങിയ അതീവ സൂക്ഷ്മമായ ജ്യോതിഷ ഗണിതങ്ങൾ തമിഴ് പഞ്ചാംഗത്തിന്റെ മാത്രം പ്രത്യേകതകളാണ്.

7. തെലുങ്ക്, കന്നഡ കലണ്ടറുകൾ

ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഡെക്കാൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന തെലുങ്ക്, കന്നഡ കലണ്ടറുകൾ അടിസ്ഥാനപരമായി ചാന്ദ്ര-സൗര (Lunisolar) സംവിധാനത്തെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഈ കലണ്ടറുകൾ പ്രധാനമായും സി.ഇ 78-ൽ ആരംഭിച്ച ശാലിവാഹന ശകവർഷത്തെ (Shalivahana Shaka) പിൻപറ്റുന്നു. വസന്തകാലത്ത് ചൈത്ര മാസത്തിലാണ് ഇവരുടെ പുതുവർഷം ആരംഭിക്കുന്നത്; ഇത് ആന്ധ്രപ്രദേശിലും തെലങ്കാനയിലും കർണാടകയിലുമായി ‘ഉഗാദി’ (Ugadi) എന്ന പേരിൽ വളരെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
8. ത്രിപുരി കലണ്ടർ – ത്രിപുരാബ്ദ

ത്രിപുരയിലെ തദ്ദേശീയർ ഉപയോഗിക്കുന്ന പരമ്പരാഗത ലൂണി-സോളാർ കലണ്ടറാണ് ത്രിപുരാബ്ദ. സി.ഇ 590-ൽ ത്രിപുരി രാജാവായ ഹംതോർ ഫാ അഥവാ ജുജാരുഫാ (Jujarufa) ശകവർഷം 512-ൽ തന്റെ രാജ്യാതിർത്തികൾ ഗംഗാ നദിക്കപ്പുറത്തേക്ക് വികസിപ്പിച്ചതിന്റെ സ്മരണാർത്ഥമാണ് ഇത് സ്ഥാപിച്ചത്. ത്രിപുരയിലെ രാജവംശമായ മാണിക്യ രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ ഭരണപരമായ എല്ലാ ആശയവിനിമയങ്ങൾക്കും രേഖകൾക്കും അഞ്ച് സഹസ്രാബ്ദങ്ങളോളം ഈ കലണ്ടർ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ബംഗാബ്ദയെക്കാൾ വെറും 3 വർഷം മുൻപാണ് ഇത് ആരംഭിച്ചതെന്നത് ചരിത്രപരമായി വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ത്രിപുരയിലെ പുരാതന ചരിത്രരേഖയായ ‘രാജ്മാല’യിൽ (Rajmala) ഈ കാലഗണനയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.
ഈ കലണ്ടറിലെ പുതുവർഷം ഏപ്രിൽ 14 അല്ലെങ്കിൽ 15 തീയതികളിൽ 1 വൈശാഖിനാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്, ഇതിനെ ‘ബുയിസു’ (Buisu) അല്ലെങ്കിൽ ‘ട്രിംഗ്’ (Tring) ഫെസ്റ്റിവൽ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് പാശ്ചാത്യ സ്വാധീനമുള്ള ചില വിഭാഗങ്ങൾ ഈ പുതുവർഷത്തെ ക്രിസ്മസിന് മുൻപായി ഡിസംബർ 21 അല്ലെങ്കിൽ 22 ലേക്ക് മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചത് വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചിരുന്നു. 1949-ൽ അവസാന ഭരണാധികാരിയായ ബിർ ബിക്രം കിഷോർ മാണിക്യ ദേബ്ബർമ്മന്റെ മരണശേഷവും ത്രിപുര ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ലയിച്ചതിന് ശേഷവും ഈ കലണ്ടറിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഉപയോഗം നിർത്തലാക്കപ്പെട്ടു. എങ്കിലും 2003 മുതൽ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ട്രിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ വീണ്ടും വിപുലമായി ആഘോഷിച്ചു വരുന്നു.

9. മണിപ്പൂരി കലണ്ടർ – മെയ്തേയ് കലണ്ടർ (Manipur – Meitei Calendar)

പ്രാചീന കംഗ്ലെയ്‌പാക് (Ancient Kangleipak) രാജ്യത്ത് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത വളരെ പുരാതനമായ ഒരു ലൂണാർ കലണ്ടറാണ് മെയ്തേയ് കലണ്ടർ. നിങ്തൗ കങ്ബയുടെ മകനായ മലിയഫാം പാൽച്ച (Maliyapham Palcha) എന്ന ചക്രവർത്തി തന്റെ ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ അധികാരമേറ്റതിന് ശേഷം, ബി.സി.ഇ 1397 അഥവാ 1359-ലാണ് ഈ കലണ്ടർ സംവിധാനം ആദ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചത്. ഈ പുരാതന കാലഗണനാ രീതിയെ ‘മലിയഫാം പാൽച്ച ഇറ’ എന്നും വിളിക്കുന്നു. സജിബു (Sajibu) മാസത്തിലെ ആദ്യ ദിവസമാണ് മണിപ്പൂരി പുതുവർഷമായി ആഘോഷിക്കുന്നത്, ഇത് ‘സജിബു ചീറാവോബ’ (Sajibu Cheiraoba) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഈ കലണ്ടറിലെ രണ്ടും മൂന്നും നാലും മാസങ്ങളുടെ പേരുകൾ പ്രധാനമായും പോയ്റൈറ്റന്റെ (Poireiton) കാർഷിക പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. നിംഗോൽ ചകൗബ, ഇമോയിനു ഇറത്പ, യാവോസാംഗ് (ഹോളിക്ക് സമാനമായത്), ഹെയ്ക്രു ഹിദോങ്ബ തുടങ്ങിയവയാണ് ഈ കലണ്ടർ പ്രകാരമുള്ള മറ്റ് പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ.

‘സജിബു (Sajibu): ഇതിന്റെ പഴയ പേര് ‘സചിഫോയ്’ (Sachiphoy) എന്നാണ്. ഇത് ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറിലെ ഏപ്രിൽ-മെയ് സമയത്തിന് തുല്യമാണ്.
​കാലേൻ (Kaalen): പഴയ പേര് ‘കാൻപി’ (Kaanpee). ഇത് മെയ്-ജൂൺ മാസങ്ങളിലാണ് വരുന്നത്.
ഈ-ങ്ങാ (Ee-ngaa): പഴയ പേര് ‘അസാവു’ (Asaau). ജൂൺ-ജൂലൈ മാസങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണിത്.
ഈ-ൻഗെൻ (Ee-ngen): പഴയ പേര് ‘ഹാലെങ്’ (Haaleng). ഇത് ജൂലൈ-ഓഗസ്റ്റ് സമയത്താണ്.
തവാൻ (Thouwaan): പഴയ പേര് ‘വാന്ററ്റ്’ (Waantat). ഇത് ഓഗസ്റ്റ്-സെപ്റ്റംബർ മാസങ്ങളെ കുറിക്കുന്നു.
​ലാങ്-ബൻ (Laang-ban): പഴയ പേര് ‘അചിത്’ (Achit). സെപ്റ്റംബർ-ഒക്ടോബർ മാസങ്ങളിലാണ് ഈ സമയം വരുന്നത്.
​മേര (Meraa): പഴയ പേര് ‘ആലെ’ (Aale). ഒക്ടോബർ-നവംബർ മാസങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണിത്.
ഹിയാങ്-ഗെയ് (Hee-yaang-gei): പഴയ പേര് ‘ചിക്‌ഥം’ (Chiktham). നവംബർ-ഡിസംബർ സമയത്താണ് ഈ മാസം വരുന്നത്.
​പോയ്നു (Poinu): പഴയ പേര് ‘ഉൻഥം’ (Untham). ഇത് ഡിസംബർ-ജനുവരി മാസങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
വാക്-ചിങ് (Waak-ching): പഴയ പേര് ‘ഈൻഥം’ (Eentham). ജനുവരി-ഫെബ്രുവരി മാസങ്ങളിലാണ് ഈ സമയം.
ഫായ്-രേൽ (Phai-rel): പഴയ പേര് ‘അസിത്’ (Ashit). ഫെബ്രുവരി-മാർച്ച് മാസങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണിത്.
ലം-താ (Lam-taa): പഴയ പേര് ‘താപി’ (Thaapee). മാർച്ച്-ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിലാണ് ഈ സമയം വരുന്നത്

10. പഞ്ചാബി കലണ്ടർ – നാനാക്ഷാഹി കലണ്ടർ (Punjab – Nanakshahi Calendar)
സിഖ് മതസ്ഥർ തങ്ങളുടെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളും ഗുരുപൂരബുകളും (Gurpurabs) മറ്റ് ചരിത്രപരമായ സംഭവങ്ങളും കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന തികച്ചും ശാസ്ത്രീയമായ ഒരു ഉഷ്ണമേഖലാ (Tropical) സൗര കലണ്ടറാണ് നാനാക്ഷാഹി കലണ്ടർ. സിഖ് മത സ്ഥാപകനായ ഗുരു നാനാക്കിന്റെ ജനന വർഷമായ സി.ഇ 1469 ആണ് ഇതിന്റെ ആരംഭ വർഷം (Epoch) ആയി കണക്കാക്കുന്നത്. കാൽഗരി ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പാൽ സിംഗ് പ്യൂരെവാൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ കലണ്ടർ 2003-ൽ സിഖ് മതസ്ഥരുടെ പരമോന്നത സമിതിയായ അകാൽ തഖ്ത് (Akal Takht) ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.
പഞ്ചാബിൽ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന സിഡീരിയൽ (Sidereal) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ബിക്രമി (Bikrami) കലണ്ടറിലെ വലിയ അപാകതകൾ പരിഹരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ബിക്രമി കലണ്ടറിൽ സിഡീരിയൽ വർഷത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം 365 ദിവസവും 6 മണിക്കൂറും 9 മിനിറ്റും 10 സെക്കൻഡും ആയിരുന്നു. ഇതുമൂലം ഋതുക്കളും മാസങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അന്തരം നിരന്തരം വർദ്ധിക്കുകയും (ഓരോ 70/71 വർഷത്തിലും ഏകദേശം 1 ദിവസത്തെ മാറ്റം സംഭവിച്ച് ഗുരു നാനാക്കിന്റെ കാലം തൊട്ട് ഇന്നുവരെ 8 ദിവസത്തോളം വ്യതിയാനം വന്നു), ചാന്ദ്ര വർഷത്തെ സൗര വർഷത്തോട് ചേർത്തു നിർത്താൻ ഓരോ രണ്ടോ മൂന്നോ വർഷം കൂടുമ്പോൾ ചേർക്കേണ്ടി വരുന്ന അധിമാസങ്ങൾ (Malmaas അഥവാ Unclean month) കാരണം ഗുരുപൂരബുകളുടെ തീയതികളിൽ വലിയ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾ ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ചില വർഷങ്ങളിൽ രണ്ട് ഗുരുപൂരബുകൾ ഒരേ വർഷം വരികയും, 1999-ൽ ഗുരു ഗോവിന്ദ് സിംഗിന്റെ ജന്മദിനം കലണ്ടറിൽ വരാതെ പോവുകയും ചെയ്തത് വലിയ പ്രതിസന്ധിയുണ്ടാക്കി.
ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിച്ചുകൊണ്ട് നാനാക്ഷാഹി കലണ്ടർ ഉഷ്ണമേഖലാ വർഷത്തെ (365 ദിവസം, 5 മണിക്കൂർ, 48 മിനിറ്റ്, 45 സെക്കൻഡ്) അടിസ്ഥാനമാക്കി രൂപപ്പെടുത്തി. ഇത് ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറുമായി കൃത്യമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നതിനാൽ ഗുരുപൂരബ് പോലെയുള്ള വിശേഷദിവസങ്ങൾ എല്ലാ വർഷവും ഒരേ തീയതിയിൽ തന്നെ വരുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന് ഗുരു ഗോവിന്ദ് സിംഗിന്റെ പ്രകാശ് പുരബ് എപ്പോഴും ജനുവരി 5-ന് തന്നെ വരും). ഈ കലണ്ടറിലെ മാസങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഗുരു ഗ്രന്ഥ സാഹിബിലെ ബാരാമഹാ തുഖാരി (Baramaha Tukhari), ബാരാമഹാ മാഞ്ജ് തുടങ്ങിയ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിട്ടുള്ളത്. ഇതിലെ ആദ്യത്തെ അഞ്ച് മാസങ്ങൾക്ക് 31 ദിവസങ്ങളും ബാക്കി ഏഴ് മാസങ്ങൾക്ക് 30 ദിവസങ്ങളുമാണുള്ളത്.

നാനാക്ഷാഹി കലണ്ടറിലെ മാസവിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
ചേത് (Chet) — ਚੇਤ — മാർച്ച് – ഏപ്രിൽ
വൈശാഖ് (Vaisakh) — ਵੈਸਾਖ — ഏപ്രിൽ – മെയ്
ജേത് (Jeth) — ਜੇਠ — മെയ് – ജൂൺ
ഹാർ (Harh) — ਹਾੜ — ജൂൺ – ജൂലൈ
സാവൻ (Sawan) — ਸਾਵਣ — ജൂലൈ – ഓഗസ്റ്റ്
ഭാദോൻ (Bhadon) — ਭਾਦੋਂ — ഓഗസ്റ്റ് – സെപ്റ്റംബർ
അസ്സു (Assu) — ਅੱਸੂ — സെപ്റ്റംബർ – ഒക്ടോബർ
കത്തക് (Kattak) — ਕੱਤਕ — ഒക്ടോബർ – നവംബർ
മഘാർ (Maghar) — ਮੱਘਰ — നവംബർ – ഡിസംബർ
പോഹ് (Poh) — ਪੋਹ — ഡിസംബർ – ജനുവരി
മാഘ് (Magh) — ਮਾਘ — ജനുവരി – ഫെബ്രുവരി
ഫാഗുൻ (Phagun) — ਫ਼ੱਗਣ — ഫെബ്രുവരി – മാർച്ച്

11. പാഴ്സി കലണ്ടറുകൾ (Parsi Calendars in India)
ക്രിസ്തുവർഷം 46-ൽ റോമാക്കാർ ഈജിപ്ഷ്യൻ കലണ്ടർ സ്വീകരിച്ചതിന് ശേഷവും, പുരാതന പേർഷ്യക്കാർ 360 ദിവസങ്ങളുള്ള തങ്ങളുടെ തനതായ കലണ്ടറാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ സൊറോവാസ്ട്രിയൻ (Zoroastrian) അഥവാ പാഴ്സി സമൂഹം കാലക്രമേണ പ്രധാനമായും മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത കലണ്ടറുകൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയും പിന്തുടരുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്.
ഷെൻഷായി കലണ്ടർ (Shenshai Calendar): ഈ കലണ്ടറിൽ ഒരു വർഷത്തിൽ 12 മാസങ്ങളാണുള്ളത് (Mahs), ഓരോ മാസത്തിനും 30 ദിവസങ്ങളുമുണ്ട് (Roj). ഇന്ത്യയിലെ പാഴ്സികൾ സി.ഇ 1129-ൽ ഒരു അധിക മാസം കലണ്ടറിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തിരുന്നു. എന്നാൽ അതിനുശേഷം അവർ അധിമാസം ചേർക്കാൻ മറന്നുപോയതിനാൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ വസന്തവിഷുവത്തിൽ (March 21) വരേണ്ടിയിരുന്ന ഇവരുടെ പുതുവർഷം ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഇപ്പോൾ ഓഗസ്റ്റ് മാസത്തിലാണ് വരുന്നത്. ഈ വലിയ വ്യതിയാനമുണ്ടായിട്ടും ഭൂരിഭാഗം ഇന്ത്യൻ പാഴ്സികളും യാഥാസ്ഥിതികമായി ഷെൻഷായി കലണ്ടർ തന്നെയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
കാദ്മി കലണ്ടർ (Kadmi Calendar): ഇന്ത്യയിലെ പാഴ്സികൾ 1129-ൽ ഒരു മാസം കൂട്ടിച്ചേർത്തപ്പോൾ, ഇറാനിൽ തുടർന്ന അവരുടെ സഹോദരങ്ങൾ അങ്ങനെയൊരു കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ നടത്തിയില്ല. ഇതിന്റെ ഫലമായി കാദ്മി കലണ്ടർ ഷെൻഷായി കലണ്ടറിനേക്കാൾ കൃത്യം ഒരു മാസം മുന്നിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
ഫാസ്‌ലി കലണ്ടർ (Fasli Calendar): പാഴ്സി കലണ്ടറുകളിലെ ഋതുക്കളുമായുള്ള ഈ പൊരുത്തക്കേടുകൾ മനസ്സിലാക്കി, 1906-ൽ ബോംബെയിലെ പ്രമുഖ പാഴ്സിയായ ഖുർഷെദ്‌ജി കാമ (Khurshedji Cama) ഒരു പുതിയ സൊസൈറ്റി രൂപീകരിക്കുകയും ശാസ്ത്രീയമായ ഫാസ്‌ലി കലണ്ടർ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് പ്രകൃതിയിലെ ഋതുക്കളുമായി കൃത്യമായി യോജിച്ചുപോകുന്ന രീതിയിലാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ളത്, അതുകൊണ്ട് ഇതിലെ പുതുവർഷം (നൗറോസ്) എല്ലാ വർഷവും കൃത്യമായി മാർച്ച് 21-ന് തന്നെ വരുന്നു. യാഥാസ്ഥിതികരുടെ എതിർപ്പുകൾ കാരണം ഇന്ത്യയിൽ ഇതിന് വലിയ സ്വീകാര്യത ലഭിച്ചില്ലെങ്കിലും, 1930-കളിലെ കാമ്പയിനുകൾക്ക് ശേഷം ഇറാനിലെ സൊറോവാസ്ട്രിയൻ സമൂഹം ഇത് വ്യാപകമായി അംഗീകരിച്ചു.
ചരിത്ര-ശാസ്ത്രീയ അനലിറ്റിക്കൽ സിന്തസിസ് (Analytical Synthesis)
മുകളിൽ നൽകിയിട്ടുള്ള ഡാറ്റകളുടെയും വിവിധ സ്രോതസ്സുകളുടെയും സൂക്ഷ്മമായ വിശകലനങ്ങൾ കൃത്യമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഭാരതീയ കാലഗണനാ സംവിധാനങ്ങൾ കേവലം സമയത്തെ അളക്കുന്നതിനുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സങ്കീർണ്ണമായ ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും അതിലുപരി വലിയ രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനങ്ങളുടെയും അടയാളങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നു എന്നാണ്. ഈ ഡാറ്റകളിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിയുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് ഉൾക്കാഴ്ചകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്.
ഒന്നാമതായി, ഭാരതീയ ജ്യോതിശാസ്ത്ര പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ള വികസന പരിണാമങ്ങൾ അത്യന്തം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബി.സി.ഇ മൂന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ആരംഭിച്ച സപ്തർഷി യുഗം നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള നക്ഷത്ര നിരീക്ഷണത്തെയാണ് (പ്രത്യേകിച്ച് ഉർസാ മേജർ) ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ അവിടെ നിന്നും നൂറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടപ്പോൾ ആര്യഭടന്റെയും വരാഹമിഹിരന്റെയും കാലഘട്ടത്തോടെ സൂര്യസിദ്ധാന്തം പോലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ഗണിതശാസ്ത്ര മാതൃകകളിലേക്ക് ഇന്ത്യൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രം വളർന്നു. വെറുമൊരു നിരീക്ഷണത്തിനപ്പുറം, നിരയന (Sidereal), സായന (Tropical) ഗണിതങ്ങളിലുള്ള ഈ അവഗാഹം തന്നെയാണ് അധിമാസം, ക്ഷയമാസം എന്നീ സങ്കീർണ്ണമായ രീതികൾ ആവിഷ്കരിക്കാൻ അവരെ സഹായിച്ചത്. ഈ ശാസ്ത്രീയ തുടർച്ചയുടെ ആധുനിക ഉദാഹരണമാണ് സിഖ് മതത്തിലെ നാനാക്ഷാഹി കലണ്ടർ. പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ബിക്രമി കലണ്ടറിലെ സിഡീരിയൽ വ്യതിയാനങ്ങളെ (Sidereal drift) മറികടക്കാൻ ഉഷ്ണമേഖലാ (Tropical) വർഷത്തെ അവർ ശാസ്ത്രീയമായി അവലംബിച്ചുവെന്നത് , സമയനിർണ്ണയത്തിലെ നിരന്തരമായ ഭാരതീയ നവീകരണങ്ങളെ കാണിക്കുന്നു. അതുപോലെ കേരളത്തിലെ കൊല്ലവർഷം ചന്ദ്രമാസങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണതകൾ പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കി, തികഞ്ഞ സൗര-നാക്ഷത്ര സംവിധാനത്തിലേക്ക് വഴിമാറിയതും ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ യുക്തിയുടെ വിജയമാണ്.
രണ്ടാമതായി, സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പരമാധികാരവും കാലഗണനയും തമ്മിലുള്ള അഭേദ്യമായ ബന്ധമാണ് ഈ ഗവേഷണത്തിൽ വ്യക്തമാകുന്നത്. ചരിത്രപരമായ ഒരു സവിശേഷത പരിശോധിച്ചാൽ സി.ഇ 590 മുതൽ 594 വരെയുള്ള വളരെ ചെറിയ ഒരു കാലയളവിനുള്ളിൽ കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ മൂന്ന് പുതിയ പ്രാദേശിക യുഗങ്ങൾ ജന്മമെടുത്തു എന്ന് കാണാം; ത്രിപുരയിലെ ത്രിപുരാബ്ദ (590 CE) , ഒഡീഷയിലെ ഉത്‌കലിയ യുഗം (592 CE) , അസമിലെ ഭാസ്കരാബ്ദ (593 CE) , ബംഗാളിലെ ബംഗാബ്ദ (593/594 CE). ഈ ഒരു പ്രത്യേക കാലയളവിലെ കൂട്ടായ ഉത്ഭവം കേവലം യാദൃശ്ചികമല്ല. ശക്തമായിരുന്ന ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം (c. 579 CE) , കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ ശശാങ്കൻ (ബംഗാൾ), ഭാസ്കര വർമ്മൻ (അസം), യയാതി (ഒഡീഷ), ജുജാരുഫാ (ത്രിപുര) തുടങ്ങിയ ഭരണാധികാരികൾ തങ്ങളുടെ പൂർണ്ണമായ സ്വയംഭരണാധികാരം പ്രഖ്യാപിച്ചതിന്റെ കൃത്യമായ ചരിത്ര സൂചനകളാണിത്. മറ്റാരുടെയും കലണ്ടർ ഉപയോഗിക്കാതെ സ്വന്തമായി ഒരു കാലഗണനാ യുഗം ആരംഭിക്കുന്നത് സമ്പൂർണ്ണ പരമാധികാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതീകമായാണ് അക്കാലത്ത് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. പിൽക്കാലത്ത് 1674-ൽ ശിവാജി മഹാരാജ് വിദേശ ഇസ്ലാമിക ആധിപത്യത്തിൽ (ഹിജ്റ കലണ്ടർ) നിന്നുള്ള മോചനത്തിന്റെയും ഹൈന്ദവ സ്വരാജിന്റെയും പ്രതീകമായി ‘രാജ്യാഭിഷേക ശകം’ ആരംഭിച്ചതും സമാനമായ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിലാണ്.
മൂന്നാമതായി, വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങളുടെ സമന്വയമാണ്. ബംഗാബ്ദ കലണ്ടർ അക്ബർ ചക്രവർത്തിയാണ് ആരംഭിച്ചത് എന്ന വലിയ തെറ്റിദ്ധാരണ യഥാർത്ഥത്തിൽ അക്ബറിന്റെ താരിഖ്-ഇ-ഇലാഹി (Tarikh-e-Ilahi) എന്ന കലണ്ടറും പ്രാചീന ഹൈന്ദവ കലണ്ടറും തമ്മിൽ പിൽക്കാലത്തുണ്ടായ സാംസ്കാരിക ലയനത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. പാഴ്സി സമൂഹം തങ്ങളുടെ ഇറാനിയൻ പൈതൃകം നിലനിർത്തുമ്പോഴും ഇന്ത്യയിലെ കാലാവസ്ഥയുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് ഷെൻഷായി, ഫാസ്‌ലി കലണ്ടറുകളുടെ പരിണാമം. അതുപോലെ തന്നെ കിഴക്ക് മെയ്തേയ് സമുദായം ബി.സി.ഇ 1300-കളിൽ തന്നെ സ്വന്തം കാർഷിക ചക്രങ്ങളെയും സീസണുകളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി തങ്ങളുടെ കലണ്ടർ സ്വതന്ത്രമായി രൂപപ്പെടുത്തിയത് അവരുടെ തനതായ സൂക്ഷ്മ നിരീക്ഷണ പാടവത്തെ വെളിവാക്കുന്നു.
ഉപസംഹാരം
ഇന്ത്യയിലെ പ്രാചീന കാലഗണനാ സമ്പ്രദായങ്ങളും വിപുലമായ പ്രാദേശിക കലണ്ടറുകളും സൂക്ഷ്മമായി വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ തെളിയുന്നത് ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ കൃത്യതയുടെയും സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തിന്റെയും അതുല്യമായ ഒരു വലിയ ചിത്രമാണ്. കലണ്ടറുകളുടെ വൈവിധ്യം ഇന്ത്യക്കാരുടെ കാലബോധത്തിൻ്റെ സൂചകമാണ്. വൈദിക കാലഘട്ടത്തിലെ വേദാംഗ ജ്യോതിഷത്തിൽ തുടങ്ങി, ആര്യഭടന്റെയും വരാഹമിഹിരന്റെയും ഗണിതശാസ്ത്ര മാതൃകകളിലൂടെ വികസിച്ച്, ഗുപ്ത-ഹർഷ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ശിലാശാസനങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയ ഭാരതീയ കാലഗണനയ്ക്ക് ലോകചരിത്രത്തിൽ സമാനതകളില്ല. ആധുനിക ദേശീയ തലത്തിൽ ഭരണപരമായ ഏകീകരണം സാധ്യമാക്കുന്നതിനായി സി.എസ്.ഐ.ആർ ശാസ്ത്രീയമായി അംഗീകരിച്ച ശകവർഷാധിഷ്ഠിതമായ ദേശീയ കലണ്ടർ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭരണയന്ത്രങ്ങളെയും ഒരുമിപ്പിക്കുന്നു. മറുവശത്ത്, ബംഗാബ്ദ, ഭാസ്കരാബ്ദ, കൊല്ലവർഷം, ത്രിപുരാബ്ദ, ഉത്‌കലിയ പാഞ്ജി തുടങ്ങിയ പ്രാദേശിക കലണ്ടറുകൾ ആയാ പ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളുടെ കാർഷിക താളത്തെയും മതപരമായ ആചാരങ്ങളെയും സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തെയും ഇന്നും സജീവമായി നിലനിർത്തുന്നു. ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സൂര്യന്റെയും ചന്ദ്രന്റെയും സഞ്ചാരപഥങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ഋതുഭേദങ്ങളെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഈ പ്രാചീന സമ്പ്രദായങ്ങൾ, ആധുനിക ശാസ്ത്രയുഗത്തിലും തികച്ചും പ്രസക്തവും പ്രായോഗികവുമായി തുടരുന്നു എന്നത് ഭാരതീയ വിജ്ഞാന ശാഖയുടെ മഹത്വത്തെയും കാലാതീതമായ നിലനിൽപ്പിനെയുമാണ് അടിവരയിട്ടുറപ്പിക്കുന്നത്.
Works Cited
1. “Astronomical basis of the Hindu calendar.” Wikipedia, en.wikipedia.org/wiki/Astronomical_basis_of_the_Hindu_calendar. Accessed 3 June 2026.
2. “Bengali calendar.” Wikipedia, en.wikipedia.org/wiki/Bengali_calendar. Accessed 3 June 2026.
3.Bhaskarabda: A Luni-Solar Calendar.”Drishti IAS, www.drishtiias.com/daily-news-analysis/bhaskarabda-a-luni-solar-calendar. Accessed 3 June 2026.
4. Gislén, Lars. “On the epoch of the Kollam Era.” Lund University Research Portal, portal.research.lu.se/files/60812244/2018JAHH…21..134G.pdf. Accessed 3 June 2026.

5. “Gupta Empire.” Wikipedia’ en.wikipedia.org/wiki/Gupta_Empire. Accessed 3 June 2026.

6. “GUPTA AND HARSHA PERIOD.” Vision IAS,cdn.visionias.in/value_added_material/8776c-gupta-and-harsha-period.pdf. PDF download.

7. “Hindu calendar.” *Wikipedia*, en.wikipedia.org/wiki/Hindu_calendar. Accessed 3 June 2026.

8. “Indian national calendar.” *Wikipedia*, en.wikipedia.org/wiki/Indian_national_calendar. Accessed 3 June 2026.

9. “Kalachuri Era.” Wikipedia, en.wikipedia.org/wiki/Kalachuri_Era. Accessed 3 June 2026.

10. “Kolla Varsham: An Unrevealed Heritage.” Boloji, www.boloji.com/articles/16400/kolla-varsham-an-unrevealed-heritage. Accessed 3 June 2026.

11. “National Calendar of India (Saka Samvat) – History, Facts & Adoption.” *Cultural India, www.culturalindia.net/national-symbols/national-calendar.html. Accessed 3 June 2026.
12. “Origins of Bangla calendar.” The Financial Express,thefinancialexpress.com.bd/views/views/origins-of-bangla-calendar. Accessed 3 June 2026.

13. “Shaka era.” Wikipedia, en.wikipedia.org/wiki/Shaka_era. Accessed 3 June 2026.
14. “Shivaji.” Wikipedia, en.wikipedia.org/wiki/Shivaji. Accessed 3 June 2026.

15. “The Age of King Harshavardhan.” Glimpses of History, glimpsesofhistory.com/the-age-of-king-harshavardhan/. Accessed 3 June 2026.

16. “The Kollam Calendar Mystery – A discussion.” Historic Alleys, 24 June 2013, historicalleys.blogspot.com/2013/06/the-kollam-calendar-mystery-discussion.html.
I
17. “Why Hindu Samrajya Divas, the Shivaji Coronation Day, is a Symbol of Swaraj?” Organiser, 2 Jun. 2023, organiser.org/2023/06/02/176885/bharat/hindu-samrajya-divas-symbol-of-swaraj/.