രസസിദ്ധാന്തവും ചിത്രാനുഭൂതിയും

ഭരതമുനിയുടെ നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്ന രസസിദ്ധാന്തം നാട്യത്തിനും കാവ്യത്തിനും മാത്രമല്ല ചിത്രകലയ്ക്കും ബാധകമായ സൗന്ദര്യാനുഭൂതി സിദ്ധാന്തമാണ്. ചിത്രം കാഴ്ചക്കാരനിൽ നവരസങ്ങളിലേതെങ്കിലും ഉണർത്തണം എന്നതാണ് ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ കാതൽ.

ഇവിടെ ചിത്രകലയുടെ ലക്ഷ്യം ബാഹ്യയാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഫോട്ടോ പോലെ പകർത്തിവയ്ക്കുന്ന പകർപ്പല്ല. അതിലുപരി   സഹൃദയാനുഭവം അഥവാ രസാസ്വാദനം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്. ഇത് കാഴ്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള സമ്പൂർണ്ണമായ പുനർവിചിന്തനമാണെന്നു പറയാം. ഇവിടെ   കാഴ്ചക്കാരൻ നിഷ്ക്രിയനായ വെറും നിരീക്ഷകനല്ല, മറിച്ച് ചിത്രത്തിലെ ഭാവാത്മകലോകത്തിൽ പങ്കുചേരുന്ന സഹൃദയനാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയുടെ ജ്ഞാനവ്യവസ്ഥ കാഴ്ചയെയും അറിവിനെയും വേറിട്ട പ്രക്രിയകളായല്ല  കാണുന്നത്.   അത്  അനുഭൂതിയിലൂടെ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്ന ഏകീകൃത പ്രക്രിയയായാണ് സങ്കല്പിക്കുന്നത്. കേരളീയ ചുമർചിത്രങ്ങളിലെ മുഖഭാവങ്ങളിലും രജപുത്ര,പഹാഡി ചിത്രീകരണങ്ങളിലെ ഭക്തിരസപ്രധാനമായ കൃഷ്ണലീലാവർണ്ണനകളിലും ഈ രസകേന്ദ്രിത സമീപനം വ്യക്തമായി കാണാം.

അജന്തചിത്രങ്ങളും  പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങളും

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അജന്താ ഗുഹാചിത്രങ്ങൾ ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ എ.ഡി. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടു വരെ നീണ്ടു നിന്ന ചിത്രകലാ പാരമ്പര്യത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്.       ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയുടെ ഏറ്റവും പുരാതനവും സമ്പന്നവുമായ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാണ് അവ. വാകാടക കാലഘട്ടത്തിലും  ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലും  വികസിച്ച ഈ ചിത്രങ്ങൾ ബുദ്ധമതകഥകളും (ജാതകകഥകൾ) രാജസദസ്സിലെ ജീവിതവും ചിത്രീകരിക്കുന്നു.  രൂപഭംഗിയിലും ഭാവാവിഷ്കാരത്തിലും ചിത്രസൂത്രതത്ത്വങ്ങളുടെ പ്രായോഗിക പ്രകടനമായി ഇവയെ പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ഈ പാരമ്പര്യം പിന്നീട് വിവിധ പ്രാദേശിക ശാഖകളായി പന്തലിച്ചു പടർന്നു.   മധ്യകാല രജപുത്താന മേഖലകളിലും  പഹാഡി മേഖലകളിലും ചെറുചിത്രപാരമ്പര്യങ്ങൾ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ രാധാകൃഷ്ണഭാവങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചു വളർന്നു.

മുഗൾ ചെറുചിത്രകല( Mughal miniature paintings ) പേർഷ്യൻ സാങ്കേതികതയെ തദ്ദേശീയ ദൃശ്യബോധവുമായി സമന്വയിപ്പിച്ച് കൊട്ടാരജീവിതത്തിന്റെയും ചരിത്രസംഭവങ്ങളുടെയും സൂക്ഷ്മചിത്രീകരണത്തിലേക്കു നീങ്ങി.  തഞ്ചാവൂർ ചിത്രകല സ്വർണ്ണത്താളും രത്നാലങ്കാരവും ഉപയോഗിച്ച് ഭക്തിപ്രധാനമായ ദേവതാരൂപങ്ങളെ ആവിഷ്കരിച്ചു. ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ശാഖകളെല്ലാം ശാസ്ത്രീയമായ ഷഡംഗതത്ത്വങ്ങളെ പ്രാദേശിക ചരിത്രസാംസ്കാരിക സന്ദർഭങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പുനർവ്യാഖ്യാനിച്ചു എന്നതാണ് ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയുടെ ജ്ഞാനവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാന സവിശേഷത.

ഏകശിലാരൂപമായ  നിയമസംഹിതയല്ല ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയുടേത്. പ്രാദേശികമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ ശേഷിയുള്ള ജീവസ്സുറ്റ ചട്ടക്കൂടാണ് ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയുടേതെന്ന് ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തമാകും.

കേരളീയ ചുമർചിത്രപാരമ്പര്യത്തിന്റെ  പ്രാദേശിക ജ്ഞാനമാതൃക

ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയുടെ ജ്ഞാനവ്യവസ്ഥ പ്രാദേശികമായി എങ്ങനെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിന്റെ മികച്ച ദൃഷ്ടാന്തമാണ് കേരളീയ ചുമർചിത്രപാരമ്പര്യം. ഏഴ് മുതൽ എട്ടുവരെ  നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഈ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ആദിമമാതൃകകൾ തിരുനന്ദിക്കര ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിൽ കാണാം. പതിനാല് മുതൽ പതിനാറ് വരെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ ഈ കലാരൂപത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.  തൃശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രം മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചുമർ ചിത്രങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്തമോദാഹരണങ്ങളാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നാരായണൻ രചിച്ച തന്ത്രസമുച്ചയം എന്ന ഗ്രന്ഥമാണ് കേരളീയ ചുമർചിത്രകലയുടെ പ്രധാന ശാസ്ത്രീയ ആധാരം. ഇത് ഇന്ത്യൻ ചിത്രസൂത്രപാരമ്പര്യത്തെ ക്ഷേത്രാചാരവുമായും തന്ത്രവിധികളുമായും കൂട്ടിയിണക്കുന്നു. പഞ്ചവർണ്ണങ്ങൾ അതായത്  ചുവപ്പ്, മഞ്ഞ, പച്ച, കറുപ്പ്, വെള്ള എന്നിങ്ങനെയുള്ള  പ്രകൃതിദത്ത വർണ്ണവ്യവസ്ഥയും കടുംവരകളും പരന്ന ചിത്രീകരണരീതിയും മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെ നവരസങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കുന്ന ശൈലീകൃതരൂപങ്ങളും കേരളീയ ചുമർചിത്രത്തിന്റെ മുഖ്യസവിശേഷതകളാണ്.

ചിത്രകലയുടെ  കളമെഴുത്തുപോലുള്ള അനുഷ്ഠാനകലകളുമായുള്ള ബന്ധം, ചിത്രരചന കേരളത്തിൽ ക്ഷേത്രാചാരവുമായി എത്രമാത്രം ഇഴചേർന്നിരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.  ദേവവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പവിത്രവസ്തുവായി ചിത്രം ഇവിടെ  മാറുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇന്ത്യ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച  ശാസ്ത്രചട്ടക്കൂടിനെ പ്രാദേശിക തന്ത്രആചാരപാരമ്പര്യങ്ങളുമായി സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കേരളീയ ചുമർചിത്രകല സ്വതന്ത്ര പ്രാദേശിക ജ്ഞാനമാതൃകയായി  കേരളത്തിൽ  വികസിച്ചു വന്നു.