ഏകാന്തമായ റോഡ്
മലമ്പാമ്പിനെപ്പോലെ
ഉറങ്ങുന്നു.

തെരുവു മുറിച്ചുകടക്കാൻ
പേടിച്ചു നിന്ന പട്ടി
ഇപ്പോൾ
സിംഹത്തെപ്പോലെ അലറുന്നു

റോഡിന് അറിയാം
പുറ്റിൽനിന്നും പറന്നുയരുന്ന ചിറകുകളുള്ള ഉറുമ്പുകളെപ്പോൽ പരക്കം പായുന്ന ആളുകളുടെയും ഗതാഗതത്തിന്റെയും തിരക്ക്.

മറ്റൊന്നു കൂടിയറിയാം.
അതു വൃത്തിയാക്കിയ അഴുക്കുപിടിച്ച കൈകളെയും
കഠിനമായി പണിയെടുത്തു വിയർത്ത കാലുകളെയും.

പബ്ലിക്ക് ടോയ് ലെറ്റിലെ പൈപ്പിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം കുടിച്ചുതീർത്ത
വരണ്ട തൊണ്ടകളെയും
തെരുവുവില്പനക്കാരിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയ ചോറും ബീൻസ് കൂട്ടാനും ധൃതിയിൽ വിഴുങ്ങിയ കുടലുകളെയും എനിക്കറിയാമായിരുന്നു

ഏറെനാൾ മുമ്പ്
ഭാര്യമാരുടെ സ്നേഹവും കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ വാത്സല്യവും മിത്രങ്ങളുടെ ആധികം പൂർവിക ഭൂമിയുടെ പിടിത്തവും കാൽച്ചുവട്ടിൽ ചതഞ്ഞ് അവർ , ദൽഹിക്ക് പാഞ്ഞെത്തിയിരുന്നു
വിശപ്പിന്റെ ഭാരം അവരുടെ ഏകസ്വത്ത്

അവരുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ, വിയർപ്പുംകൈമിടുക്കുംനഗരത്തിനു ജീവനേകി. വീടുകൾ, ഓടകൾ, തെരുവുകൾ, ജംഗ്ഷനുകൾ , വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ചന്തകൾ, നിലയങ്ങൾ എല്ലാടവും
അവരുടെ കൈകൾ വൃത്തിയാക്കി
ദശലക്ഷം മുഖങ്ങളിൽ പുഞ്ചിരി നിറഞ്ഞു.

അവരുടെ ദയനീയമായ ചാളകൾക്കും അപകടകരമായി അവർ മല്ലിട്ട റോഡുവക്കത്തെ മരങ്ങൾക്കുംഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾക്കുമിടയിൽ ധാർഷ്ട്യത്തിന്റെ പാട വീണു.

ആളൊഴിഞ്ഞ റോഡുകളിലിപ്പോൾ ഭയാനകമായ ഏകാന്തത ആ കാലുകളുംകൈത്തലങ്ങളുംകുടലുകളും കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് മാഞ്ഞു.

വിശപ്പും കഷ്ടവും തുണിയിൽ പൊതിഞ്ഞ് ഉപേക്ഷിക്കാൻ നിർബ്ബന്ധിതരായ വീടുകളുടെ കീറിയ ഓലകളും പൊട്ടിയ ചുമരുകളും വിട്ട് അവർ തിരികെ പോവുന്നു

ചത്ത പെരുമ്പാമ്പിനെപ്പോലെ
കിടക്കുന്നു ദൽഹി
നിസ്സഹായമായി.

ശക്തരായ കോടീശ്വരന്മാരാലും അധികാരമുള്ള രാഷ്ട്രീയക്കാരാലും നഗരം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു

എന്നിട്ടും കൂപ്പുകൈകളോടെ പ്രസിഡണ്ട്
വിലകെട്ട കാലുകളോടും
കൈകളോടും മടങ്ങിപ്പോകാതിരിക്കാൻഅപേക്ഷിക്കുന്നു

എന്തുകൊണ്ടെന്ന്
എന്നോടു പറയൂ?

ആര് ആരെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്

നഗരത്തിന് അവരെ വേണോ
അതോ ദൽഹി,
കാലുകളുംകൈപ്പത്തികളും മതിയോ നിനക്ക്

ജീവചരിത്രം
ബസുദേവ് സുനാനി (ജനനം 1962) വളർന്നുവരുന്ന പ്രശസ്തി നേടിയ ഒരു ഒറിയ കവിയാണ്. നാല് കവിതാ സമാഹാരങ്ങളുടെയും ദലിത്, മുതലാളിത്തം, ആഗോളവൽക്കരണം എന്ന പുതിയ പുസ്തകത്തിന്റെയും രചയിതാവായ അദ്ദേഹം ഒറിയ പദ്യ ലോകത്ത് ശക്തവും വ്യക്തവും സജീവവുമായ ഒരു ദലിത് സാന്നിധ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
നൂറ്റാണ്ടുകളായി ജാതി ശ്രേണിയിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന തട്ടുകളിലേക്ക് തരംതാഴ്ത്തപ്പെട്ടതിന്റെ ക്രൂരമായ അനുഭവത്തിന് ഇന്ത്യൻ ദലിത് കവികളിൽ നിന്ന് വൈവിധ്യമാർന്ന സൃഷ്ടിപരമായ പ്രതികരണങ്ങളുണ്ട്. വൈവിധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ദലിത് സാഹിത്യം ഒരു പ്രധാന ‘വിയോജിപ്പുള്ള കൂട്ടായ്മ’യായി തുടരുന്നു, അടിച്ചമർത്തലിന്റെയും പാർശ്വവൽക്കരണത്തിന്റെയും പൊതുവായ ചരിത്രാനുഭവത്താൽ ഏകീകരിക്കപ്പെട്ടതും സജീവവുമായ ഒരു ഉപസംസ്കാരം.

കവിയും വിവർത്തകനുമായ രബീന്ദ്ര സ്വെയിനുമായുള്ള അഭിമുഖത്തിൽ, ദലിത് എന്ന ജാതി അനുഭവം സമൂഹത്തിന് പുറത്തുള്ള ആരുമായും പങ്കിടുന്നതിന്റെ അസാധ്യത ബസുദേവ് സുനാനി വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഒറിയ സാഹിത്യം ജാതിയുടെ പ്രശ്നം അതിന്റെ നിരവധി പ്രത്യക്ഷവും വഞ്ചനാപരവുമായ അവതാരങ്ങളിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിക്കുന്നു: “ദലിത് അവബോധം ദലിതരല്ലാത്തവർക്ക് പങ്കിടാൻ കഴിയില്ല. അതിന്റെ അനുഭവം ഇല്ലാത്തവരുടെ മുന്നിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് കവിതയിലൂടെ അത് അവതരിപ്പിക്കുക എന്നത് ഒരു അത്ഭുതകരമായ കടമയാണ്… ഒരു തൊട്ടുകൂടാത്തവൻ അനുഭവിക്കുന്ന അപമാനം ഉയർന്ന ജാതിക്കാർക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല… 2001-ൽ എന്റെ പുസ്തകം അൺടച്ചബിൾ പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ, എന്റെ ചില ഒറിയ കവികൾ എന്നോട് പരിഹാസത്തോടെ ചോദിച്ചു, ‘അൺടച്ചബിൾ?’ ‘ആരാണ്?’ ‘എവിടെ?’ . . . വിശപ്പ് പോലെ, പ്രണയവും സാർവത്രികമാണ്. പക്ഷേ, നിർഭാഗ്യവശാൽ, ഇവിടെ പ്രണയം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് നിങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ജാതിയാണ്.”

കർശനമായി തരംതിരിച്ചതും ആഴത്തിൽ മനുഷ്യത്വരഹിതവുമായ ഒരു സാമൂഹിക ക്രമത്തിനെതിരായ ഒരു കടുത്ത കുറ്റാരോപണമാണിത്. സുനാനിയുടെ കത്തുന്നതും, വ്യക്തവുമായ എന്നാൽ ഘടനാപരമായ വാക്യത്തിൽ ഇത് പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ഈ പതിപ്പിൽ എന്റെ വ്യക്തിപരമായ പ്രിയപ്പെട്ട ‘സത്യഭാമ’, ഒരു ഗ്രാമീണ സ്കൂളിലെ ഒരു പഴയ ബാല്യകാല പെൺസുഹൃത്തുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നിശബ്ദ കവിതയാണ്. ഈ കവിതയുടെ ശക്തി വൈകാരികതയുടെ അഭാവമാണ്. പരിവർത്തനാവസ്ഥയിൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യൻ ഗ്രാമീണ സ്ത്രീത്വത്തെക്കുറിച്ച് വിശാലമായ ഒരു പൊതു വിലാപമില്ല. പകരം, സ്വന്തം പ്രത്യേക വൈകൃതങ്ങളുള്ള ഒരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു കവിത ഇതാ: പെൺകുട്ടിയുടെ ചിരി നിലനിർത്തുന്ന, തദ്ദേശ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്ന, മകന് വധുവിനെ വേട്ടയാടുന്ന, ഇപ്പോഴും സാരി പല്ലു കൊണ്ട് മുഖം മറയ്ക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീ.

സുനാനിയുടെ കവിത നമ്മെ ചോദ്യങ്ങൾ ബാക്കിയാക്കുന്നു. യുഗങ്ങളായി ഉത്തരങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന തരത്തിൽ അസ്വസ്ഥത ഉളവാക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ, “എന്റെ നാവ് മുറിക്കപ്പെടും/ ഞാൻ കല്ലായി മാറും” എന്ന് പറയാൻ ധൈര്യപ്പെടുന്നവർക്ക് നേരെ ക്രൂരമായ അക്രമം പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ കവിതയിലും നിഷ്ക്രിയമായ പരാജയവാദമില്ല. “ഒരാൾക്ക് ഇരുട്ടിനെ ഭയമില്ലെങ്കിൽ എന്തിനാണ് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത്” എന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ ഒരു കവിതയിൽ നിശബ്ദ യുക്തിയോടെ ചോദിക്കുന്നു.

സമകാലിക സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ പരിഹാസ്യമായ പ്രഹസനത്തെ വിമർശിക്കുന്ന മറ്റൊരു കവിതയിൽ, രാജ്യത്തെ നിശബ്ദരായ സഹിഷ്ണുതയുള്ള പൗരസമൂഹത്തെ മറ്റൊരാളുടെ താളത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യാൻ എപ്പോഴും തയ്യാറായ റോബോട്ടിക് സർക്കസ് കലാകാരന്മാരുടെ ഒരു സംഘത്തോട് സുനാനി ഉപമിക്കുന്നു. അതിലും ആഴത്തിലുള്ള ഒരു ദുരന്തം പ്രവർത്തിക്കുന്നു: “നർത്തകർക്ക് അവരുടെ ജോലി എത്ര കാലമായി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്ന് അറിയില്ല.”

എന്നിരുന്നാലും, ഇത് തന്റെ ജോലി അറിയുന്ന, അത് അസാധാരണമാംവിധം നന്നായി ചെയ്യുന്ന ഒരു കവിയാണെന്ന് വ്യക്തമാണ്.
© അരുന്ധതി സുബ്രഹ്മണ്യം